મુરેના: મુરેના જિલ્લાના જૌરા સ્થિત ગાંધી આશ્રમ આજે એક ઐતિહાસિક ઘટનાનું સાક્ષી બન્યું. ડૉ. એસ.એન. સુબ્બારાવના અથાગ પ્રયત્નોથી ૫૩ વર્ષ પહેલાં હિંસાનો માર્ગ છોડીને આત્મસમર્પણ કરનારા ભૂતપૂર્વ ડાકુઓ આજે અહીં ભેગા થયા હતા. આ ભાવનાત્મક પુનઃમિલનમાં તેઓએ માત્ર હાજરી જ નહોતી આપી, પરંતુ પોતાના પરિવારો સાથે ભાગ લીધો હતો અને ભૂતકાળના પોતાના અનુભવો પણ વહેંચ્યા હતા. એક સમયે ચંબલના કોતરોમાં જેમના નામથી આખો વિસ્તાર ધ્રુજી ઉઠતો હતો, તે તમામ ડાકુઓ આજે સામાન્ય અને શાંતિપૂર્ણ જીવન જીવી રહ્યા છે.

આત્મસમર્પણ કરનારા ભૂતપૂર્વ ડાકુઓએ પોતાના પરિવારજનો સાથે આ ભાવનાત્મક મિલનમાં ભાગ લીધો હતો. આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ડૉ. સુબ્બારાવના એ મહાન યોગદાનને યાદ કરવાનો હતો, જેના કારણે આ લોકોએ હિંસાનો ભયાનક માર્ગ ત્યજીને સમાજના મુખ્ય પ્રવાહમાં જોડાવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો હતો. આ દરમિયાન, તમામ ભૂતપૂર્વ ડાકુઓએ પોતાના સંઘર્ષમય અનુભવો વર્ણવ્યા અને તે સમયગાળાના અસહ્ય પડકારો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. આ મેળાવડો ગાંધીવાદી વિચારધારાની અદ્ભુત શક્તિ અને સમાજમાં પરિવર્તન લાવવાની તેની અપાર ક્ષમતાનું એક જીવંત ઉદાહરણ હતું.

ઉલ્લેખનીય છે કે ૧૯૭૦ના દાયકામાં ચંબલના ખતરનાક કોતરોમાં માધો સિંહ અને મલખાન સિંહ જેવા કુખ્યાત ડાકુઓ સહિત ૬૫૪થી વધુ ગેંગ સક્રિય હતી. મધ્યપ્રદેશ, ઉત્તરપ્રદેશ અને રાજસ્થાનની પોલીસ પણ તેમનાથી ત્રાહિમામ પોકારી ઉઠી હતી અને કોતરોમાં તેમના સુધી પહોંચવું લગભગ અશક્ય હતું. વેપારી સમુદાયથી લઈને સામાન્ય જનતા સુધી, દરેક વ્યક્તિ આ ડાકુઓના આતંકથી ત્રસ્ત હતા.

આવા અત્યંત મુશ્કેલ સમયમાં, ડૉ. એસ.એન. સુબ્બારાવે ગાંધીવાદી સિદ્ધાંતોને પોતાના જીવનમાં ઉતારીને આ ડાકુઓને સુધારવાનો એક અદમ્ય સંકલ્પ કર્યો. તેમણે અનેક ગામડાઓ અને ખતરનાક કોતરોમાં પગપાળા પ્રવાસ કર્યો અને ડાકુઓને સમજાવ્યું કે તેમના હિંસક જીવનનું કોઈ ઉજ્જવળ ભવિષ્ય નથી. તેમના નિઃસ્વાર્થ અને અથાક પ્રયત્નોને કારણે જ આખરે ડાકુઓ શરણાગતિ સ્વીકારવા માટે તૈયાર થયા હતા.

આત્મસમર્પણ કરતા પહેલા, ડાકુઓએ સરકાર સમક્ષ કેટલીક મહત્વપૂર્ણ શરતો મૂકી હતી, જેમાં તેમની મુખ્ય માંગણીઓ આ પ્રમાણે હતી: ખુલ્લી જેલમાં પોતાના પરિવાર સાથે રહેવાની પરવાનગી, તેમને ખેતીની જમીન ફાળવવી અને તેમના પરિવારના સભ્યોને યોગ્ય નોકરી આપવી. તત્કાલીન સરકારે માનવીય અભિગમ અપનાવીને આ તમામ શરતોને સ્વીકારી લીધી હતી. ૧૪ એપ્રિલ ૧૯૭૨ના રોજ, તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી અને રાજ્યપાલની ગરિમામય હાજરીમાં, આ તમામ ડાકુઓએ રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજીની પ્રતિમા સમક્ષ પોતાના હથિયારો સમર્પણ કર્યા હતા, જે એક ઐતિહાસિક ઘટના બની ગઈ હતી. આજે, ૫૩ વર્ષ પછી, સમર્પણની એ જ પવિત્ર ભાવના અને ડૉ. સુબ્બારાવની અમર સ્મૃતિમાં, આ ભવ્ય મેળાવડો યોજવામાં આવ્યો હતો, જે સમગ્ર સમાજને શાંતિ અને સુમેળનો એક મજબૂત સંદેશ આપે છે.