નવી દિલ્હી, 1 એપ્રિલ 2025: સુપ્રીમ કોર્ટે આજે ગુજરાત હાઈકોર્ટના તે નિર્ણયને પડકારતી અરજીઓ પર નોટિસ જારી કરી છે, જેણે ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ (GSHSE) અધિનિયમમાં 2021ના સુધારાને માન્યતા આપી હતી. આ સુધારા રાજ્ય સરકારને ભાષાકીય અને ધાર્મિક લઘુમતી શાળાઓમાં શિક્ષકો અને આચાર્યોની ભરતી માટે નિયમો ઘડવાની સત્તા આપે છે. જસ્ટિસ સૂર્યકાંત અને એન. કોટીશ્વર સિંહની બેન્ચે અરજદારોના વરિષ્ઠ વકીલ સી.યુ. સિંહની દલીલો સાંભળ્યા બાદ આ આદેશ આપ્યો છે.

લઘુમતી શાળાઓના હક પર સવાલ:
સી.યુ. સિંહે દલીલ કરી કે ગુજરાત હાઈકોર્ટે આ નિર્ણય આપતી વખતે સુપ્રીમ કોર્ટના 9 અને 11 જજોની બેન્ચના ચુકાદાઓને અવગણ્યા અને માત્ર બે જજોની બેન્ચના ‘એસ.કે. મોહમ્મદ રફીક વિ. કોન્ટાઈ રહમાનિયા હાઈ મદ્રાસા’ કેસ પર આધાર રાખ્યો. તેમણે તાજેતરના અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી કેસનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. સિંહે કહ્યું, “નિયમનકારી પગલાં લઈ શકાય તેમાં સતત એકમત છે, પરંતુ શિક્ષકો અને આચાર્યોની નિમણૂકમાં રાજ્ય આટલું હસ્તક્ષેપ ન કરી શકે. રાજ્ય લઘુત્તમ લાયકાત નક્કી કરી શકે, પરંતુ પસંદગી પર નિયંત્રણ નહીં.”

સિલેક્શન કમિટી પર ચર્ચા:
જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે ટિપ્પણી કરી, “સિલેક્શન કમિટી કે એક્ઝિક્યુટિવ કમિટીમાં લઘુમતીઓનું વર્ચસ્વ હોય છે.” જવાબમાં સિંહે કહ્યું, “આ કમિટી સંપૂર્ણપણે સરકાર દ્વારા નામાંકિત છે. 11 સભ્યો સરકારે નક્કી કરેલા છે.” આ દલીલો સાંભળી કોર્ટે નોટિસ જારી કરી. અરજદારોએ સ્ટેની માગણી કરી, કારણ કે સ્ક્રૂટિની કમિટી કે સિલેક્શન કમિટી હજુ સૂચિત થઈ નથી. કોર્ટે સ્ટે આપવાનો ઇનકાર કર્યો, પરંતુ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે ખાતરી આપી, “જો તેઓ સૂચિત કરે તો પણ અમે કે તમે બંધાયેલા નથી.”

ગુજરાત હાઈકોર્ટનો નિર્ણય:
ગુજરાત હાઈકોર્ટે 2021ના સુધારાને માન્ય ગણાવ્યો હતો, જણાવીને કે આ જોગવાઈઓમાં રાજ્યને “અનિયંત્રિત કે અમર્યાદિત સત્તા” નથી. કોર્ટે કહ્યું હતું કે નિયમનની સત્તા અમર્યાદિત નથી, અને માત્ર સત્તા આપવાથી બંધારણની કલમ 30 હેઠળ લઘુમતી સંસ્થાઓને મળેલા રક્ષણનું ઉલ્લંઘન થતું નથી. TMA પાઈ ફાઉન્ડેશન અને અમદાવાદ સેન્ટ ઝેવિયર્સ કૉલેજ સોસાયટી કેસનો ઉલ્લેખ કરીને હાઈકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે લઘુમતી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સંપૂર્ણ નિયમોથી મુક્ત નથી, ખાસ કરીને જો તેમને માન્યતા કે સંલગ્નતા જોઈતી હોય.

2021ના સુધારાની વિગતો:
2021ના સુધારાએ શિક્ષકો અને આચાર્યોની ભરતી માટે કેન્દ્રિય પ્રક્રિયા લાગુ કરી હતી. હાઈકોર્ટે કહ્યું હતું, “નિયમનની સત્તા અમર્યાદિત નથી, પરંતુ જોગવાઈઓથી સત્તા આપવી એ કલમ 30(1)ના રક્ષણનું ઉલ્લંઘન નથી. આ જોગવાઈઓ રાજ્યને અનિયંત્રિત સત્તા આપતી નથી, કારણ કે નિયમો ઘડતી વખતે બંધારણની મર્યાદાઓનું ધ્યાન રાખવું પડે છે.”

કેસની વિગતો:
-સેન્ટ ઝેવિયર્સ હાઈ સ્કૂલ લોયોલા હૉલ અને અન્ય વિ. ગુજરાત રાજ્ય અને અન્ય, SLP(C) નં. 8438/2025
- દીપ દર્શન હાઈ સ્કૂલ ટ્રસ્ટી અને અન્ય વિ. ગુજરાત રાજ્ય અને અન્ય, SLP(C) નં. 8082/2025

આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટનો આગળનો નિર્ણય લઘુમતી શાળાઓના અધિકારો અને રાજ્યની નિયમન સત્તા પર મહત્વની અસર કરશે.