મુંબઇ, તા.૪: ‘ભારત કુમાર' તરીકે પ્રખ્‍યાત મનોજ કુમારે પોતાની દેશભક્‍તિપૂર્ણ ફિલ્‍મો દ્વારા દર્શકોના હૃદયમાં અમીટ છાપ છોડી હતી. તેમના અભિનય અને દિગ્‍દર્શનની કુશળતાએ ભારતીય સિનેમાને એક નવું આયામ આપ્‍યું. તેમના કરિયરમાં અનેક યાદગાર ફિલ્‍મો સામેલ છે, જેણે બોક્‍સ ઓફિસ પર પણ શાનદાર પ્રદર્શન કર્યું. આજે આપણે તેમની ૧૦ સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્‍મોની ઝાંખી કરીશું.

૧. ક્રાંતિ (૧૯૮૧)

‘ક્રાંતિ' એક ઐતિહાસિક ડ્રામા ફિલ્‍મ હતી, જેનું નિર્માણ અને દિગ્‍દર્શન મનોજ કુમારે કર્યું હતું. આ ફિલ્‍મમાં દિલીપ કુમાર, શશી કપૂર, શત્રુઘ્‍ન સિંહા, હેમા માલિની અને પરવીન બોબી જેવા સ્‍ટાર્સે અભિનય કર્યો હતો. ૩.૧ કરોડના બજેટમાં બનેલી આ ફિલ્‍મે ભારતમાં ૧૦ કરોડ અને વિશ્વભરમાં ૧૬ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી, જે તે સમયે એક મોટી સફળતા હતી.

૨. રોટી, કપડા ઔર મકાન (૧૯૭૪)

૧૯૭૪માં રિલીઝ થયેલી ‘રોટી, કપડા ઔર મકાન' તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્‍મ બની. આ ફિલ્‍મે સામાજિક મુદ્દાઓને ઉજાગર કર્યા અને ઓલ ટાઈમ બ્‍લોકબસ્‍ટરનું બિરુદ મેળવ્‍યું. ભારતમાં આ ફિલ્‍મે ૫.૨૫ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી, જે તે સમયે નોંધપાત્ર હતી.

૩. પૂરબ ઔર પશ્‍ચિમ (૧૯૭૦)

મનોજ કુમારે દિગ્‍દર્શન અને અભિનય બંને કરેલી ‘પૂરબ ઔર પશ્‍ચિમ' ૧૯૭૦ની ચોથી સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્‍મ હતી. સાયરા બાનુ સાથેની આ ફિલ્‍મે ૪.૫ કરોડ રૂપિયા (US$4.2 મિલિયન) કમાયા, જે પૂરબ ઔર પશ્‍ચિમની સંસ્‍કળતિના મેળની વાત કરે છે.

૪. ઉપકાર (૧૯૬૭)

‘ઉપકાર' મનોજ કુમારની દેશભક્‍તિની ઓળખ બની. આશા પારેખ અને પ્રેમ ચોપરા સાથેની આ ફિલ્‍મે ૧૯૬૭માં ભારતમાં ૩.૫૦ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી. આ ફિલ્‍મે તેમને ‘ભારત કુમાર'નું ઉપનામ અપાવ્‍યું.

૫. બેઈમાન (૧૯૭૨)

૧૯૭૨માં રિલીઝ થયેલી ‘બેઈમાન'માં મનોજ કુમારે રાખી ગુલઝાર સાથે કામ કર્યું. આ ફિલ્‍મે ભારતમાં ૩.૧૧ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી અને દર્શકોમાં ખૂબ લોકપ્રિય રહી.

૬. ગુમનામ (૧૯૬૫)

‘ગુમનામ' એક રહસ્‍યમય ફિલ્‍મ હતી, જેમાં મનોજ કુમાર સાથે નંદા, મેહમૂદ, પ્રાણ અને હેલન જેવા કલાકારો હતા. ૧૯૬૫માં રિલીઝ થયેલી આ ફિલ્‍મે ૨.૬ કરોડ રૂપિયા કમાયા અને તે વર્ષની ૮મી સૌથી મોટી હિટ બની.

૭. હિમાલય કી ગોદ મેં (૧૯૬૫)

માલા સિંહા સાથેની ‘હિમાલય કી ગોદ મેં' ૧૯૬૫માં આવી અને ભારતમાં ૨.૨૫ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી. આ ફિલ્‍મે હિમાલયની પૃષ્ઠભૂમિમાં એક સુંદર વાર્તા રજૂ કરી.

૮. દસ નંબરી (૧૯૭૬)

‘દસ નંબરી'માં મનોજ કુમારે હેમા માલિની અને અમરીશ પુરી સાથે કામ કર્યું. ૧૯૭૬માં રિલીઝ થયેલી આ ફિલ્‍મે ભારતમાં ૧.૪૭ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી, જે તે સમયે સારું પ્રદર્શન હતું.

૯. નીલ કમલ (૧૯૬૮)

‘નીલ કમલ'માં વહીદા રહેમાન અને રાજકુમાર સાથે મનોજ કુમારે અભિનય કર્યો. આ ફિલ્‍મે ભારતમાં ૧.૮૦ કરોડ રૂપિયા કમાયા અને દર્શકોનું દિલ જીત્‍યું.

૧૦. દો બદન (૧૯૬૬)

રાજ ખોસલા દ્વારા દિગ્‍દર્શિત ‘દો બદન'માં મનોજ કુમારે આશા પારેખ, સિમી ગરેવાલ અને પ્રાણ સાથે કામ કર્યું. ૧૯૬૬માં રિલીઝ થયેલી આ ફિલ્‍મે પણ બોક્‍સ ઓફિસ પર સારું પ્રદર્શન કર્યું.

ઉલ્લેખનીય છે કે, મનોજ કુમારની ફિલ્‍મો માત્ર મનોરંજન જ નહીં, પરંતુ સામાજિક જાગૃતિ અને રાષ્ટ્રપ્રેમનો સંદેશ પણ આપતી હતી. તેમનું નિધન ભારતીય સિનેમા માટે એક મોટી ખોટ છે, પરંતુ તેમની ફિલ્‍મો આવનારી પેઢીઓને પ્રેરણા આપતી રહેશે.(૨૩.૪)