નવી દિલ્હી:રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળ્યા બાદ, વક્ફ સુધારા બિલ કાયદો બની ગયો છે. જોકે, સંસદના બંને ગૃહો દ્વારા પસાર થતાંની સાથે જ તેને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો. અત્યાર સુધીમાં, ઘણી અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી છે જેમાં તેને બંધારણની વિરુદ્ધ અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના મૂળભૂત અધિકારનું ઉલ્લંઘન ગણાવીને પડકારવામાં આવ્યો છે.

 પરંતુ જો આપણે કોઈપણ કાયદાની તપાસમાં કોર્ટના કાર્યક્ષેત્ર પર નજર કરીએ તો તે થોડું મર્યાદિત છે. કોર્ટ કોઈપણ કાયદાની તપાસ ત્રણ આધારો પર કરે છે, કાયદાકીય ક્ષમતા, બંધારણનું ઉલ્લંઘન અને મનસ્વી હોવું. ત્રણેય આધારોને ધ્યાનમાં લેતા, સર્વોચ્ચ અદાલત દ્વારા તેને ફગાવી દેવાનું બહુ સરળ લાગતું નથી.

કાનૂની સિદ્ધાંત શું છે?

• પરંતુ એ વાત ચોક્કસ સાચી છે કે જો સુપ્રીમ કોર્ટ આ મામલાની સુનાવણી કર્યા પછી વિગતવાર નિર્ણય લે છે, તો દેશમાં ધાર્મિક ધર્માદા સંપત્તિના સંચાલન અંગે સ્પષ્ટ વ્યવસ્થા બની શકે છે.
• જ્યારે વકફ સુધારો અધિનિયમ 2025 કોર્ટમાં પહોંચે છે, ત્યારે કોઈપણ કાયદા પર વિચાર કરતી વખતે સ્થાપિત કાનૂની સિદ્ધાંતો જોવા જરૂરી બની જાય છે.
• અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ એસઆર સિંહ કહે છે કે સુપ્રીમ કોર્ટ કોઈપણ કાયદાની કાયદેસરતાને મુખ્યત્વે ત્રણ આધારો પર ધ્યાનમાં લે છે.
• પ્રથમ, કાયદો પસાર કરનાર વ્યક્તિ કે સંસ્થાને આમ કરવાનો અધિકાર નહોતો, એટલે કે કાયદાકીય ક્ષમતા; બીજું, આ કાયદો બંધારણની કોઈપણ જોગવાઈ અથવા મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે અથવા બંધારણની મૂળ ભાવનાની વિરુદ્ધ છે. ત્રીજું, મનસ્વી રીતે કાયદા પસાર કરવા એટલે કે મનસ્વીતા.

• જો વકફ સુધારા કાયદાને આ ત્રણ આધારો પર જોવામાં આવે, તો તે કાયદાકીય યોગ્યતાની કસોટી પર સંસદમાં કલાકોની ચર્ચા પછી પસાર થયો છે. બીજું કારણ બંધારણીય જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન છે.કોર્ટમાં દાખલ કરાયેલી અરજીઓનો મુખ્ય આધાર એ છે કે આ કાયદો મુસ્લિમોના બંધારણીય અધિકારો અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરે છે.

• દલીલ એ છે કે બંધારણના અનુચ્છેદ 25 અને 26 દરેકને ધર્મની સ્વતંત્રતા અને ધાર્મિક બાબતોનું સંચાલન કરવાની સ્વતંત્રતા આપે છે, જ્યારે આ નવો કાયદો મુસ્લિમોની આ સ્વતંત્રતામાં દખલ કરે છે અને સરકારી દખલગીરી વધારે છે. આ અરજીઓ વક્ફ બોર્ડના સભ્યોમાં બિન-મુસ્લિમોના સમાવેશનો પણ વિરોધ કરે છે

• .એવું માનવામાં આવે છે કે સુપ્રીમ કોર્ટમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનો મૂળભૂત અધિકાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેશે અને સુપ્રીમ કોર્ટ જે પણ આદેશ આપશે તેનો અમલ કરવામાં આવશે. પરંતુ જો આપણે આ કાયદા પર સરકારના તર્ક પર નજર કરીએ તો, તેના મતે, આ કાયદો ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની વિરુદ્ધ નથી પરંતુ મિલકતોના સંચાલન સાથે સંબંધિત છે.સરકાર આ કાયદાને ન્યાયી ઠેરવી રહી છે કે વકફ વ્યવસ્થાપનમાં જે પડકારો છે તેનો સામનો કરવા માટે વ્યવસ્થિત સુધારાની જરૂર હતી જેના માટે વકફ સુધારો અધિનિયમ 2025 લાવવામાં આવ્યો હતો. પારદર્શિતા, જવાબદારી અને કાનૂની દેખરેખ સુનિશ્ચિત કરીને, વકફ મિલકતો બિન-મુસ્લિમો અને અન્ય હિસ્સેદારોના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કર્યા વિના તેમના હેતુપૂર્વકના સખાવતી હેતુઓ પૂરા કરી શકે છે.