વોશિંગ્ટન : અમેરિકાના વાણિજ્ય સચિવ હોવર્ડ લુટનિકે રવિવારે એબીસી ન્યૂઝ સાથેની એક મુલાકાતમાં જાહેરાત કરી હતી કે આગામી એકથી બે મહિનામાં ફાર્માસ્યુટિકલ આયાત પર ટેરિફ લાગુ કરવામાં આવશે. આ નિર્ણય રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ‘મેડ ઇન અમેરિકા’ નીતિનો એક ભાગ છે, જેનો ઉદ્દેશ દવાઓ અને સેમિકન્ડક્ટર્સ જેવી આવશ્યક વસ્તુઓનું ઉત્પાદન અમેરિકામાં જ કરવાનો છે. આ ઘોષણાથી ભારતના ફાર્મા ઉદ્યોગ પર નોંધપાત્ર અસર થવાની શક્યતા છે, જે અમેરિકાના જનરિક દવા બજારમાં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.  

લુટનિકે જણાવ્યું હતું કે, “અમે ચીન કે અન્ય વિદેશી દેશો પર આવશ્યક દવાઓ માટે નિર્ભર રહી શકીએ નહીં. અમારી દવાઓ અને સેમિકન્ડક્ટર્સ અમેરિકામાં જ બનવા જોઈએ. આ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો મુદ્દો છે, અને આ બાબતોમાં કોઈ સમાધાન શક્ય નથી.” આ નિવેદન ટ્રમ્પની તાજેતરની વેપાર નીતિની ઘોષણાને અનુસરે છે, જેમાં તેમણે આયાતી દવાઓ પર “મોટા” ટેરિફ લાદવાની વાત કરી હતી.  

ભારતના ફાર્મા ઉદ્યોગ માટે સંભવિત જોખમો
ભારતનો ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ અમેરિકા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલો છે. ફાર્માસ્યુટિકલ્સ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયાના આંકડા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2024માં ભારતે $27.9 બિલિયનની ફાર્મા નિકાસ કરી હતી, જેમાંથી $8.7 બિલિયનનો હિસ્સો એકલા અમેરિકાનો હતો. અમેરિકામાં વપરાતી જનરિક દવાઓમાંથી 45%થી વધુ અને બાયોસિમિલર્સના 15% ભારતમાં બને છે. ડૉ. રેડ્ડીઝ, ઔરોબિન્દો ફાર્મા, ઝાયડસ લાઈફસાયન્સિસ, સન ફાર્મા અને ગ્લેન્ડ ફાર્મા જેવી કંપનીઓ તેમની આવકનો મોટો હિસ્સો અમેરિકન ગ્રાહકો પાસેથી મેળવે છે.  

આ નવા ટેરિફની અસર બંને દેશો પર પડી શકે છે. એચડીએફસી સિક્યોરિટીઝના વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે, “જો અમેરિકા ફાર્મા ક્ષેત્ર પર ટેરિફ લાદશે, તો તેની અસર બંને દેશોને ભોગવવી પડશે.” અમેરિકા ભારતની ઓછી કિંમતની જનરિક દવાઓ પર ખૂબ નિર્ભર છે. ટેરિફથી દવાઓના ભાવમાં વધારો, મોંઘવારી અને ખાસ કરીને એન્ટિબાયોટિક્સ અને સામાન્ય ઉપચારોની અછત ઊભી થઈ શકે છે. ભારતીય દવા ઉત્પાદકો, જે પહેલેથી જ જનરિક દવાઓમાં ઓછા નફાના માર્જિન પર કામ કરે છે, તેમના માટે વધારાનો ખર્ચ ઉઠાવવો મુશ્કેલ બની શકે છે. પરિણામે, આ ખર્ચ અમેરિકાના વીમા કંપનીઓ અને દર્દીઓ પર થોપાઈ શકે છે.  

ટ્રમ્પનું ‘અમેરિકામાં ઉત્પાદન’ પર ભાર
ટ્રમ્પે વારંવાર દલીલ કરી છે કે મોટી ફાર્મા કંપનીઓએ તેમનું ઉત્પાદન અમેરિકામાં પાછું લાવવું જોઈએ. તેમના નિશાના પર એલી લિલી, જોન્સન એન્ડ જોન્સન અને ફાઈઝર જેવી અમેરિકન કંપનીઓ છે. 2 એપ્રિલની ટેરિફ ઘોષણા દરમિયાન ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે, “અમેરિકા હવે પૂરતા પ્રમાણમાં એન્ટિબાયોટિક્સનું ઉત્પાદન કરતું નથી.” તેમણે ભારત અને ચીન પરની આ નિર્ભરતા ખતમ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.  

ટ્રમ્પે આયર્લેન્ડની પણ ટીકા કરી, જે ઓછા ટેક્સ દરોને કારણે બ્રાન્ડેડ દવાઓના ઉત્પાદનનું કેન્દ્ર બન્યું છે. તેમણે અમેરિકન ફાર્મા કંપનીઓ પર પણ નિશાન સાધ્યું, જે ટેક્સ બચાવવા માટે તેમની બૌદ્ધિક સંપદા વિદેશમાં નોંધાવે છે. “આ બીજા દેશો ચતુર છે,” ટ્રમ્પે મંગળવારે જણાવ્યું હતું. “તેઓ કહે છે કે તમે $88થી વધુ ન વસૂલી શકો, નહીં તો તમે તમારું ઉત્પાદન વેચી શકશો નહીં, અને દવા કંપનીઓ તેમનું માને છે.”  

ઉદ્યોગનો વિરોધ અને વ્યૂહાત્મક સંગ્રહ
ફાર્મા ઉદ્યોગ આ નવા નિયમોનો સખત વિરોધ કરી રહ્યો છે. રોઈટર્સના અહેવાલ મુજબ, મોટી દવા કંપનીઓએ ટ્રમ્પને નવા નિયમો ધીમે ધીમે લાગુ કરવા માટે લોબિંગ કર્યું છે, જેથી તેઓ તેમની કામગીરીને અનુરૂપ બનાવી શકે. એલી લિલી અને નોવો નોર્ડિસ્ક જેવી કંપનીઓએ અમેરિકામાં ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માટે નવા રોકાણોની જાહેરાત કરી છે. જોકે, નવા ઉત્પાદન પ્લાન્ટ બનાવવા એ સરળ કામ નથી. ઉદ્યોગ સમૂહ ફાર્માના અંદાજ મુજબ, નિયમનકારી જરૂરિયાતો પૂરી કરતો પ્લાન્ટ બનાવવામાં 5થી 10 વર્ષ અને $2 બિલિયન સુધીનો ખર્ચ થઈ શકે છે.  

કેટલીક કંપનીઓએ ટેરિફ લાગુ થાય તે પહેલાં યુરોપથી મોટા પ્રમાણમાં સ્ટોક આયાત કરીને સંગ્રહ શરૂ કરી દીધો છે, જેથી વિલંબની સ્થિતિમાં સપ્લાય જળવાઈ રહે.  

સમયરેખા અને નીતિગત અનિશ્ચિતતા
જોકે ટ્રમ્પે ફાર્મા ટેરિફની ઘોષણા “ખૂબ જલદી” થશે તેવું જણાવ્યું હતું, તેની ચોક્કસ સમયરેખા હજુ અસ્પષ્ટ છે. વ્હાઈટ હાઉસે તાજેતરમાં ફાર્માસ્યુટિકલ્સને 1962ના યુ.એસ. ટ્રેડ એક્ટની કલમ 232 હેઠળ સૂચિબદ્ધ કર્યા છે, જે વાણિજ્ય વિભાગને દવાની આયાત રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જોખમી છે કે કેમ તેની તપાસ કરવાની સૂચના આપે છે. આવી તપાસમાં 270 દિવસ જેટલો સમય લાગી શકે છે.  

આ દરમિયાન, ટ્રમ્પે અન્ય દેશો પરના કેટલાક નવા ટેરિફ હળવા કરવાની વાત કરીને મૂંઝવણ વધારી છે, જોકે તેમણે ચીન પર સખત વલણ જાળવી રાખ્યું છે.  

નવીનતા અને સપ્લાય ચેઈન પર જોખમ
ઉદ્યોગના આંતરિક સૂત્રોનું માનવું છે કે આ ટેરિફની અસર ફક્ત જનરિક દવાઓ સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં, પરંતુ તે નવીનતા પર પણ નકારાત્મક પ્રભાવ પાડી શકે છે. બ્રાન્ડેડ દવાઓના નફાના માર્જિન ઘટવાથી સંશોધન અને વિકાસ માટે ઓછું ભંડોળ ઉપલબ્ધ રહેશે. એક ઉદ્યોગ નિષ્ણાતે ચેતવણી આપી હતી કે, “જોખમ ફક્ત દવાઓની ઉપલબ્ધતા સુધી નથી, તે ભવિષ્યની નવી શોધોને પણ અસર કરશે.”  

જો જનરિક દવા ઉત્પાદકો વધેલા ખર્ચને ટકાવી નહીં શકે, તો ચેપી રોગો અને લાંબા ગાળાના રોગોની સારવાર માટે વપરાતી આવશ્યક દવાઓ બજારમાંથી ગાયબ થઈ શકે છે.  

ભારત અને અમેરિકા માટે પડકારો 
ભારત માટે, ફાર્મા નિકાસ આર્થિક વૃદ્ધિનું એક મહત્વનું પરિબળ છે, અને અમેરિકા તેનું સૌથી મોટું બજાર છે. અમેરિકા માટે, સ્વાવલંબનનું લક્ષ્ય મહત્વનું છે, પરંતુ તેની કિંમત દવાઓની સુલભતા અને પોસાય તેવી કિંમતે ચૂકવવી પડે તેવી શક્યતા નથી.  

જેમ જેમ વૈશ્વિક દવા સપ્લાય ચેઈન આ અસરનો સામનો કરવા તૈયારી કરી રહી છે, આવનારા અઠવાડિયાઓ નક્કી કરશે કે દવાઓનું ભવિષ્ય દર્દીઓની જરૂરિયાતો પ્રમાણે આકાર લેશે કે રાજકીય નિર્ણયો દ્વારા.