નવી દિલ્હી, 26 માર્ચ, 2025: સુપ્રીમ કોર્ટે બુધવારે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના એક વિવાદાસ્પદ ચુકાદા પર રોક લગાવી દીધી, જેમાં હાઈકોર્ટે નાની બાળકીના સ્તન પકડવા, તેના પાયજામાની દોરી તોડવા અને તેને નાળા નીચે ખેંચવાના પ્રયાસને ‘બળાત્કારનો પ્રયાસ’ નહીં ગણાવ્યો હતો. હાઈકોર્ટે આ કૃત્યોને પ્રથમદર્શીયે POCSO એક્ટ હેઠળ ‘ગંભીર જાતીય હુમલો’ ગણાવ્યા હતા, જેની સજા ‘બળાત્કારના પ્રયાસ’ કરતાં ઓછી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ નિર્ણયને ‘અસંવેદનશીલ’ અને ‘ચોંકાવનારો’ ગણાવીને તેની સામે સ્વત: સંજ્ઞાન લીધું છે.

સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણી અને નારાજગી:
જસ્ટિસ બી.આર. ગવઈ અને જસ્ટિસ એ.જી. મસીહની બેંચે આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન હાઈકોર્ટના ચુકાદા પર સખત નારાજગી વ્યક્ત કરી. બેંચે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું, “અમે દુ:ખ સાથે કહીએ છીએ કે હાઈકોર્ટના ચુકાદામાં કરાયેલી કેટલીક ટિપ્પણીઓ ન્યાયના નિયમો અને સંવેદનશીલતાની સંપૂર્ણ અણગમતી દર્શાવે છે.” બેંચે નોંધ્યું કે આ ચુકાદો તાત્કાલિક નહીં, પરંતુ લગભગ ચાર મહિના સુધી વિચારણા બાદ આપવામાં આવ્યો હતો, જે દર્શાવે છે કે ન્યાયાધીશે પૂરેપૂરા વિચાર પછી આ નિર્ણય લીધો. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું, “આ ટિપ્પણીઓ કાયદાના સિદ્ધાંતોથી અજાણ છે અને અમાનવીય અભિગમ દર્શાવે છે, જેના કારણે અમે આ ચુકાદા પર રોક લગાવવા માટે મજબૂર થયા છીએ.”

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ:
આ મામલામાં પ્રોસિક્યુશનનો આરોપ છે કે આરોપીઓ પવન અને આકાશે 11 વર્ષની બાળકીના સ્તન પકડ્યા હતા. આકાશે તેના પાયજામાની દોરી તોડી અને તેને નાળા નીચે ખેંચવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ટ્રાયલ કોર્ટે આને ‘બળાત્કારનો પ્રયાસ’ અથવા ‘પેનિટ્રેટિવ જાતીય હુમલાનો પ્રયાસ’ ગણીને POCSO એક્ટની કલમ 376 સાથે કલમ 18 (ગુનો કરવાનો પ્રયાસ) હેઠળ સમન્સ જારી કર્યું હતું. જોકે, અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે આને હળવો ગુનો ગણાવીને આરોપીઓને IPCની કલમ 354-B (કપડાં ઉતારવાના ઇરાદે હુમલો) અને POCSO એક્ટની કલમ 9/10 (ગંભીર જાતીય હુમલો) હેઠળ મુકદ્દમો ચલાવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

હાઈકોર્ટનું તર્ક અને વિવાદ:
હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ રામ મનોહર નારાયણ મિશ્રાની બેંચે આરોપીઓની ફોજદારી રિવિઝન અરજીને આંશિક રીતે મંજૂર કરતાં જણાવ્યું હતું કે, “આરોપી પવન અને આકાશ સામેના આરોપો અને કેસના તથ્યો બળાત્કારના પ્રયાસનો ગુનો બનતા નથી. બળાત્કારના પ્રયાસનો આરોપ સાબિત કરવા માટે પ્રોસિક્યુશનને એ સ્થાપિત કરવું પડે કે આ તૈયારીના તબક્કાથી આગળ વધી ગયું હતું. તૈયારી અને વાસ્તવિક પ્રયાસ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત નિશ્ચયની વધુ માત્રામાં રહેલો છે.” આ નિર્ણયે જાહેર જનતામાં મોટો વિવાદ સર્જ્યો, અને ઘણા લોકોએ તેની ટીકા કરી હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટની કાર્યવાહી:
સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે સ્વત: સંજ્ઞાન લેતાં ભારત સરકાર, ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર અને હાઈકોર્ટમાં પક્ષકારોને નોટિસ જારી કરી છે. સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ સુનાવણી દરમિયાન હાજર રહીને આ ચુકાદાને ‘ચોંકાવનારો’ ગણાવ્યો હતો. આ કેસની સ્વત: સંજ્ઞાન સિનિયર એડવોકેટ શોભા ગુપ્તાના પત્રના આધારે લેવામાં આવી છે, જેઓ ‘વી ધ વિમેન ઓફ ઇન્ડિયા’ નામની NGOના સ્થાપક પણ છે.

નોંધનીય છે કે આ પહેલાં જસ્ટિસ બેલા એમ. ત્રિવેદી અને જસ્ટિસ પી.બી. વરાળેની સુપ્રીમ કોર્ટની બેંચે આ ચુકાદા સામે દાખલ આર્ટિકલ 32ની રિટ પિટિશનને લોકસ (અધિકારની સ્થિતિ)ના આધારે ફગાવી દીધી હતી. પરંતુ હવે સ્વત: સંજ્ઞાન લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે હસ્તક્ષેપ કર્યો છે, જે POCSO એક્ટની ગંભીરતા અને ન્યાયની સંવેદનશીલતા પર નવી ચર્ચા શરૂ કરી શકે છે.