નવી દિલ્હી : જો તમે ટ્રેનમાં મુસાફરીનું આયોજન કરી રહ્યા છો અને અચાનક તમારે પ્લાન રદ કરવો પડે તો રેલવે ટિકિટ કેન્સલેશનના નિયમો અને પ્રક્રિયા જાણવી ખૂબ જરૂરી છે. ભારતીય રેલવેમાં દરરોજ લાખો મુસાફરો પ્રવાસ કરે છે, જેમાંથી મોટાભાગના લોકો IRCTC વેબસાઈટ કે એપ્લિકેશન દ્વારા ઓનલાઈન ટિકિટ બુક કરે છે. પરંતુ આજે પણ ઘણા લોકો રેલવે કાઉન્ટર પર જઈને ટિકિટ ખરીદે છે. શું તમે જાણો છો કે કાઉન્ટરથી ખરીદેલી ટિકિટ પણ ઓનલાઈન કેન્સલ થઈ શકે છે? રેલવે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે શુક્રવારે સંસદમાં આ અંગે માહિતી આપી હતી. આવો જાણીએ આ પ્રક્રિયા અને નિયમો વિશે વિગતે.

રેલવે મંત્રીનું નિવેદન:
શુક્રવારે સંસદમાં રેલવે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે જણાવ્યું, “રેલવે કાઉન્ટરથી ખરીદેલી ટિકિટ હવે ઓનલાઈન પણ કેન્સલ કરી શકાય છે. આ માટે IRCTCની સત્તાવાર વેબસાઈટ અથવા પૂછપરછ નંબર ૧૩૯નો ઉપયોગ કરી શકાય છે. જોકે, ટિકિટની રકમ પરત મેળવવા માટે મુસાફરે રેલવે આરક્ષણ કેન્દ્ર (PRS કાઉન્ટર) પર જવું પડશે.” આનો અર્થ એ થયો કે હવે ટિકિટ કેન્સલ કરવા માટે રેલવે સ્ટેશન પર લાંબી લાઈનમાં ઉભા રહેવાની જરૂર નથી, પરંતુ રિફંડ માટે એક વખત કાઉન્ટરની મુલાકાત લેવી જરૂરી છે.

ઓનલાઈન કેન્સલેશનની પ્રક્રિયા:
રેલવે કાઉન્ટરથી ખરીદેલી ટિકિટ ઓનલાઈન કેન્સલ કરવા માટે નીચેના સ્ટેપ્સ ફોલો કરો:

1) IRCTC વેબસાઈટ પર જાઓ: સૌપ્રથમ IRCTCની સત્તાવાર વેબસાઈટ (www.irctc.co.in) ખોલો.
2) ‘More’ વિકલ્પ પસંદ કરો: હોમપેજ પર ‘More’ ઓપ્શન પર ક્લિક કરો અને ત્યાંથી ‘Counter Ticket Cancellation’ પસંદ કરો.
3) નવું પેજ: એક નવું પેજ ખુલશે, જ્યાં તમે ટિકિટ કેન્સલ કરવાનો કે બોર્ડિંગ પોઈન્ટ બદલવાનો વિકલ્પ પસંદ કરી શકો છો.
4) PNR અને કેપ્ચા દાખલ કરો: ‘Ticket Cancellation’ પસંદ કરીને તમારો PNR નંબર અને સિક્યોરિટી કેપ્ચા ભરો.
5) OTP વેરિફિકેશન: તમારા રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર પર એક OTP આવશે. તેને દાખલ કરીને ટિકિટ કેન્સલેશનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરો.
6) રિફંડ માટે કાઉન્ટરની મુલાકાત: ટિકિટ કેન્સલ થયા બાદ રકમ પરત મેળવવા નજીકના રેલવે આરક્ષણ કેન્દ્ર પર જાઓ.

રિફંડ મેળવવાની શરતો:
ઓનલાઈન કેન્સલ થયેલી ટિકિટનું રિફંડ મેળવવા માટે કેટલીક શરતો ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે:

- સમય મર્યાદા: ટ્રેનના નિર્ધારિત પ્રસ્થાન સમયથી ઓછામાં ઓછા ૪ કલાક પહેલાં PRS કાઉન્ટર પર ટિકિટ જમા કરાવવી પડશે.
- વેઈટિંગ/RAC ટિકિટ: જો ટિકિટ વેઈટિંગ લિસ્ટ કે RAC હોય, તો તે ટ્રેનના પ્રસ્થાનથી ૩૦ મિનિટ પહેલાં સુધી કાઉન્ટર પર જમા કરાવી શકાય છે.
- રિફંડ પ્રક્રિયા: કાઉન્ટર પર ટિકિટ બતાવીને તમે રિફંડ મેળવી શકો છો, પરંતુ કેન્સલેશન ચાર્જ લાગુ થશે, જે ટિકિટના પ્રકાર અને સમય પર આધારિત છે.

લોકો કાઉન્ટર ટિકિટ કેમ પસંદ કરે છે?
આજે પણ ઘણા લોકો ઓનલાઈન બુકિંગને બદલે કાઉન્ટરથી ટિકિટ ખરીદવાનું પસંદ કરે છે. તેનાં કારણો આ મુજબ છે:

- ટેકનોલોજીનો અભાવ: દરેક વ્યક્તિ પાસે સ્માર્ટફોન કે ઇન્ટરનેટ સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી હોતી.
- વરિષ્ઠ નાગરિકો અને ગ્રામીણ વિસ્તાર: સિનિયર સિટીઝન્સ અને ગામડાંના લોકો કાઉન્ટર બુકિંગને વધુ અનુકૂળ માને છે.
- ઓનલાઈન સમસ્યાઓ: ઘણીવાર ઓનલાઈન બુકિંગ દરમિયાન સર્વર ધીમું થઈ જાય છે, જ્યારે કાઉન્ટર પર ટિકિટ સરળતાથી મળી જાય છે.
- ખાસ ક્વોટા: દિવ્યાંગો, મહિલાઓ અને વરિષ્ઠ નાગરિકો માટેના વિશેષ ક્વોટા માટે કાઉન્ટર બુકિંગ વધુ સુવિધાજનક છે.

મુસાફરો માટે ઉપયોગી માહિતી:
આ નવી સુવિધાથી મુસાફરોનો સમય બચશે અને કેન્સલેશન પ્રક્રિયા સરળ બનશે. જોકે, રિફંડ માટે કાઉન્ટર પર જવું ફરજિયાત હોવાથી મુસાફરોએ સમયનું આયોજન કરવું જરૂરી છે. IRCTCના આ નિર્ણયથી ખાસ કરીને એવા લોકોને ફાયદો થશે જેઓ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી શકે છે પરંતુ કાઉન્ટર ટિકિટ પસંદ કરે છે.