નવી દિલ્હી: ભારતના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટા બેંક કૌભાંડોમાંના એક, 13,000 કરોડ રૂપિયાના પંજાબ નેશનલ બેંક (પીએનબી) લોન કૌભાંડના મુખ્ય આરોપી અને ભાગેડુ હીરા વેપારી મેહુલ ચોક્સીની બેલ્જિયમમાં ધરપકડ કરવામાં આવી છે. ભારતીય તપાસ એજન્સીઓની પ્રત્યાર્પણ વિનંતીને પગલે બેલ્જિયમની સત્તાધીશોએ 12 એપ્રિલ, 2025ના રોજ આ કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી. આ ઘટના ભારતીય ન્યાય વ્યવસ્થા માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું ગણાય છે, કારણ કે ચોક્સી 2018થી ભારત છોડીને ફરાર હતો.

સત્તાવાર સૂત્રો અનુસાર, ચોક્સી સામે ઇન્ટરપોલની રેડ નોટિસ, જે તેની ધરપકડ માટે જારી કરવામાં આવી હતી, તે 2023માં રદ થઈ ગઈ હતી. આ પછી ભારતની એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ઇડી) અને સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (સીબીઆઈ)એ બેલ્જિયમની સરકાર સમક્ષ ચોક્સીના પ્રત્યાર્પણ માટે ઝડપી પગલાં લીધાં. ચોક્સી, તેના ભત્રીજા અને ભાગેડુ હીરા વેપારી નીરવ મોદી, તેમના પરિવારના સભ્યો, કર્મચારીઓ, બેંક અધિકારીઓ અને અન્ય સાથે મળીને 2018માં મુંબઈની પીએનબીની બ્રેડી હાઉસ શાખામાં આ કૌભાંડને અંજામ આપ્યો હોવાનો આરોપ છે.

ઇડીના જણાવ્યા અનુસાર, ચોક્સી અને તેની કંપની ગીતાંજલિ જેમ્સે બેંકના કેટલાક અધિકારીઓની મદદથી લેટર્સ ઑફ અન્ડરટેકિંગ (એલઓયુ) અને ફોરેન લેટર્સ ઑફ ક્રેડિટ (એફએલસી)નો દુરુપયોગ કરીને બેંકને ખોટું નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. આ પ્રક્રિયામાં નિયમોનું પાલન કરવામાં આવ્યું ન હતું, જેના કારણે બેંકને આર્થિક નુકસાન ભોગવવું પડ્યું. ઇડીએ ચોક્સી સામે અત્યાર સુધી ત્રણ ચાર્જશીટ દાખલ કરી છે, જ્યારે સીબીઆઈએ પણ સમાન આરોપો સાથે ચાર્જશીટ રજૂ કરી છે.

આ કેસમાં ચોક્સી અને નીરવ મોદી બંનેએ 2018ની શરૂઆતમાં ભારત છોડી દીધું હતું, જેના થોડા સમય બાદ પીએનબી કૌભાંડનો પર્દાફાશ થયો હતો. ચોક્સીએ 2017માં ઍન્ટિગુઆ અને બાર્બુડાનું નાગરિકત્વ મેળવ્યું હતું અને ત્યારબાદ તે બેલ્જિયમમાં સ્થાયી થયો હતો. તેની પત્ની પ્રીતિ ચોક્સી બેલ્જિયમની નાગરિક છે, જેના કારણે તેને ત્યાં રહેવા માટે રેસિડેન્સી કાર્ડ મળ્યું હતું. જોકે, ભારતીય એજન્સીઓએ સતત પ્રયાસો ચાલુ રાખીને તેના પ્રત્યાર્પણ માટે કાનૂની પગલાં લીધાં, જેનું પરિણામ હવે તેની ધરપકડના રૂપમાં સામે આવ્યું છે.

આ ધરપકડ ભારત માટે એક મોટી સફળતા ગણી શકાય, કારણ કે ચોક્સી લાંબા સમયથી કાનૂની પ્રક્રિયાઓથી બચવા માટે વિવિધ દેશોમાં આશરો લઈ રહ્યો હતો. હવે ભારતીય એજન્સીઓ બેલ્જિયમની સરકાર સાથે મળીને પ્રત્યાર્પણની પ્રક્રિયાને આગળ વધારવા માટે કામ કરી રહી છે. આ કેસ ભારતની બેંકિંગ વ્યવસ્થા અને નાણાકીય શિસ્ત માટે એક મહત્ત્વનો પાઠ છે, અને ચોક્સીની ધરપકડથી ન્યાયની આશા વધી છે.