ટોકયો તા.૨: મ્‍યાનમાર અને થાઇલેન્‍ડમાં તાજેતરમાં આવેલા ૭.૭ ની તીવ્રતાના શક્‍તિશાળી ભૂકંપથી થયેલી ભારે તબાહી આખી દુનિયાએ જોઈ. લોકો હજુ આ આઘાતમાંથી બહાર આવ્‍યા ન હતા ત્‍યારે જાપાને નવી ચેતવણી આપીને ગભરાટ ફેલાવ્‍યો. દેશની સરકારી એજન્‍સીના અહેવાલ મુજબ, આગામી સમયમાં જાપાનમાં ‘‘મેગા ભૂકંપ''આવવાની શકયતા છે, જેના કારણે દેશમાં મોટા પાયે વિનાશ થશે. એક જ ઝટકામાં લાખો મળત્‍યુ થઈ શકે છે. સમુદ્રમાં ભયંકર સુનામી આવશે અને ઘણા શહેરો ડૂબી શકે છે.

જાપાન સરકારે ચેતવણી જારી કરી છે કે જો ૯ ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવે છે, તો ૧૩ લાખ લોકો બેઘર થઈ જશે અને સુનામી અને ઇમારતો ધરાશાયી થવાને કારણે લગભગ ૩ લાખ લોકો જીવ ગુમાવી શકે છે. જો આવું થાય, તો જાપાનના અર્થતંત્રને ૨ ટ્રિલિયન ડોલર (એટલે કે ૧૭૧ લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) નું નુકસાન થઈ શકે છે. આ નવો અંદાજ ૨૦૧૪ ની આગાહી કરતા ઓછો છે, જેમાં આગાહી કરવામાં આવી હતી કે નાનકાઈ ખાઈમાં ‘‘મેગા ભૂકંપ'' ૩૨૩,૦૦૦ લોકોના મોત કરશે.

આવી પરિસ્‍થિતિઓ કેમ ઊભી થાય છે?

નાનકાઈ ખાડો એ ૮૦૦ કિલોમીટર (૫૦૦ માઈલ) લાંબી દરિયાઈ ખાઈ છે જે ટોકયોના પﾍમિમાં શિઝુઓકાથી કયુશુના દક્ષિણ છેડા સુધી વિસ્‍તરે છે. આ તે ખાઈ છે જ્‍યાં ફિલિપાઇન સમુદ્રની ટેક્‍ટોનિક પ્‍લેટ ધીમે ધીમે ખંડીય પ્‍લેટની નીચે ડૂબી રહી છે. જાપાન આના પર નિર્ભર છે. સમય જતાં આ પ્‍લેટો એકબીજાની નજીક આવે છે અને ત્‍યાં ઊર્જા એકઠી થાય છે, જે પાછળથી મોટા ભૂકંપનું સ્‍વરૂપ લે છે.

મહાન ભૂકંપ કોને કહેવાય? (મેગાક્‍વેક શું છે)

‘‘મેગાક્‍વેક''એ ખૂબ જ શક્‍તિશાળી ભૂકંપ છે, જે સામાન્‍ય રીતે ૮ કે તેથી વધુ તીવ્રતાનો હોય છે, જે મોટા પાયે વિનાશ લાવી શકે છે અને સુનામી પણ લાવી શકે છે. તમને જણાવી દઈએ કે છેલ્લા ૧૪૦૦ વર્ષોમાં, નાનકાઈ ખાઈમાં દર ૧૦૦ થી ૨૦૦ વર્ષે મોટા ભૂકંપ આવી રહ્યા છે. આમાંનો સૌથી છેલ્લો ભૂકંપ ૧૯૪૬માં આવ્‍યો હતો.

ભૂકંપની આગાહી કરવી હજુ પણ ખૂબ મુશ્‍કેલ છે, પરંતુ એક સરકારી પેનલે આગામી ૩૦ વર્ષમા‘‘મોટા ભૂકંપ''ની ૭૫-૮૨ ટકા શકયતા દર્શાવી છે. માર્ચ ૨૦૧૧ માં, જાપાનમાં ૯ ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્‍યો હતો, જેમાં લગભગ ૧૮,૫૦૦ લોકો માર્યા ગયા હતા અથવા ગુમ થયા હતા. આના કારણે ફુકુશિમા પરમાણુ પ્‍લાન્‍ટના ત્રણ રિએક્‍ટર ઓગળી ગયા, જે દેશની યુદ્ધ પછીની સૌથી ખરાબ આપત્તિ અને ચેર્નોબિલ પછીની સૌથી ગંભીર પરમાણુ અકસ્‍માત હતી.(૩૮.૩)