કિશતવાડ:માચૈલ માતા મંદિર જમ્મુ અને કાશ્મીરના કિશ્તવાડમાં સ્થિત એક પ્રખ્યાત તીર્થસ્થળ છે. બરફથી ઢંકાયેલા પર્વતો વચ્ચે આવેલું આ મંદિર દેવી રાણાચંડી ને સમર્પિત છે. મંદિર સુધી પહોંચવા માટે એક સુંદર ટ્રેકિંગ રૂટ છે. મંદિરની અંદર, માતા રણચંડી પિંડીના રૂપમાં બિરાજમાન છે. મંદિરની બહાર, લાકડાના પાટિયા પર પૌરાણિક દેવી-દેવતાઓની મૂર્તિઓ છે.

જમ્મુ અને કાશ્મીરના કિશ્તવાડમાં બરફથી ઢંકાયેલા પર્વતો વચ્ચે મા રણચંડીનો દરબાર શણગારવામાં આવ્યો છે. જ્યારે તમે સુંદર રસ્તાઓ પર આગળ વધીને માચૈલ માના મંદિરે પહોંચશો, ત્યારે તમને એવું લાગશે કે કુદરતે તમને પોતાના ખોળામાં લઈ લીધું છે. સુંદર ખીણો તમારા મનને મોહિત કરશે.

કિશ્તવાડથી ૯૫ કિમી દૂર માચૈલ ગામની મધ્યમાં આવેલા મંદિરમાં માતા પિંડીના રૂપમાં બિરાજમાન છે. તેણીનું નામ રાણાચંડી રાખવામાં આવ્યું કારણ કે તે સૈન્ય નેતાઓ અને યોદ્ધાઓની આશ્રયદાતા દેવી હતી. ડોગરા યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં જતા પહેલા માતાના દરબારમાં દર્શન કરવા માટે અહીં આવતા હતા. જનરલ જોરાવર સિંહે માતાના દર્શન કર્યા પછી જ તિબેટ પર વિજય મેળવવાની ઝુંબેશ શરૂ કરી હતી.
ઉબડખાબડ ટેકરીઓની વચ્ચે પ્રકૃતિના ખોળે વસેલા આ ગામમાં લાકડાનું બનેલું પ્રખ્યાત માચૈલ મા મંદિર છે. આ મંદિરના મુખ્ય ભાગમાં સમુદ્ર મંથનનું એક આકર્ષક અને કલાત્મક દ્રશ્ય દર્શાવવામાં આવ્યું છે. મંદિરની બહાર, લાકડાના પાટિયા પર પૌરાણિક દેવી-દેવતાઓની મૂર્તિઓ બનાવવામાં આવી છે.
ગુલાબગઢથી ત્રણ કિલોમીટર દૂર, ટાટા પાણી નામનું એક સ્થળ છે અને અહીં ગરમ પાણીના કુવાઓ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ પાણીમાં સ્નાન કરવાથી ચામડીના રોગો મટે છે. આસપાસના પર્વતો હંમેશા બરફથી ઢંકાયેલા રહે છે. આવી સ્થિતિમાં, અહીંનો નજારો ખૂબ જ મનમોહક બની જાય છે. આ સાથે, સાહસિક રમતોના શોખીન પ્રવાસીઓ ગુલાબગઢમાં વોટર રાફ્ટિંગનો આનંદ પણ માણી શકે છે.

૧૯૪૭ માં ભાગલા પછી, ઝાંસ્કાર પ્રદેશ પર પાકિસ્તાને કપટથી કબજો કરી લીધો. બાદમાં, જમ્મુ અને કાશ્મીરના ભારતમાં વિલીનીકરણ પછી, ભારતીય સેનાએ ઝાંસ્કરને આક્રમણકારોથી મુક્ત કરાવવા માટે એક ઓપરેશન શરૂ કર્યું. અભિયાન પર જતા પહેલા, ભારતીય સેનાના કર્નલ હુકમ સિંહે માતા દેવીના દર્શન કર્યા અને વિજય માટે પ્રાર્થના કરી. વિજય પછી તેમણે મંદિર પરિસરમાં એક ભવ્ય યજ્ઞનું આયોજન કર્યું અને ધાતુની મૂર્તિની સ્થાપના કરી. આ જ કારણ છે કે અહીંના મંદિરમાં મા રાણાચંડીની બે મૂર્તિઓ સ્થાપિત છે.

અગાઉ, ઓગસ્ટ મહિનામાં માતાની મુલાકાત નાના જૂથ સુધી મર્યાદિત હતી. શ્રાઇન બોર્ડની રચના પછી, તેનું ધ્યાન વિકાસ તરફ ગયું અને કિશ્તવાડથી ગુલાબગઢ અને ત્યારબાદ ગુલાબગઢથી ચાશોટી સુધીના રસ્તાના નિર્માણ સાથે, યાત્રા ઘણી સરળ બની ગઈ અને પડોશી હિમાચલ તેમજ અન્ય રાજ્યોના ભક્તો માતાના દરબારમાં પહોંચવા લાગ્યા છે.