લંડન: બ્રિટનની સરકારે શનિવારે દેશની છેલ્લી મોટી ક્રૂડ સ્ટીલ ઉત્પાદન સુવિધા, સ્કનથોર્પ ખાતેના બ્રિટિશ સ્ટીલ પ્લાન્ટનું નિયંત્રણ હાથમાં લઈને ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું. આ પગલું રાષ્ટ્રીયકરણ તરફનું મોટું પગલું માનવામાં આવે છે. સરકારે આકસ્મિક કાયદો પસાર કરવા માટે સાંસદોને રજાઓમાંથી પાછા બોલાવ્યા હતા, જેથી પ્લાન્ટના ચીની માલિક જિંગ્યે દ્વારા બ્લાસ્ટ ફર્નેસ બંધ કરવાના એકતરફી નિર્ણયને રોકી શકાય, જેનાથી 2,700 નોકરીઓ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.

રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ઔદ્યોગિક મહત્વ:
વ્યાપાર અને ઉદ્યોગ મંત્રી જોનાથન રેનોલ્ડ્સે સંસદમાં જણાવ્યું, “સ્ટીલ બ્રિટનની ઔદ્યોગિક શક્તિ, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વૈશ્વિક મહાસત્તા તરીકેની ઓળખ માટે મૂળભૂત છે.” સ્કનથોર્પનો આ પ્લાન્ટ બ્રિટનની છેલ્લી બે બ્લાસ્ટ ફર્નેસનું ઘર છે, જે આયર્ન ઓર અને કોકનો ઉપયોગ કરીને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું સ્ટીલ બનાવે છે. આ સ્ટીલનો ઉપ અન્ય મિલોમાં રેલરોડ ટાઈઝ અને બાંધકામ માટેના બીમ જેવા ઉત્પાદનો બનાવવામાં ઉપયોગ થાય છે.

સરકારે જણાવ્યું કે ચીની માલિકો દ્વારા પ્લાન્ટ બંધ કરવાના પ્રયાસને રોકવા માટે તે બોર્ડ અને મેનેજમેન્ટ પર નિયંત્રણ લઈ રહી છે. જો કોઈ કર્મચારીને “ચીની માલિકોના આદેશોનો વિરોક” કરવા બદલ નોકરીમાંથી કાઢવામાં આવે, તો તેને પુનઃસ્થાપિત કરવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે. જોકે, સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ રાષ્ટ્રીયકરણ નથી, પરંતુ વિપક્ષી કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીના વ્યાપાર પ્રવક્તા એન્ડ્રૂ ગ્રિફિથે તેને “અસફળ રાષ્ટ્રીયકરણ યોજના” ગણાવી.

બ્રિટનમાં સ્ટીલ ઉદ્યોગની પડકારજનક સ્થિતિ:
બ્રિટનમાં સ્ટીલ ઉદ્યોગ લાંબા સમયથી સંકટનો સામનો કરી રહ્યો છે. UK સ્ટીલ ટ્રેડ ગ્રૂપના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા દાયકામાં ક્રૂડ સ્ટીલનું ઉત્પાદન લગભગ 50 ટકા ઘટ્યું છે. ઉચ્ચ ઊર્જા ખર્ચ અને ખાસ કરીને ચીન સાથેની સ્પર્ધા, જે વૈશ્વિક સ્ટીલનું અડધાથી વધુ ઉત્પાદન કરે છે, બ્રિટનના સ્ટીલ ઉદ્યોગ માટે મોટો પડકાર છે. તાજેતરમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ દ્વારા સ્ટીલ આયાત પર 25 ટકા ટેરિફ લાદવામાં આવ્યા, જેણે વધુ મુશ્કેલી ઊભી કરી.

જિંગ્યેએ દાવો કર્યો છે કે સ્કનથોર્પ પ્લાન્ટ દરરોજ 7 લાખ પાઉન્ડ (લગભગ 9.15 લાખ ડોલર)નું નુકસાન કરી રહ્યું છે. કંપનીએ 2020માં પ્લાન્ટ ખરીદ્યા બાદ 1.2 અબજ પાઉન્ડનું રોકાણ કર્યું હોવા છતાં, તેનું કહેવું છે કે બ્લાસ્ટ ફર્નેસ અને સ્ટીલ ઉત્પાદનની કામગીરી હવે નાણાકીય રીતે ટકાઉ નથી. બ્રિટિશ સરકારે જણાવ્યું કે જિંગ્યે બ્લાસ્ટ ફર્નેસને કોક જેવી કાચી સામગ્રીની સપ્લાય બંધ કરીને એકતરફી રીતે પ્રાથમિક સ્ટીલ ઉત્પાદન બંધ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું. સરકાર હવે હરિયાળી સ્ટીલ ઉત્પાદન પ્રક્રિયા, જેમ કે ઇલેક્ટ્રિક ફર્નેસ,માં રોકાણ કરવા માટે ભાગીદાર શોધવા માંગે છે, જેનો ખર્ચ 2 અબજ પાઉન્ડથી વધુ હોવાનો અંદાજ છે.

રાજકીય અને આર્થિક પડકારો:
વડાપ્રધાન કીર સ્ટાર્મરનો આ નિર્ણય બહુવિધ પરિબળોથી પ્રભાવિત લાગે છે. ગયા વર્ષે ભારતીય કંપની ટાટા સ્ટીલે વેલ્સના પોર્ટ ટેલ્બોટ ખાતેની મોટી સ્ટીલ મિલનો મોટો ભાગ બંધ કર્યો, જેનાથી હજારો નોકરીઓ ગઈ. આ ઘટનાએ ટ્રેડ યુનિયનોમાં ભારે નારાજગી ફેલાવી હતી. કોમ્યુનિટી યુનિયનના સહાયક મહાસચિવ અલાસ્ડેર મેકડિયાર્મિડે જણાવ્યું, “આ અંગે અમને ખૂબ ચિંતા હતી અને ઘણો ગુસ્સો હતો.”

વધતા આર્થિક રાષ્ટ્રવાદના યુગમાં, સ્ટાર્મરે ઘરેલું વર્જિન સ્ટીલ ઉત્પાદનની ક્ષમતા જાળવવાનું મહત્વ સ્વીકાર્યું લાગે છે, ખાસ કરીને ટ્રમ્પ વહીવટના યુરોપીય સુરક્ષા પ્રત્યે ઓછી પ્રતિબદ્ધતા અને ટેરિફના સંકેતોને પગલે. સરકારે જણાવ્યું, “વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતાને જોતાં, ઘરેલું ઉત્પાદનનું રક્ષણ કરવું નિર્ણાયક છે.”

આ પગલું બ્રિટનના સ્ટીલ ઉદ્યોગ અને તેના કામદારો માટે નવી આશા જગાવે છે, પરંતુ તેની સાથે આર્થિક અને રાજકીય પડકારો પણ ઊભા થયા છે, જે આગામી દિવસોમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની રહેશે.