તા.25 માર્ચ 2025: પરંતુ આ રોગ શું હશે, અને આપણે તેનો સામનો કરવા માટે કેટલા સારી રીતે (અથવા ખરાબ રીતે) તૈયાર છીએ? આ પ્રશ્નો હાલમાં અહીં અને વિશ્વભરના આરોગ્ય નિષ્ણાતોને ચિંતામાં મૂકી રહ્યા છે.

'રોગચાળાની તૈયારીની સ્થિતિમાં' 100 થી વધુ અગ્રણી ચેપી-રોગ વૈજ્ઞાનિકોના તાજેતરના સર્વેક્ષણમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે આગામી વૈશ્વિક પ્લેગ મોટાભાગે એક એવો ચેપ હશે જેનો માનવજાતે પહેલાં ક્યારેય સામનો કર્યો નથી.

ચેપી રોગોના જોખમોનું નિરીક્ષણ કરતી આંતરરાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિક સંસ્થા એબોટ પેન્ડેમિક ડિફેન્સ કોએલિશનના અહેવાલમાં તારણ કાઢવામાં આવ્યું છે કે, આ સંભવતઃ 'એક એવા રોગકારક રોગ'ને કારણે થશે જે ખૂબ જ સંક્રમિત છે, જેના માટે આપણી પાસે 'કોઈ પરીક્ષણો, સારવાર અથવા રસી નથી'.

દરમિયાન, વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) ના 200 વૈજ્ઞાનિકોના એક અલગ અહેવાલમાં એક અલગ જ દૃશ્ય દર્શાવવામાં આવ્યું છે. ગયા વર્ષે, તેઓએ ટોચના 30 સંભવિત ખતરોની યાદી તૈયાર કરી અને તારણ કાઢ્યું કે ડિસીઝ X એક ઘાતક શત્રુ સાબિત થઈ શકે છે જે આપણે પહેલાથી જ જાણીએ છીએ - પરંતુ જે અચાનક વિનાશક નવી ચેપી શક્તિઓ મેળવે છે.

તેમની યાદીમાં પ્રાણીઓમાં ઉદ્ભવતા વાયરસનો સમાવેશ થાય છે - ફ્લૂ (પક્ષીઓમાંથી), મંકીપોક્સ (પ્રાઈમેટ્સ), ડેન્ગ્યુ અને વેસ્ટ નાઈલ વાયરસ (મચ્છર) અને લાસા તાવ (ઉંદરો).

WHO નિષ્ણાતોને એ પણ ડર છે કે લેબમાંથી ઘાતક પ્લેગ નીકળી જશે, કારણ કે ઘણા શંકાસ્પદ લોકો ચીનના વુહાન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ વાયરોલોજીમાં કોવિડ-19 સાથે થયા હતા.

આ પ્રકારના ભયને યુકેમાં ચાલી રહેલી કોવિડ-૧૯ તપાસ દ્વારા સ્પષ્ટપણે ઓળખવામાં આવે છે, જે રોગચાળા પ્રત્યેના આપણા પ્રતિભાવ અને તેની અસરની તપાસ કરવા અને ભવિષ્ય માટે પાઠ શીખવા માટે રચાયેલ છે. જુલાઈ 2024 માં પ્રકાશિત થયેલા તેના પ્રથમ અહેવાલને ખોલતા, તપાસ અધ્યક્ષ બેરોનેસ હેલેટે લખ્યું: 'આ પ્રશ્ન 'જો' બીજો રોગચાળો ત્રાટકશે તે નથી, પરંતુ 'ક્યારે' તે છે.

નિષ્ણાતો તેને ડિસીઝ એક્સ કહે છે - આગામી ઘાતક રોગચાળો જે વિશ્વને ચેપ લગાડશે અને બ્રિટનને ફરી એકવાર લોકડાઉન હેઠળ મહામારીગ્રસ્ત  અને નિઃસહાય બનવાની દહેશતમાં રાખશે.

'નજીકનાથી મધ્યમ ભવિષ્યમાં બીજી એક મહામારી - જે સંભવતઃ વધુ ચેપી અને ઘાતક છે - થવાની સંભાવના છે,' તેણીએ ચેતવણી આપી, 'પાઠ શીખવા અને મૂળભૂત પરિવર્તન લાગુ કરવા' વિનંતી કરી છે.

પરંતુ શું સત્તામાં રહેલા કોઈ આવી ચેતવણીઓને ગંભીરતાથી લઈ રહ્યા છે?
ગયા મહિને જ, મે અને ડિસેમ્બર 2020 દરમિયાન સરકારના રસી ટાસ્કફોર્સનું નેતૃત્વ કરનાર ડેમ કેટ બિંઘમે ચેતવણી આપી હતી કે વ્હાઇટહોલ વ્યવહારિક રીતે વધુ ચેપનો સામનો કરવા માટે તૈયાર નથી.

તેણીએ યુકે કોવિડ-૧૯ ઇન્ક્વાયરીને જણાવ્યું હતું કે વ્યવહારિક બાબતોને ઉકેલવાને બદલે, સ્ટાફ 'પોલિસી પેપર્સ લખવામાં અને એકબીજાને સમીક્ષા માટે સામગ્રી મોકલવામાં વ્યસ્ત છે'.

આ દૃષ્ટિકોણ યુકેના અગ્રણી વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે, જેઓ ચેતવણી આપે છે કે આપણું રાષ્ટ્ર આગામી રોગચાળા માટે ચિંતાજનક રીતે તૈયાર નથી - ચેપ સામે પૂરતા વાસ્તવિક-વિશ્વ સંરક્ષણના બહુ ઓછા સંકેતો રજૂ કરવામાં આવ્યા છે - અને કેટલાકને તોડી પાડવામાં આવ્યા છે.

લીડ્સ યુનિવર્સિટીના વાયરોલોજીના પ્રોફેસર સ્ટીફન ગ્રિફિને ગુડ હેલ્થને જણાવ્યું હતું કે, 'બ્રિટન તેની આત્મસંતુષ્ટ આદતો તરફ પાછા ફરવા માટે દોષિત છે.' 'એવી છાપ ચોક્કસપણે છે કે આપણે નક્કી કર્યું છે કે આગામી મહામારી 100 વર્ષ સુધી નહીં રહે, તો ચાલો આ મુદ્દાને રસ્તા પર ઉતારીએ.'

તેમના મતે, યુકેએ ઉભરતા રોગચાળાના ચેપ સામે લડવાની તૈયારીમાં રસી અને એન્ટિવાયરલ જેવી દવાઓનો સંગ્રહ કરવાનો પ્રયાસ બંધ કરી દીધો છે, જે તેના સ્પષ્ટ પુરાવા છે.

'હવે એન્ટિવાયરલ દવાઓની વાત કરીએ તો આપણી પાસે ખૂબ જ ખાલી કબાટ છે - તે એક ભયાવહ પરિસ્થિતિ છે,' તે કહે છે. 'આપણે રસીઓ અને ઉપચારાત્મક દવાઓ વિકસાવવામાં રોકાણ કરવું જોઈએ.' પરંતુ આ બધું કોવિડ-૧૯ પહેલાના સ્તરે પાછું લાવવામાં આવ્યું છે.

પ્રોફેસર ગ્રિફીન ખાસ કરીને યુકેના છેલ્લા કોવિડ-૧૯ લોકડાઉન પછી, ૨૦૨૨ માં યુકે વેક્સિન મેન્યુફેક્ચરિંગ એન્ડ ઇનોવેશન સેન્ટરના સરકારના વેચાણની ટીકા કરે છે.

ઓક્સફોર્ડશાયરમાં આ કેન્દ્ર 2017 માં એક બિન-લાભકારી કંપની તરીકે શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું જે રસી સંશોધન અને ઉત્પાદનને જોડશે. સુવિધામાં નવું રોકાણ આકર્ષવાની આશામાં તેને યુએસ સ્થિત ફાર્મા કંપની કેટેલેન્ટને વેચવામાં આવ્યું હતું - છતાં કેટેલેન્ટે કહ્યું છે કે તેણે તમામ કામ સ્થગિત કરી દીધું છે, જેના કારણે બ્રિટનની ભાવિ રસી-ઉત્પાદન ક્ષમતાઓની દુ:ખદ અપૂરતીતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

દરમિયાન, પીપીઈના પુરવઠામાં હજુ પણ ગંભીર પુરવઠા સમસ્યાઓ જોવા મળી રહી છે - આ શિયાળામાં શ્વસન ચેપના મોજાનો સામનો કરતી વખતે, ગ્લોવ્સ અને માસ્ક જેવા મહત્વપૂર્ણ સ્ટોકની અછતને કારણે NHS હોસ્પિટલો મુશ્કેલીમાં મુકાઈ રહી છે.

જાન્યુઆરીમાં, NHS સપ્લાય ચેઇન એજન્સીએ હોસ્પિટલોને બુલેટિનની શ્રેણી મોકલી હતી જેમાં ચેતવણી આપવામાં આવી હતી: 'RSV, ઈન્ફલ્યુએન્ઝા અને કોવિડ સહિત શ્વસન વાયરલ ચેપના વધતા કેસોને કારણે NHS PPE ઉત્પાદનોની માંગમાં વધારો અનુભવી રહ્યું છે.' એજન્સીએ ચેતવણી આપી હતી કે સંખ્યાબંધ ચોક્કસ પ્રકારના રક્ષણાત્મક ગ્લોવ્સ અને માસ્ક કાં તો હવે ઉપલબ્ધ નથી અથવા મર્યાદિત પુરવઠામાં છે.

પીપીઈ સ્ટોકની સ્પષ્ટ અછત અને વિશ્વના અગ્રણી રસી-વિકાસ કેન્દ્રના નુકસાન ઉપરાંત, પ્રોફેસર ગ્રિફિન ચેતવણી આપે છે કે બ્રિટન આપણી ઓફિસ બિલ્ડીંગો અને જાહેર પરિવહનમાં નવી પેઢીની વેન્ટિલેશન અને ફિલ્ટરિંગ સિસ્ટમ્સ ઇન્સ્ટોલ કરવામાં પણ નિષ્ફળ રહ્યું છે.

'મોટાભાગની મહામારીઓ હવા દ્વારા ફેલાતા શ્વસન વાયરસ હશે - કારણ કે તે વસ્તીમાં વાયરસ ફેલાવવાનો સૌથી ઝડપી અને સરળ રસ્તો છે,' તે કહે છે.

'જો આપણી પાસે સુધારેલી વેન્ટિલેશન સિસ્ટમ હોત, તો તે ટ્રાન્સમિશન બંધ કરી દેત.' તે આપણને પૂર્વ એશિયાઈ દેશો (જેમ કે જાપાન અને તાઇવાન) માં જોવા મળતા ધોરણો સુધી પહોંચાડશે, જ્યાં આવા રાષ્ટ્રોને લોકડાઉન જેવા આત્યંતિક પગલાં લેવાની જરૂર નહોતી કારણ કે તેમની પાસે આ ફિલ્ટરેશન સિસ્ટમ્સ હતી.

પ્રોફેસર ગ્રિફિન ઉમેરે છે કે બ્રિટને ચેપ માટે લોકોના પરીક્ષણ અને ફેલાવા પર દેખરેખ રાખવા માટે નવા ઉપકરણોમાં રોકાણ શરૂ કરવાની પણ જરૂર છે જે કટોકટીમાં એકત્રિત કરી શકાય છે.

'રોગચાળાની તૈયારીની સ્થિતિમાં' 100 થી વધુ અગ્રણી ચેપી-રોગ વૈજ્ઞાનિકોના તાજેતરના સર્વેક્ષણમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે આગામી વૈશ્વિક પ્લેગ મોટાભાગે એક એવો ચેપ હશે જેનો માનવજાતે પહેલાં ક્યારેય સામનો કર્યો નથી.

આપણે આ કરવામાં કેવી રીતે નિષ્ફળ ગયા છીએ તેનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ યુકેની ગંદાપાણી દેખરેખ યોજનાના સ્વરૂપમાં જોવા મળે છે.

યુકે હેલ્થ સિક્યુરિટી એજન્સી (UKHSA) દ્વારા 2020 ના ઉનાળામાં રજૂ કરાયેલ, આ કોવિડ-19 ચેપના પુરાવા માટે ગટરનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું - જેનો અર્થ એ છે કે જાહેર આરોગ્ય અધિકારીઓને ફાટી નીકળવાની ચેતવણી આપી શકાય છે, કારણ કે વાયરસ લોકોના મળમાં તેના DNA ના નાના ટુકડાઓ ફેંકી દે છે, ભલે તેમાં કોઈ લક્ષણો ન હોય.

ચેપના વધતા દર સ્થાનિક રોગચાળો ફાટી નીકળ્યો છે તે સૂચવવા માટે અઠવાડિયા પહેલા જ ગટરના પાણીમાં આ ડીએનએ શોધી શકાય છે.

પરંતુ યોજનાની સફળતા પર આધાર રાખવાને બદલે, 2022 માં UKHSA એ ઇંગ્લેન્ડમાં ગંદા પાણીના કોવિડ સર્વેલન્સને ચૂપચાપ રદ કરી દીધું. પ્રોફેસર ગ્રિફીન જેવા નિષ્ણાતો જે જોવા માંગે છે તેનાથી આ વિપરીત છે. તેઓ કહે છે: 'ચેપ કેવી રીતે ફેલાઈ રહ્યો છે અને ફેલાઈ રહ્યો છે તેના પર આપણે વ્યાપક દેખરેખ રાખવાની જરૂર છે.'

'જો આપણી પાસે આ દેખરેખ, સ્વચ્છ હવા, જાહેર વાયરસ-પરીક્ષણ, નવી રસી ડિઝાઇન અને દવા ઉપચારની સાથે હોય, તો આપણે એટલા વધુ સારી રીતે તૈયાર થઈશું કે આપણે ગયા વખતે જોયેલા કઠોર લોકડાઉન લાદવાની જરૂર નહીં પડે.'

લંડન સ્કૂલ ઓફ હાઇજીન એન્ડ ટ્રોપિકલ મેડિસિનના સેન્ટર ફોર એપિડેમિક પ્રિપેયર્ડનેસ એન્ડ રિસ્પોન્સના સહ-નિર્દેશક પ્રોફેસર એડમ કુચાર્સ્કી કહે છે કે બ્રિટને અન્ય દેશોની સફળ વ્યૂહરચનાઓનું અનુકરણ કરવું જોઈએ.

'જાપાન જેવા એશિયન દેશોએ તેમની ચેપ-પરીક્ષણ તકનીકનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કર્યો જેથી તેઓ કોવિડનું સંક્રમણ કરતા લોકોને ઓળખી શકે, પછી વાયરસના ફેલાવાને ટ્રેક કરી શકે, સ્થાનિક પ્રતિબંધો સ્થાપિત કરી શકે અને રસીકરણમાં વધારો કરી શકે.' "તેઓને અમારા કરતાં વધુ સ્વતંત્રતા હતી પણ કેસ અને બીમારી ઓછી હતી," તે કહે છે.

પ્રોફેસર કુચાર્સ્કી કહે છે કે યુકેના સત્તાવાળાઓ માત્ર કોવિડ-૧૯ ક્યાં ફેલાઈ રહ્યો છે તે શોધવામાં નિષ્ફળ ગયા, પરંતુ તેને કેવી રીતે રોકવું તે અંગે પણ કોઈ સહમતિ બની ન હતી.

'અમને આ બાબતો ખબર ન હોવાથી અમે બ્લેન્કેટ ક્વોરેન્ટાઇનમાં હતા,' તે કહે છે. 'આપણે રોગચાળાના ચેપ વિશે વૈજ્ઞાનિક સમજ બનાવી શકીએ છીએ અને કયા પ્રતિબંધક પગલાં લઈ શકાય તે અંગે સંમત થઈ શકીએ છીએ - આગામી રોગચાળા પહેલા આ કરવાથી મોટો ફરક પડશે.'

લીડ્સ યુનિવર્સિટીમાં ગ્લોબલ હેલ્થ પોલિસીના અધ્યક્ષ પ્રોફેસર ગેરેટ વોલેસ બ્રાઉને રોગચાળાની શરૂઆતમાં નીતિગત અરાજકતાને પ્રત્યક્ષ જોઈ હતી - કારણ કે જાન્યુઆરી 2020 માં, તેઓ કેબિનેટના કોવિડ-19 ટાસ્કફોર્સમાં વૈજ્ઞાનિક સલાહકાર હતા.

'મને ખબર છે કે અમે કેટલા ઓછા તૈયાર હતા,' તે કહે છે. 'કેબિનેટે મોટા નિર્ણયો લીધા જે રાજકીય રીતે યોગ્ય લાગતા હતા પણ વૈજ્ઞાનિક રીતે યોગ્ય નહોતા.' મને નથી લાગતું કે આપણે આમાંથી કંઈ શીખ્યા છીએ. જો બીજી કોઈ મહામારી આવશે, તો આપણે કદાચ લોકડાઉન જેવા કડક પ્રતિભાવોનો બીજો સમૂહ કરીશું જે કદાચ જરૂરી ન હોય.

પ્રોફેસર બ્રાઉન ચેતવણી આપે છે કે, વૈશ્વિક સ્તરે, દેશો ખોટી વિચારધારાવાળી નીતિઓ તરફ દોડી રહ્યા છે જે વિનાશક રીતે ખર્ચાળ અને બિનઅસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.

તેમને એ પણ ચિંતા છે કે વિશ્વના નેતાઓ હવે ભૂલથી માને છે કે માનવજાત એવી રસીઓ વિકસાવી શકે છે જે આગામી રોગચાળાને હરાવી દેશે, જેમ કે કોવિડ-૧૯ સાથે આકસ્મિક રીતે બન્યું.

પ્રોફેસર બ્રાઉન કહે છે, 'એવું વિચારવું ખરાબ યોજના છે કે તમે આગામી રોગચાળાનો જવાબ રોગકારક શોધીને અને પછી રસી બનાવીને આપી શકો છો.' 'આપણે આવી રસી બનાવી શકીએ છીએ એમ ધારીને તે આપણા બધા ઇંડા એક જ ટોપલીમાં મૂકી દે છે.' પણ તેની ખાતરી નથી.

પરંતુ બધા નિષ્ણાતો સહમત નથી. લિવરપૂલ યુનિવર્સિટી ખાતે પેન્ડેમિક ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ડિરેક્ટર પ્રોફેસર ટોમ સોલોમન માને છે કે જ્યારે પણ કોઈ ખતરનાક નવો રોગકારક રોગ બહાર આવે છે ત્યારે આપણે પ્રોટોટાઇપમાં રસી મેળવવા માટે લાખો ખર્ચ કરવા જોઈએ.

'સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે તબીબી પ્રતિકારક પગલાં તૈયારીના તબક્કા સુધી હોય,' પ્રોફેસર સોલોમન કહે છે, જેઓ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર હેલ્થ એન્ડ કેર રિસર્ચના ઇમર્જિંગ એન્ડ ઝૂનોટિક ઇન્ફેક્શન્સમાં હેલ્થ પ્રોટેક્શન રિસર્ચ યુનિટના ડિરેક્ટર પણ છે.

'રસીઓએ જ આપણને કોવિડ મહામારીમાંથી બહાર કાઢ્યા.' તેમને વિકસાવવામાં અમને એક વર્ષ લાગ્યું, કારણ કે અન્ય ચેપી વાયરસ પર અગાઉના કાર્યથી અમને એક મજબૂત શરૂઆત મળી.
તે ઉમેરે છે: 'તમારે સ્વીકારવું પડશે કે તમારે આ વસ્તુઓ પર પૈસા ખર્ચવા પડશે જે રોગચાળાની દ્રષ્ટિએ ક્યારેય ખરાબ રીતે ઉભરી નહીં આવે.' સંરક્ષણ કાર્ય કરે છે.

પ્રોફેસર સોલોમન સરકાર માટે એક નિર્ણય લેવાનું સાધન વિકસાવવા પર કામ કરી રહ્યા છે જે આગામી રોગચાળામાં ચેપ-નિયંત્રણ નિયમો રજૂ કરવાના સામાજિક લાભો અને ખર્ચનો અંદાજ કાઢશે - ફરજિયાત હાથ ધોવા અને માસ્ક પહેરવાથી લઈને સંપૂર્ણ લોકડાઉન સુધી.

'આ સાધનનો અર્થ એ હોવો જોઈએ કે જ્યારે વડા પ્રધાન નિર્ણય લઈ રહ્યા હોય, ત્યારે તેઓ તેને વધુ સારી રીતે કરી શકે છે,' તે કહે છે. 'સામાજિક પ્રતિબંધોને સમજવા માટે આપણે આ સંશોધનને ભંડોળ પૂરું પાડવાની જરૂર પડશે, તેથી અમે ફક્ત તે જ પ્રતિબંધોનો પરિચય કરાવીએ છીએ જે કામ કરે છે.' જો આપણે નહીં કરીએ, તો લોકો પસ્તાશે. અમે જે નિષ્ણાતો સાથે વાત કરી હતી તે બધા જ આ વાત પર સંમત થયા હતા કે જો આપણે નવી ડિસીઝ X મહામારીમાંથી બચવા માંગતા હોઈએ તો આપણે આપણા NHS ને ફરીથી આકારમાં લાવવાની જરૂર છે.

પ્રોફેસર બ્રાઉન કહે છે, 'જો આપણે વધુ તૈયાર રહેવા માંગતા હોય, તો આપણે આપણી આરોગ્ય પ્રણાલીઓને વધુ અનુકૂલનશીલ અને સ્થિતિસ્થાપક બનાવવાની જરૂર છે.' 'પરંતુ દર અઠવાડિયે NHS પતનના આરે છે.' શરૂઆતના રોગચાળાની જેમ, સ્થાનિક NHS સિસ્ટમમાં 100 વધુ ઇમરજન્સી દર્દીઓ ઉમેરવાથી તે તૂટી જશે.

પ્રોફેસર ગ્રિફિન સંમત થાય છે, ઉમેરે છે: 'આપણે તે મુશ્કેલ સમયને અવગણી શકીએ નહીં અને એવું ડોળ કરી શકીએ નહીં કે તે ક્યારેય બન્યું જ નથી. મને આશા છે કે આ સરકાર યોગ્ય કાર્યો કરશે.

એક આશાસ્પદ વિકાસ એ છે કે સરકારની મહામારી માટે વિશ્વની પ્રથમ 'પ્રારંભિક ચેતવણી પ્રણાલી' બનાવવાની યોજના છે, જે ચેપી નવા વાયરસ અથવા બેક્ટેરિયાના જનીન કોડને પહેલા કરતાં વધુ ઝડપથી વાંચવા માટે અત્યાધુનિક ડીએનએ-રીડિંગ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરશે.

નવેમ્બરમાં, સરકારે જાહેરાત કરી હતી કે તે સિસ્ટમ બનાવવા માટે ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીના ટેકનોલોજી સ્પિન-ઓફ, ઓક્સફર્ડ નેનોપોર સાથે ભાગીદારી કરશે.

આનાથી હોસ્પિટલો વ્યક્તિગત દર્દીઓના શ્વસન ચેપના આનુવંશિક કોડ ઝડપથી વાંચી શકશે, જેથી તેમનું નિદાન થઈ શકે અને છ કલાકમાં સારવાર શરૂ કરી શકાય.

બીજું સકારાત્મક પગલું એ ગયા મહિને સરકારે કરેલી જાહેરાત છે કે તે અભૂતપૂર્વ રીતે મોટી રાષ્ટ્રીય રોગચાળા-પ્રતિક્રિયા કવાયત ચલાવશે.

આ રિહર્સલમાં યુકેભરમાંથી સરકારી વિભાગો અને સ્થાનિક આરોગ્ય સેવાઓના હજારો સહભાગીઓ સામેલ થશે. તે ઘણા મહિનાઓ સુધી ચાલશે અને સમગ્ર પાનખર ઋતુ દરમિયાન વિવિધ દિવસોમાં થશે.

આવી યોજનાઓ ખરેખર બ્રિટનને ભવિષ્યના રોગચાળા માટે વધુ સારી રીતે તૈયાર થવા અને તેનો સામનો કરવા માટે વધુ સ્થિતિસ્થાપક બનવામાં મદદ કરી શકે છે.

જોકે, જેમ કે આપણા બધા નિષ્ણાતો સંપૂર્ણપણે સંમત છે, જ્યાં સુધી આપણા અન્ય સંરક્ષણોને મજબૂત બનાવવામાં ન આવે - અને અચાનક નવી મહામારીનો સામનો કરવા માટે આપણા ખતરનાક રીતે નાજુક NHS ને પુનર્જીવિત કરવામાં ન આવે - ત્યાં સુધી આવી બધી ભવ્ય યોજનાઓ ધૂળમાં ભેળસેળ થઈ શકે છે.

આરોગ્ય અને સામાજિક સંભાળ વિભાગના પ્રવક્તાએ ગુડ હેલ્થને જણાવ્યું: 'યુકે આરોગ્ય સુરક્ષા એજન્સી સાથે મળીને, સરકાર ખાતરી કરી રહી છે કે અમે કોઈપણ વર્તમાન અને ભવિષ્યના સ્વાસ્થ્ય જોખમોનો જવાબ આપવા માટે તૈયાર છીએ.

'કોવિડ-૧૯ રોગચાળા પછી, રોગચાળાની તૈયારી માટે PPE ના ભંડાર ફરી ભરવામાં આવ્યા છે અને તેમાં રોગચાળાના પ્રતિભાવ માટે મૂળ રીતે મેળવેલા કેટલાક વધારાના સ્ટોકનો પણ સમાવેશ થાય છે.'

કોવિડના 5 વર્ષ પછી પણ, બ્રિટનનું સ્વાસ્થ્ય હજુ પણ કેવી રીતે પીડાઈ રહ્યું છે

ચિંતા, હતાશા... અને ઓછો IQ પણ

કોવિડ-૧૯ મહામારી દરમિયાન ચિંતા અને હતાશાના ઊંચા દર - જે વાયરસ વિશેની ચિંતાઓ, નાણાકીય ચિંતાઓ અને લોકડાઉન આઇસોલેશનની અસરને કારણે થાય છે - સામાન્ય હતા.

પરંતુ કેટલાક કોવિડ દર્દીઓ ચેપ લાગ્યાના ત્રણ વર્ષ પછી પણ માનસિક સમસ્યાઓથી પીડાતા હતા, એમ ઓક્સફોર્ડ અને લેસ્ટર યુનિવર્સિટીઓના તાજેતરના સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે.

તેઓએ યાદશક્તિ અને ધ્યાન પરીક્ષણોમાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછા ગુણ મેળવ્યા હતા અને હતાશા અને ચિંતાનો દર સરેરાશ કરતા વધારે હતો. તેમના બુદ્ધિઆંક પર પણ અસર પડી હતી - જ્યારે તેઓ પહેલી વાર કોવિડથી બીમાર પડ્યા હતા તેના કરતાં સરેરાશ દસ પોઈન્ટ ઓછો.

સંશોધકો માને છે કે તેમના ચેપની અસર તેમની બીમારીની ગંભીરતા સાથે જોડાયેલી હતી - બધાને હોસ્પિટલમાં સારવારની જરૂર હતી.

લાંબા સમય સુધી ટકી રહેનારા હૃદયના જોખમો

રોગચાળાની શરૂઆતમાં, સંશોધનોએ સ્થાપિત કર્યું હતું કે ચેપગ્રસ્ત લોકોને હૃદયરોગનો હુમલો અથવા સ્ટ્રોક થવાની શક્યતા એવા લોકો કરતાં બમણી હતી જેમને તે થયો ન હતો - કદાચ તેના કારણે આખા શરીરમાં બળતરા થતી હતી, જેમાં રક્તવાહિનીઓ પણ સામેલ હતી જે પછી બ્લોક થઈ ગઈ હતી.

અને 6,50,000 કોવિડ દર્દીઓ પર કરવામાં આવેલા એક નવા અભ્યાસમાં સૂચવવામાં આવ્યું છે કે ચેપ શરૂ થયા પછી ઓછામાં ઓછા નવ મહિના સુધી જોખમો ટકી શકે છે.

કેનેડાની યુનિવર્સિટી ઓફ બ્રિટિશ કોલંબિયાના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે કોવિડથી હૃદયરોગનો હુમલો અથવા સ્ટ્રોકનું જોખમ 34 ટકા વધી જાય છે. અન્ય સંશોધનો દર્શાવે છે કે કોવિડથી સ્વસ્થ થયાના એક વર્ષ કરતાં વધુ સમય પછી, જે લોકોને કોવિડ થયો હતો તેમને એટ્રિયલ ફાઇબ્રિલેશન થવાની શક્યતા 57 ટકા વધુ હતી, જે એક અનિયમિત ધબકારા છે જે સ્ટ્રોક તરફ દોરી શકે છે.

બાળકોમાં સ્થૂળતા વધવાની શક્યતા

ગ્લાસગો યુનિવર્સિટીના મેટાબોલિક મેડિસિનના પ્રોફેસર નવીદ સત્તાર કહે છે કે, લોકડાઉન દરમિયાન કસરતના અભાવને કારણે લાંબા ગાળાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ વજન વધવા સાથે પણ જોડાયેલી હોઈ શકે છે, જેમાં ઘણા લોકો સ્નાયુ સમૂહ ગુમાવે છે અને તેને ચરબીથી બદલી નાખે છે.
'અમે કરેલા સંશોધન મુજબ લાંબા સમયથી કોવિડથી પીડાતા દર્દીઓમાં લોકડાઉન દરમિયાન સરેરાશ વજનમાં 10 કિલો (22 પાઉન્ડ)નો વધારો જોવા મળ્યો છે.' તે મેળવવા માટે ખૂબ મોટી રકમ છે.

સાઉધમ્પ્ટન યુનિવર્સિટીના 2024ના અહેવાલ મુજબ, મહામારી દરમિયાન દસથી 11 વર્ષના બાળકોમાં વજન વધવાથી આગામી કેટલાક દાયકાઓમાં ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસ જેવી વજન સંબંધિત ગૂંચવણો માટે NHS સારવાર ખર્ચમાં £800 મિલિયનનો ઉમેરો થશે.

સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું કે રોગચાળા દરમિયાન ચારથી પાંચ વર્ષના બાળકોમાં સ્થૂળતામાં 45 ટકાનો વધારો થયો છે, અને દસથી 11 વર્ષના બાળકોમાં 35 ટકાનો વધારો થયો છે, જેનું કારણ શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો, બિનઆરોગ્યપ્રદ ખાવાની આદતો, સ્ક્રીન સમયનો વધારો અને ઊંઘના સમયપત્રકમાં ફેરફાર છે.

ત્યારથી દર ઘટ્યા છે, પરંતુ હજુ પણ રોગચાળા પહેલા કરતા વધારે છે - અંદાજે 56,000 યુકે બાળકોને મોટા થાય ત્યારે ડાયાબિટીસ, સ્ટ્રોક, સંધિવા અને કેટલાક કેન્સરનું જોખમ વધારે છે.

આપણને શરદી અને જંતુઓ થવાની શક્યતા વધુ હોય છે.

રસીઓ ઉપલબ્ધ થાય તે પહેલાં આપણી રોગપ્રતિકારક શક્તિને ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, અને એક પરિણામ એ આવ્યું છે કે કેટલાક હવે સામાન્ય શરદી જેવા વધુ પરિચિત પ્રતિસ્પર્ધીઓનો સામનો કરવા માટે ઓછા સક્ષમ છે.

એલર્જી જર્નલમાં 2024ના એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે હળવા કોવિડ ચેપ પણ રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં લાંબા ગાળાના ફેરફારો લાવી શકે છે, જે અન્ય રોગકારક જીવાણુઓ સામે રક્ષણને નબળી પાડે છે.

સંશોધન એ પણ સૂચવે છે કે લોકડાઉન આઇસોલેશનથી સામાન્ય જંતુઓના સંપર્કમાં ઘટાડો થઈને આપણી રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડી.

આનાથી શિયાળાના જીવજંતુ શ્વસન સિન્સિટીયલ વાયરસ (RSV - તે ન્યુમોનિયા અથવા ફેફસામાં બળતરા તરફ દોરી શકે છે) ના પુનરુત્થાનમાં ફાળો આપ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

યુકે હેલ્થ સિક્યુરિટી એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર, 'રોગચાળાની અસરથી વસ્તીમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી થઈ ગઈ છે', આંશિક રીતે કારણ કે હૂપિંગ કફના કેસોમાં પણ વધારો થયો છે.

ડાયાબિટીસના કેસોમાં રહસ્યમય વધારો

રોગચાળાની શરૂઆતમાં, વિશ્વભરના ડોકટરોએ ટાઇપ 1 ડાયાબિટીસમાં એક અકલ્પનીય વધારાનો અહેવાલ આપવાનું શરૂ કર્યું, જ્યાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ સ્વાદુપિંડના કોષો પર હુમલો કરે છે, ઇન્સ્યુલિન ઉત્પન્ન કરવાની તેની ક્ષમતાનો નાશ કરે છે, જે રક્ત ખાંડના સ્તરને નિયંત્રિત કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

એવું માનવામાં આવે છે કે કોવિડ વાયરસે કોઈક રીતે સ્વાદુપિંડને એટલું વ્યાપક નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું કે કેટલાક લોકો, ખાસ કરીને બાળકોમાં, અચાનક આ રોગ થવા લાગ્યો હતો. પાંચ વર્ષ પછી, એવો અંદાજ છે કે ટાઇપ 1 ના 20 માંથી એક નવા કેસ રોગચાળાના જંતુને કારણે છે. બીજો ખુલાસો એ છે કે લોકડાઉનનો અર્થ એ થયો કે નિદાનમાં વિલંબ થયો.

શું લોકડાઉનથી તમારા હાડકાંને નુકસાન થયું હશે?

લેન્કેસ્ટર યુનિવર્સિટી મેડિકલ સ્કૂલના તાજેતરના અભ્યાસ મુજબ, બેઠાડુ વર્તન અને બિનઆરોગ્યપ્રદ ખાવાની ટેવને કારણે - લોકડાઉનને કારણે હાડકાની ઘનતામાં ઘટાડો થઈને ઘણા લોકોને ફ્રેક્ચર થવાનું જોખમ વધી શકે છે.

આનાથી જાણવા મળ્યું કે હાડકાના સ્કેન માટે હોસ્પિટલમાં રિફર કરાયેલા લોકોમાં રોગચાળા પહેલા જોવા મળેલા લોકો કરતા હાડકાની ઘનતા ઘણી ઓછી હતી, અને તેમને ઓસ્ટીયોપોરોસિસનું નિદાન થવાની શક્યતા 49 ટકા વધુ હતી.

બાળકોની ભાષા કૌશલ્ય ક્ષતિગ્રસ્ત છે

સંશોધન દર્શાવે છે કે લોકડાઉનને કારણે શિશુઓમાં ભાષા વિકાસ અટકી ગયો છે, જે સંભવિત રીતે શાળામાં તેમની પ્રગતિ ધીમી કરી શકે છે.

પોર્ટુગલની લિસ્બન યુનિવર્સિટીના નિષ્ણાતોએ રોગચાળા દરમિયાન જન્મેલા ડઝનબંધ બાળકોમાં ભાષા કૌશલ્યનું વિશ્લેષણ કર્યું, તેમની સરખામણી પહેલા જન્મેલા બાળકો સાથે કરી.

અઢી વર્ષની ઉંમર સુધીમાં, રોગચાળાના બાળકોમાં પહેલા જન્મેલા બાળકોની સરખામણીમાં શબ્દભંડોળ અને વાતચીત કરવાની કુશળતા નબળી હતી.