નવી દિલ્હી : ૧૯મી સદીમાં, ત્રણ વિક્ટોરિયનોએ સાથે મળીને આશ્શૂરની ખોવાયેલી સંસ્કૃતિને ફરીથી શોધી કાઢી. હેનરી રાવલિન્સન, ઓસ્ટેન હેનરી લેયાર્ડ અને એડવર્ડ હિંક્સે માટીની ગોળીઓ પર લખેલી ક્યુનિફોર્મ લિપિનો અર્થઘટન કર્યું. આ તકતીઓ પરથી તેને આશ્શૂરના ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિશે જાણવા મળ્યું. જોશુઆ હેમરના પુસ્તક 'ધ મેસોપોટેમીયન રિડલ' માં આ સભ્યતા વિશે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ખુલાસા કરવામાં આવ્યા છે. નિયો-એશ્શૂર સમયગાળા દરમિયાન આશ્શૂર સૌથી મજબૂત સ્થિતિમાં હતું. તે સમય સુધી આશ્શૂરનું સૈન્ય વિશ્વનું સૌથી મજબૂત સૈન્ય હતું. તે સમયે વિશ્વના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટા સામ્રાજ્ય પર આશ્શૂરીઓનું શાસન હતું. જે પૂર્વમાં આધુનિક ઈરાનના ભાગોથી પશ્ચિમમાં ઇજિપ્ત અને તુર્કીયે સુધી વિસ્તરેલું હતું. આજે આપણે જાણીએ છીએ કે આશ્શૂરીઓ કોણ હતા. શું તેમનો ભારત સાથે કોઈ સંબંધ હતો?

નદી કિનારે રહેતા આશ્શૂરીઓ કોણ હતા?

આશ્શૂર એક સમયે ખૂબ જ શક્તિશાળી સામ્રાજ્ય હતું. તે હાલના ઇરાકમાં ટાઇગ્રિસ નદીના કિનારે સ્થિત હતું. તેઓએ લગભગ ૧૩૦૦-૬૦૦ બીસી સુધી મેસોપોટેમીયાના પ્રદેશ પર શાસન કર્યું. તેણે બેબીલોન અને ઇજિપ્ત પણ જીતી લીધું. આશ્શૂરની પહેલી રાજધાની આસુર હતી. આશ્શૂર એક મુખ્ય પ્રાચીન મેસોપોટેમીયન સભ્યતા હતી જે 21મી સદી બીસીથી 14મી સદી બીસી સુધી શહેર-રાજ્ય તરીકે અસ્તિત્વમાં હતી.

મેસોપોટેમીયાનો કોયડો

ગ્રીક સેનાપતિઓની હત્યા ક્યાં થઈ હતી?

૧૯૧૧માં સંશોધક ગર્ટ્રુડ બેલે અસુર ખાતે જર્મન ખોદકામની મુલાકાત લીધી. અસુર બગદાદથી લગભગ 200 માઇલ ઉત્તરમાં આવેલું છે. આ સ્થળને જોઈને, બેલે કલ્પના કરી કે એશિયાનો ઇતિહાસ તેની સામે ફેલાયેલો છે. તેમણે કહ્યું કે મિથ્રીડેટ્સે અહીં ગ્રીક સેનાપતિઓની હત્યા કરી હતી. અહીં ઝેનોફોને પોતાનો નવો આદેશ શરૂ કર્યો. ઝાબ નદી નજીક ગ્રીકોએ મિથ્રીડેટ્સના તીરંદાજોને હરાવ્યા. પછી તેઓ લારિસા અને નિમરુદ તરફ ગયા. નિમરુદ ખાતે ઝેનોફોને મહાન આશ્શૂર શહેર કાલાહને ખંડેર હાલતમાં જોયું.

મેસોપોટેમીયાની સભ્યતા

જેમણે આશ્શૂરના ભયાનક શાસનનો સાક્ષી બન્યો

બેલ પ્રાચીન વસ્તુઓને ગ્રીકોના દ્રષ્ટિકોણથી જોતા હતા. ઝેનોફોનના આગમન સુધીમાં એસીરીયન ઓળખ કેટલી ભૂંસાઈ ગઈ હતી તેનો તેમણે ઓછો અંદાજ કાઢ્યો. ઝેનોફોન પાંચમી સદી બીસીમાં આવ્યો. તે સમયે તેણે 'એક મહાન ઉજ્જડ શહેર' ના અવશેષો જોયા. ફક્ત બે સદીઓ વીતી હતી, પણ ઝેનોફોનને ખબર નહોતી કે તેણે જે ખંડેર જોયા તે એસીરીયન હતા. ધીરે ધીરે આશ્શૂરનું ભયંકર શાસન એક દંતકથા બની ગયું. તેમની તીર જેવી લિપિ, જેને ક્યુનિફોર્મ કહેવામાં આવે છે, તે ઉપયોગમાં લેવાઈ ગઈ.

મેસોપોટેમીયાનો કોયડો

આ ગોળીઓ લોહી નથી ફેલાવતી, સ્મિત ફેલાવે છે.

જોશુઆ હેમરે તેમના પુસ્તક 'ધ મેસોપોટેમીયન રિડલ' માં જણાવ્યું છે કે કેવી રીતે ત્રણ વિક્ટોરિયનોએ એસીરીયન સંસ્કૃતિને ફરીથી શોધી કાઢી. તેમણે હેનરી રાવલિન્સન, ઓસ્ટેન હેનરી લેયાર્ડ અને એડવર્ડ હિંક્સની વાર્તાઓનું સંયોજન કર્યું છે. આ ત્રણેય લોકોએ નવી શોધાયેલી માટીની તકતીઓ પરથી આશ્શૂર વિશે શીખ્યા, જે હજારો વર્ષો સુધી ટકી રહી હતી, જે આશ્શૂરની માટીની ઈંટની ઇમારતો કરતાં પણ વધુ લાંબી હતી. આ ગોળીઓ ખરેખર આશ્શૂરના અમલદારો માટે મનોરંજનનું સાધન બની ગઈ હતી.

મેસોપોટેમીયાનો કોયડો

તુર્કીમાં 22 હજાર ગોળીઓ મળી

વેપારના શાહી પ્રોત્સાહનને કારણે, અસુરે ઝડપથી ઉત્તર મેસોપોટેમીયામાં એક મુખ્ય વેપારી શહેર તરીકે પોતાને સ્થાપિત કરી લીધું. થોડા સમય પછી, એક વ્યાપક લાંબા અંતરનું વેપાર નેટવર્ક સ્થાપિત થયું, જે ઐતિહાસિક રેકોર્ડમાં આશ્શૂરની પ્રથમ નોંધપાત્ર સિદ્ધિ હતી. આ નેટવર્ક દ્વારા છોડવામાં આવેલા પુરાવાઓમાં એસીરીયન વેપાર વસાહતોમાંથી જૂની એસીરીયન ક્યુનિફોર્મ ગોળીઓનો મોટો સંગ્રહ છે, જેમાંથી સૌથી મહત્વપૂર્ણ તુર્કીના આધુનિક શહેર કાયસેરી નજીક કુલટેપેમાં મળી આવેલી 22,000 માટીની ગોળીઓનો સમૂહ છે.

મેસોપોટેમીયાનો કોયડો

આ ભારતની સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિ સાથે સંબંધિત હતું.

સિંધુ ખીણની સભ્યતા, એટલે કે હડપ્પા સભ્યતા ભારત અને પાકિસ્તાનમાં ફેલાયેલી હતી, અને ઇરાકમાં વિકસેલી મેસોપોટેમીયન સભ્યતા લગભગ એક જ સમયે વિકસિત થઈ હતી. એટલે કે, આ સંસ્કૃતિઓનો વિકાસ પૂર્વે ત્રીજા સહસ્ત્રાબ્દી દરમિયાન થયો હતો. સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ ભારતીય ઉપખંડના ઉત્તરપશ્ચિમ ભાગમાં વિકસિત થઈ હતી. દરમિયાન, મેસોપોટેમીયાની સંસ્કૃતિનો વિકાસ ટાઇગ્રિસ અને યુફ્રેટીસ નદીઓ વચ્ચેના વિસ્તારમાં થયો હતો, જે હાલના ઇરાક અને કુવૈતમાં છે. બંને સંસ્કૃતિઓમાં ઘરો સૂર્યમાં સૂકવવામાં આવેલી ઇંટોથી બનાવવામાં આવતા હતા. આ બંને સભ્યતાઓનું અર્થતંત્ર મુખ્યત્વે ખેતી અને વેપાર પર આધારિત હતું. બંને સંસ્કૃતિઓમાં સિંચાઈ વ્યવસ્થા, લેખન વ્યવસ્થા અને પૈડાવાળા વાહનોનો ઉપયોગ પણ સમાન હતો.

મેલુહા સીલ શું કહે છે

મેસોપોટેમીયામાં, શહેરો મહેલો અને પૂર્વજોના મંદિરોની આસપાસ બાંધવામાં આવતા હતા, જ્યારે સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિમાં, શહેરો કિલ્લાની પૂર્વ બાજુએ બાંધવામાં આવતા હતા. મેસોપોટેમીયામાં, મોટાભાગના લોકો શહેરોમાં રહેતા હતા, જ્યારે સિંધુ ખીણની સભ્યતામાં, મોટાભાગના લોકો ગામડાઓમાં રહેતા હતા. સિંધુ ખીણની સભ્યતા અને મેસોપોટેમિયા વચ્ચે વેપાર સંબંધો હતા. મેસોપોટેમીયામાં સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિના મેલુહા સાથેના વિનિમયના પુરાવા છે. અક્કાડિયન સામ્રાજ્યની નળાકાર સીલ છાપમાં લાંબા શિંગડાવાળી પાણીવાળી ભેંસ દર્શાવવામાં આવી છે જે સિંધુ ખીણમાંથી આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે.