નવી દિલ્હી: કેન્દ્ર સરકારે 2025-26ના વિપણન સત્ર (એપ્રિલ-જૂન) માટે ઘઉંની ખરીદીમાં નોંધપાત્ર રફ્તાર પકડી છે. ખાદ્ય અને સાર્વજનિક વિતરણ વિભાગના આંકડા મુજબ, 12 એપ્રિલ સુધીમાં સરકારી એજન્સીઓએ ખેડૂતો પાસેથી 31 લાખ ટન (3.1 મિલિયન ટન)થી વધુ ઘઉંની ખરીદી કરી લીધી છે, જે ગત વર્ષે આ જ સમયગાળા દરમિયાન ખરીદાયેલા 17 લાખ ટન (1.7 મિલિયન ટન)ની સરખામણીએ નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે. બમ્પર ઘઉંની ફસલની અપેક્ષા સાથે સરકારે ચાલુ સીઝનમાં 31.2 મિલિયન ટન ઘઉંની ખરીદીનું મહત્ત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે, જેના માટે મધ્યપ્રદેશ, પંજાબ, હરિયાણા, રાજસ્થાન, ઉત્તરપ્રદેશ, ગુજરાત અને બિહાર જેવા મુખ્ય ઘઉં ઉત્પાદક રાજ્યોમાં ન્યૂનતમ સમર્થન મૂલ્ય (MSP) પર ખરીદી શરૂ થઈ ગઈ છે.

ઘઉંની ખરીદીમાં મધ્યપ્રદેશે દેશભરમાં આગળ નીકળીને પોતાની શ્રેષ્ઠતા સાબિત કરી છે. ખાદ્ય વિભાગના આંકડા મુજબ, મધ્યપ્રદેશમાં 12 એપ્રિલ સુધીમાં 27 લાખ ટન (2.7 મિલિયન ટન) ઘઉંની ખરીદી થઈ ચૂકી છે, જે ગત વર્ષે આ જ સમયગાળા દરમિયાન ખરીદાયેલા 12 લાખ ટન (1.2 મિલિયન ટન)ની તુલનામાં બમણાથી વધુ છે. મધ્યપ્રદેશ બાદ રાજસ્થાને 2,02,729 ટન ઘઉંની ખરીદી સાથે બીજું સ્થાન મેળવ્યું છે, જ્યારે ઉત્તરપ્રદેશ 1,42,332 ટન સાથે ત્રીજા ક્રમે છે. રાજસ્થાનમાં ગત વર્ષે આ સમયગાળા દરમિયાન 52,693 ટન ઘઉંની ખરીદી થઈ હતી, જેની સરખામણીએ આ વખતે નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. એ જ રીતે, ઉત્તરપ્રદેશમાં ગત વર્ષે 1,16,332 ટનની સરખામણીએ આ વખતે 26,000 ટનનો વધારો નોંધાયો છે.

સરકારે આ વખતે ખેડૂતોની ભાગીદારી વધારવા અને ખરીદીના લક્ષ્યાંકને પૂર્ણ કરવા ખાસ પ્રયાસો કર્યા છે. મધ્યપ્રદેશ અને રાજસ્થાને ન્યૂનતમ સમર્થન મૂલ્ય (MSP) ₹2,425 પ્રતિ ક્વિન્ટલ ઉપરાંત બોનસની જાહેરાત કરી છે. મધ્યપ્રદેશે ₹175 પ્રતિ ક્વિન્ટલ અને રાજસ્થાને ₹150 પ્રતિ ક્વિન્ટલનું બોનસ જાહેર કર્યું છે, જેનાથી ખેડૂતોમાં ઉત્સાહનો સંચાર થયો છે. આ બોનસના કારણે ખેડૂતો માટે ઘઉંનું વેચાણ વધુ આકર્ષક બન્યું છે, જેનું પરિણામ ખરીદીના આંકડાઓમાં સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યું છે.

પંજાબ અને હરિયાણા જેવા પરંપરાગત ઘઉં ઉત્પાદક રાજ્યોમાં ખરીદી હજી પૂરજોશમાં શરૂ થવાની છે. પંજાબમાં 1 એપ્રિલથી ખરીદી શરૂ થઈ હોવા છતાં, 12 એપ્રિલ સુધીમાં માત્ર 2,909 ટન ઘઉંની ખરીદી થઈ છે. પંજાબના ખેડૂતો સામાન્ય રીતે બૈસાખીના તહેવાર (13 એપ્રિલ) બાદ લણણી પૂર્ણ કરીને ઘઉંનું વેચાણ શરૂ કરે છે, જેના કારણે આગામી દિવસોમાં ખરીદીમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની શક્યતા છે. પંજાબના ખાદ્ય અને નાગરિક પુરવઠા વિભાગના એક વરિષ્ઠ અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, “અમારી સત્તાવાર ખરીદી 1 એપ્રિલથી શરૂ થઈ છે, પરંતુ બૈસાખી બાદ ઘઉંની આવકમાં ઝડપ આવશે.”

એ જ રીતે, હરિયાણામાં 12 એપ્રિલ સુધીમાં 15,204 ટન ઘઉંની ખરીદી થઈ છે, અને આગામી દિવસોમાં આવકમાં વધારો થવાની અપેક્ષા છે. 2025-26ના વિપણન સત્ર માટે સરકારે પંજાબમાંથી 12.4 મિલિયન ટન, હરિયાણામાંથી 7.5 મિલિયન ટન, મધ્યપ્રદેશમાંથી 6 મિલિયન ટન, ઉત્તરપ્રદેશમાંથી 3 મિલિયન ટન અને રાજસ્થાનમાંથી 2 મિલિયન ટન ઘઉંની ખરીદીનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. આ લક્ષ્યાંક સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓને પૂર્ણ કરવા અને બફર સ્ટોક જાળવીને ભાવ વધારાને નિયંત્રિત કરવા માટે મહત્ત્વનો છે.

કૃષિ મંત્રાલયના આંકડા મુજબ, 2024-25ના રવિ સીઝનમાં ઘઉંનું ઉત્પાદન રેકોર્ડ 115.43 મિલિયન ટન થવાની શક્યતા છે, જે ગત વર્ષના 113.29 મિલિયન ટનની સરખામણીએ 2%નો વધારો દર્શાવે છે. આ વધારો અનુકૂળ હવામાન અને કોઈ મોટી કુદરતી આફત ન હોવાને કારણે શક્ય બન્યો છે. ઘઉંની વાવણી આ વખતે 32 મિલિયન હેક્ટરમાં થઈ છે, જે ગત વર્ષના 31.56 મિલિયન હેક્ટર અને છેલ્લા પાંચ વર્ષની સરેરાશ કરતાં વધુ છે.

સરકાર દ્વારા ઘઉંની ખરીદી ન માત્ર ખેડૂતોને ન્યૂનતમ સમર્થન મૂલ્યનો લાભ આપે છે, પરંતુ તે સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓ જેવી કે પ્રધાનમંત્રી ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના માટે અનાજનો પુરવઠો પણ સુનિશ્ચિત કરે છે. ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (FCI) પાસે હાલમાં 12 મિલિયન ટન ઘઉંનો સ્ટોક છે, જે 1 એપ્રિલના બફર નોર્મ 7.46 મિલિયન ટનથી વધુ છે. વધારાનો સ્ટોક બજારમાં ભાવ વધારાને નિયંત્રિત કરવા ઓપન માર્કેટ સેલ સ્કીમ (OMSS) હેઠળ વેચાણ માટે ઉપયોગી થશે.

2025-26નું વિપણન સત્ર ઘઉંની ખરીદી માટે આશાસ્પદ શરૂઆત દર્શાવે છે, જેમાં મધ્યપ્રદેશે દેશભરમાં આગેવાની લીધી છે. બોનસની જાહેરાત અને અનુકૂળ હવામાને ખેડૂતોનો ઉત્સાહ વધાર્યો છે, જેના પરિણામે ખરીદીના આંકડાઓમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળ્યો છે. પંજાબ અને હરિયાણા જેવા રાજ્યોમાં બૈસાખી બાદ ખરીદીમાં વધુ ઝડપ આવવાની અપેક્ષા છે, જે સરકારના 31.2 મિલિયન ટનના લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવામાં મદદરૂપ થશે. આ ખરીદી માત્ર ખેડૂતોની આવક વધારશે જ નહીં, પરંતુ દેશની ખાદ્ય સુરક્ષાને પણ મજબૂત કરશે.