નવી દિલ્હી: ઑલ ઈન્ડિયા મજલિસ-એ-ઇત્તેહાદુલ મુસ્લિમીન (AIMIM)ના સાંસદ અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ વક્ફ સુધારા બિલ 2025 સામે સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો છે. આ બિલ લોકસભા અને રાજ્યસભામાં પસાર થઈ ગયું છે અને હવે રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરીની રાહ જોઈ રહ્યું છે. ઓવૈસીએ આ બિલને બંધારણ વિરોધી ગણાવીને તેની વિરુદ્ધ કાનૂની લડાઈ શરૂ કરી છે. આ પહેલા, આજે જ કોંગ્રેસના સાંસદ મોહમ્મદ જાવેદે પણ આ બિલને મુસ્લિમ સમુદાય સામે ભેદભાવ કરનારું અને મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરનારું ગણાવીને સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી.

અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ લોકસભામાં ચર્ચા દરમિયાન આ બિલનો જોરદાર વિરોધ કર્યો હતો અને બંધારણના અનુચ્છેદ 14 (સમાનતાનો અધિકાર)નો હવાલો આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું, “આ બિલ મુસ્લિમોને વક્ફ મિલકત પર પ્રતિબંધ મૂકે છે, જેનાથી અતિક્રમણકારી રાતોરાત માલિક બની જશે. બિન-મુસ્લિમોને તેનું સંચાલન સોંપવામાં આવશે, જે અનુચ્છેદ 14નું ઉલ્લંઘન છે.” તેમણે વધુમાં આક્ષેપ કર્યો કે આ બિલ મુસ્લિમોના વક્ફ મિલકતો પરના સંચાલનના અધિકારો છીનવી લે છે. “હિન્દુ, શીખ, જૈન અને બૌદ્ધોને તેમના ધાર્મિક સમૂહોનું સંચાલન કરવાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે, તો પછી મુસ્લિમો પાસેથી આ અધિકાર કેમ છીનવાય છે? આ અનુચ્છેદ 26નું ગંભીર ઉલ્લંઘન છે,” એમ તેમણે જણાવ્યું.

મોહમ્મદ જાવેદે પોતાની અરજીમાં દલીલ કરી કે આ બિલ બંધારણના અનુચ્છેદ 14 (સમાનતાનો અધિકાર), 25 (ધર્મ પાળવાની સ્વતંત્રતા), 26 (ધાર્મિક બાબતોનું સંચાલન), 29 (લઘુમતી અધિકારો) અને 300A (મિલકતનો અધિકાર)નું ઉલ્લંઘન કરે છે. તેમણે દાવો કર્યો કે આ બિલ મુસ્લિમ સમુદાય સામે ભેદભાવ દર્શાવે છે અને અન્ય ધાર્મિક સંસ્થાઓના સંચાલનમાં ન જોવા મળતા નિયંત્રણો લાદે છે.

વક્ફ એટલે ઇસ્લામિક કાયદા હેઠળ ધાર્મિક કે સેવાકીય હેતુઓ માટે સમર્પિત મિલકતો. વક્ફ કાયદો, 1995 ભારતમાં વક્ફ મિલકતોના સંચાલનને નિયંત્રિત કરવા માટે ઘડવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદો વક્ફ કાઉન્સિલ, રાજ્ય વક્ફ બોર્ડ, મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી અને મુતવલ્લીની સત્તાઓ અને કાર્યો નક્કી કરે છે. તેમજ વક્ફ ટ્રિબ્યુનલની સત્તાઓ અને મર્યાદાઓ પણ સ્પષ્ટ કરે છે, જે સિવિલ કોર્ટના સ્થાને કાર્ય કરે છે.

આ વિવાદાસ્પદ સુધારા બિલ 1995ના કાયદામાં મહત્ત્વના ફેરફારો લાવે છે. બિલ 1995ના કાયદાનું નામ બદલીને ‘યુનિફાઈડ વક્ફ મેનેજમેન્ટ, એમ્પાવરમેન્ટ, એફિશિયન્સી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ એક્ટ’ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે, જે વક્ફ બોર્ડ અને મિલકતોના સંચાલન અને કાર્યક્ષમતામાં સુધારો લાવવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. જ્યાં 1995નો કાયદો વક્ફને ઘોષણા, લાંબા ગાળાના ઉપયોગ કે દાન દ્વારા રચવાની મંજૂરી આપતો હતો, ત્યાં બિલ નક્કી કરે છે કે માત્ર ઓછામાં ઓછા પાંચ વર્ષથી ઇસ્લામનું પાલન કરતી વ્યક્તિ જ વક્ફ રચી શકે, અને તેની પાસે મિલકતની માલિકી હોવી જોઈએ. બિલમાં વક્ફ-બાય-યુઝરની જોગવાઈ દૂર કરવામાં આવી છે, જેમાં મિલકતો ફક્ત ધાર્મિક ઉપયોગના આધારે વક્ફ ગણાતી હતી. તેમજ વક્ફ-અલાલ-ઔલાદમાં દાતાના વારસદારો, ખાસ કરીને મહિલાઓના વારસાગત અધિકારોનો ઇનકાર ન થાય તેવી જોગવાઈ ઉમેરાઈ છે.

જ્યાં 1995ના કાયદામાં વક્ફ બોર્ડને મિલકત વક્ફ છે કે નહીં તે નક્કી કરવાની સત્તા હતી, તે બિલમાંથી દૂર કરાઈ છે. બિલમાં સેન્ટ્રલ વક્ફ કાઉન્સિલમાં બે સભ્યો બિન-મુસ્લિમ હોવા જોઈએ તેવી જોગવાઈ છે, જે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો તેમજ વક્ફ બોર્ડને સલાહ આપે છે. સંસદસભ્યો, ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશો અને પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓએ મુસ્લિમ હોવું જરૂરી નથી, પરંતુ મુસ્લિમ સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓ, ઇસ્લામિક કાયદાના નિષ્ણાતો અને વક્ફ બોર્ડના અધ્યક્ષો મુસ્લિમ હોવા જોઈએ, જેમાંથી બે મહિલાઓ હોવી જરૂરી છે.

બિલ કેન્દ્ર સરકારને વક્ફની નોંધણી, હિસાબની પ્રકાશન અને વક્ફ બોર્ડની કાર્યવાહીના નિયમો ઘડવાની સત્તા આપે છે. 1995ના કાયદામાં રાજ્ય સરકારો વક્ફના હિસાબનું ઑડિટ કરાવી શકતી હતી, જ્યારે બિલ કેન્દ્ર સરકારને CAG અથવા નિયુક્ત અધિકારી દ્વારા ઑડિટ કરાવવાની સત્તા આપે છે.

આ બિલની વિરુદ્ધ સુપ્રીમ કોર્ટમાં શરૂ થયેલી કાનૂની લડાઈથી નવો વિવાદ ઊભો થયો છે. હવે આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટ શું નિર્ણય લે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.