નવી દિલ્હી તા.26 માર્ચ 2025:   કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારમંત્રી અમિત શાહે લોકસભામાં માહિતી આપી હતી કે અત્યાર સુધીમાં 32 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ મોડેલ બાય-લોઝ અપનાવ્યા છે અથવા તેમના હાલના બાય-લોઝ મોડેલ બાય-લો સાથે સુસંગત છે. તેમણે કહ્યું કે અત્યાર સુધીમાં 42,080 PAC CSC તરીકે કામ કરી રહ્યા છે. ૩૬,૧૯૩ પીએસી પીએમકેએસકે તરીકે કાર્યરત છે અને ૨૨,૩૧૧ પીએસી એફપીએસનું સંચાલન કરી રહ્યા છે.

દરેક ગામમાં નવી બહુહેતુક પ્રાથમિક કૃષિ ધિરાણ મંડળીઓ (M-PACS)નો વિસ્તાર
કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકાર મંત્રી અમિત શાહે મંગળવારે લોકસભામાં સહકારી સંસ્થાઓના વિસ્તરણ અંગે પૂછાયેલા અનેક પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા. તેમણે કહ્યું કે આગામી પાંચ વર્ષમાં, દેશના દરેક ગામમાં નવી બહુહેતુક પ્રાથમિક કૃષિ ધિરાણ મંડળીઓ (M-PACS)નો વિસ્તાર કરવામાં આવશે.
આ માટે, ભારત સરકારની વિવિધ હાલની યોજનાઓ જેમાં ડેરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ ફંડ (DIDF), નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ (NPDD), પીએમ મત્સ્ય સંપદા યોજના (PMMSY) વગેરેનો સમાવેશ નેશનલ બેંક ફોર એગ્રીકલ્ચર એન્ડ રૂરલ ડેવલપમેન્ટ (NABARD), નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NDDB), નેશનલ ફિશરીઝ ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NFDB) અને રાજ્ય સરકારોના સહયોગથી કરવામાં આવશે. શાહે માહિતી આપી હતી કે યોજનાને મંજૂરી મળ્યા પછી, દેશભરમાં કુલ ૧૨,૯૫૭ (૨૭.૦૧.૨૦૨૫ સુધી) નવી પીએસીએસ, ડેરી અને મત્સ્યઉદ્યોગ સહકારી મંડળીઓ નોંધાઈ છે.

વ્યાપારિક પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલગીરી
શાહે માહિતી આપી હતી કે PACS ની વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓમાં વૈવિધ્ય લાવવા માટે, સરકારે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, રાષ્ટ્રીય સ્તરના ફેડરેશન, રાજ્ય સહકારી બેંકો (StCBs), જિલ્લા કેન્દ્રીય સહકારી બેંકો (DCCBs), વગેરે સહિત તમામ હિસ્સેદારો સાથે પરામર્શ કરીને PACS માટે મોડેલ પેટા-નિયમો ઘડ્યા છે અને તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને તેના પરિપત્રો મોકલાયા છે જે તેમને ડેરી, માછીમારી, ફ્લોરીકલ્ચર, વેરહાઉસની સ્થાપના, ખાદ્ય અનાજ, ખાતરો, બીજ, LPG/CNG/પેટ્રોલ/ડીઝલ વિતરણ, ટૂંકા ગાળાની અને લાંબા ગાળાની લોન, કસ્ટમ હાયરિંગ સેન્ટરો, કોમન સર્વિસ સેન્ટરો (CSCs), વાજબી ભાવની દુકાનો (FPS), સમુદાય સિંચાઈ, બિઝનેસ કોરસપોન્ડન્ટ પ્રવૃત્તિઓ વગેરે સહિત 25 થી વધુ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવા સક્ષમ બનાવે છે.

અત્યાર સુધીમાં, 32 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ મોડેલ બાય-લો અપનાવ્યા છે અથવા મોડેલ બાય-લોનું પાલન કરવા માટે તેમના હાલના બાય-લોમાં સુધારો કર્યો છે. તેમણે કહ્યું કે અત્યાર સુધીમાં 42,080 PAC CSC તરીકે કામ કરી રહ્યા છે. ૩૬,૧૯૩ પીએસી પીએમકેએસકે તરીકે કાર્યરત છે અને ૨૨,૩૧૧ પીએસી એફપીએસનું સંચાલન કરી રહ્યા છે.

મહિલા સહકારી સંસ્થાઓ માટે NCDC યોજનાઓ શું છે?
બીજા પ્રશ્નના જવાબમાં, શાહે રાષ્ટ્રીય સહકારી વિકાસ નિગમ (NCDC) દ્વારા ખાસ કરીને મહિલાઓ માટે ચલાવવામાં આવતી યોજનાઓ વિશે વાત કરી. તેમાં બે યોજનાઓનો સમાવેશ થાય છે. શાહે જણાવ્યું હતું કે NCDC એ છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન મહિલા સહકારી મંડળીઓને કુલ 3099.33 કરોડ રૂપિયાની નાણાકીય સહાયનું વિતરણ કર્યું છે.

૧. સ્વયંશક્તિ સહકાર યોજના - આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય ગરીબોને સસ્તી, ખર્ચ-અસરકારક અને વિશ્વસનીય નાણાકીય સેવાઓની સુલભતા સુનિશ્ચિત કરવાનો, મહિલા સ્વ-સહાય જૂથો (SHG) ને સામાન્ય/સામૂહિક સામાજિક-આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવા માટે પૂરતા બેંક ધિરાણની ઍક્સેસ પ્રદાન કરવાનો અને ટકાઉ આજીવિકાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ યોજના હેઠળ, પ્રાથમિક કૃષિ ધિરાણ મંડળીઓ (PACS), જિલ્લા કેન્દ્રીય સહકારી બેંકો (DCCBs), રાજ્ય સહકારી બેંકો (StCBs) અને SHG ફેડરેટેડ સહકારી મંડળીઓ/સહકારી ફેડરેશન NCDC સહાય માટે પાત્ર છે.

2. નંદિની સહકાર- NCDC ની નંદિની સહકાર યોજના એ મહિલા કેન્દ્રિત નાણાકીય સહાય, પ્રોજેક્ટ રચના, સમર્થન અને ક્ષમતા વિકાસનું માળખું છે જેનો હેતુ શહેરી આવાસ સિવાય કોઈપણ ક્ષેત્રમાં વ્યવસાય મોડેલ આધારિત પ્રવૃત્તિઓ શરૂ કરવામાં મહિલા સહકારી સંસ્થાઓને મદદ કરવાનો છે. આ યોજનાના ઉદ્દેશ્યો આત્મનિર્ભર ભારતના સિદ્ધાંતો સાથે સુસંગત છે. આ પહેલ મહિલા સહકારી સંસ્થાઓને ઉદ્યોગસાહસિક વિકાસ, વ્યવસાય આયોજન, ક્ષમતા નિર્માણ અને લોન અને વ્યાજ સબસિડી દ્વારા નાણાકીય સહાય જેવા ઇનપુટ્સ દ્વારા ઉદ્યોગસાહસિક ગતિશીલતાને પ્રોત્સાહન આપીને ટેકો આપે છે.