નવી દિલ્હી, 4 એપ્રિલ 2025: ભારતના સંસદે ઐતિહાસિક રાત્રે વક્ફ (સંશોધન) બિલ 2025ને મંજૂરી આપી દીધી, જ્યારે રાજ્યસભાએ લગભગ 12 કલાકની ચર્ચા બાદ આ બિલને પાસ કર્યું. રાજ્યસભામાં સરકારની તરફેણમાં 128 મત પડ્યા, જ્યારે વિપક્ષના 95 સભ્યોએ તેનો વિરોધ કર્યો. આ પહેલાં લોકસભાએ આ બિલને મંજૂરી આપી દીધી હતી. વિપક્ષ દ્વારા રજૂ કરાયેલા તમામ સુધારા પ્રસ્તાવો નામંજૂર થયા, જેના કારણે આ બિલ મોદી સરકારની મોટી સફળતા તરીકે ગણાવાઈ રહ્યું છે. આ બિલનો ઉદ્દેશ વક્ફ સંપત્તિઓનું સંચાલન સુવ્યવસ્થિત કરવાનો, પારદર્શિતા વધારવાનો અને મુસ્લિમ મહિલાઓની આર્થિક-સામાજિક સ્થિતિ સુધારવાનો છે. વક્ફ બિલનો હેતુ - પારદર્શિતા અને સામાજિક ઉત્થાન: વક્ફ (સંશોધન) બિલ 2025નો મુખ્ય ઉદ્દેશ વક્ફ સંપત્તિઓનું સંચાલન સરળ બનાવવું, ધરોહર સ્થળોનું રક્ષણ કરવું અને સામાજિક કલ્યાણને પ્રોત્સાહન આપવું છે. આ બિલમાં વક્ફ બોર્ડ અને સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ વચ્ચે સંકલન સુધારવા, હિસ્સેદારોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા અને પારદર્શક વહીવટની વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની જોગવાઈઓ છે. આ ઉપરાંત, ખાસ કરીને વિધવા અને છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલાઓની આર્થિક અને સામાજિક સ્થિતિ સુધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. બિલમાં વક્ફ બોર્ડને વધુ સમાવેશી બનાવવા માટે વિવિધ મુસ્લિમ સંપ્રદાયોનું પ્રતિનિધિત્વ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવ્યું છે, જેથી નિર્ણય પ્રક્રિયા વધુ ન્યાયી બને. કિરણ રિજિજુનો જવાબ: ગરીબ મુસ્લિમોને ફાયદો, ધર્મમાં હસ્તક્ષેપ નહીં ચર્ચાના જવાબમાં લઘુમતી બાબતોના મંત્રી કિરણ રિજિજુએ કહ્યું, “આ બિલથી કરોડો ગરીબ મુસ્લિમોને ફાયદો થશે અને તે કોઈ પણ મુસ્લિમને નુકસાન પહોંચાડતું નથી. આ કાયદો વક્ફ સંપત્તિઓમાં હસ્તક્ષેપ કરતો નથી.” તેમણે ઉમેર્યું, “નરેન્દ્ર મોદી સરકાર ‘સબકા સાથ, સબકા વિકાસ’ની દ્રષ્ટિથી કામ કરે છે અને કોઈ સમુદાય સાથે ભેદભાવ નથી કરતી.” રિજિજુએ જણાવ્યું કે ગરીબ અને પછાત મુસ્લિમોએ તેમને મળીને બિલ ઝડપથી પાસ કરવાની માગણી કરી હતી. તેમણે કહ્યું, “અમે મુસ્લિમોને દેશની મુખ્ય ધારામાં લાવવા માગીએ છીએ.” તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે સેન્ટ્રલ વક્ફ કાઉન્સિલમાં 22 સભ્યો હશે, જેમાંથી માત્ર ચાર બિન-મુસ્લિમ હશે, અને વક્ફ બોર્ડના 11 સભ્યોમાંથી ફક્ત ત્રણ બિન-મુસ્લિમ હશે. બિલની રજૂઆત - સંપૂર્ણ ચર્ચા બાદ નિર્ણય: રિજિજુએ બિલ રજૂ કરતાં જણાવ્યું કે આ કાયદો હિસ્સેદારો સાથે વિગતવાર ચર્ચા અને સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (JPC)માં વિચારણા બાદ લાવવામાં આવ્યો છે. તેમણે વિપક્ષને સમર્થનની અપીલ કરી અને આરોપોને ફગાવતાં કહ્યું, “વક્ફનો લાભ ફક્ત મુસ્લિમોને જ મળશે, બિન-મુસ્લિમો સંચાલનમાં હસ્તક્ષેપ નહીં કરે.” તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે બિલનો હેતુ વક્ફ સંપત્તિઓનું સારું સંચાલન છે, નહીં કે ધાર્મિક પ્રથાઓમાં દખલ. વિપક્ષનો વિરોધ - બંધારણ વિરોધી ગણાવ્યું: કોંગ્રેસના ડૉ. સૈયદ નસીર હુસૈને બિલને ગેરમાર્ગે દોરનારું ગણાવ્યું અને આરોપ લગાવ્યો કે તે સાંપ્રદાયિક ધ્રુવીકરણ માટે લાવવામાં આવ્યું છે. તેમણે કહ્યું, “BJP સમુદાયોને વિભાજિત કરવા માગે છે.” ગૃહમંત્રી અમિત શાહે વચ્ચે ટોકતાં કહ્યું કે વિપક્ષ લોકોને ગેરમાર્ગે દોરી રહ્યો છે. DMKના તિરુચિ સિવાએ બિલને બિન-ધર્મનિરપેક્ષ અને અસંવૈધાનિક ગણાવ્યું. TMCના મોહમ્મદ નદીમુલ હકે કહ્યું કે આ બિલ મૂળભૂત અધિકારોની વિરુદ્ધ છે. AAPના સંજય સિંહે તેને રદ કરવાની માગણી કરી, જ્યારે RJDના પ્રોફેસર મનોજ કુમાર ઝાએ બિલના ઇરાદા પર સવાલ ઉઠાવ્યા. સરકારનું સમર્થન - ગરીબ મુસ્લિમોના હિતમાં: BJPના રાધા મોહન દાસે કહ્યું કે કોંગ્રેસ શાસનમાં ગરીબ મુસ્લિમો માટે કશું નથી થયું, જ્યારે મોદી સરકારે જન ધન, ઉજ્જવલા અને આવાસ યોજના દ્વારા મુસ્લિમોને ફાયદો પહોંચાડ્યો. JD(S)ના એચડી દેવગૌડાએ સરકારને અભિનંદન આપતાં કહ્યું કે વક્ફ સંપત્તિઓનો દુરુપયોગ રોકાશે. શિવસેના (UBT)ના સંજય રાઉત અને સમાજવાદી પાર્ટીના ડૉ. રામ ગોપાલ યાદવે બિલનો વિરોધ કર્યો, જ્યારે વિપક્ષના નેતા મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ તેને પાછું ખેંચવાની માગણી કરી. BJPના સુધાંશુ ત્રિવેદીએ વિપક્ષ પર તુષ્ટિકરણનો આરોપ લગાવ્યો. મુસલમાન વક્ફ (રદ) બિલ પણ પાસ: સંસદે મુસલમાન વક્ફ (રદ) બિલ 2025ને પણ મંજૂરી આપી, જે 1923ના મુસલમાન વક્ફ એક્ટને રદ કરે છે. રાજ્યસભાએ આજે આ બિલને મંજૂરી આપી, જ્યારે લોકસભાએ પહેલાંથી તેને સમર્થન આપ્યું હતું. આ બિલના કાયદામાં ફેરવાયા બાદ વક્ફ સંપત્તિઓનું સંચાલન વધુ પારદર્શી અને કાર્યક્ષમ બનશે. મોદી સરકારનો દાવો છે કે આ ગરીબ મુસ્લિમોના હિતમાં છે, જ્યારે વિપક્ષ તેને રાજકીય ષડયંત્ર ગણાવે છે. આ નિર્ણયની લાંબા ગાળાની અસર હવે વક્ફ વહીવટ અને સામાજિક ન્યાય પર નજર રહેશે.