નવી દિલ્હી : ૧૮ મે, ૧૯૭૪ ના રોજ, વહેલી સવારે, જ્યારે લોકો પોતાના કામમાં વ્યસ્ત હતા, ત્યારે ભારતે રાજસ્થાનના પોખરણમાં તેનું પહેલું પરમાણુ પરીક્ષણ કર્યું. આ સમાચાર આવતાની સાથે જ આખી દુનિયામાં હડકંપ મચી ગયો. પરંતુ, પાકિસ્તાન અને ચીન અસ્વસ્થતા અનુભવવા લાગ્યા. બુદ્ધ પૂર્ણિમાના દિવસે હાથ ધરવામાં આવેલા આ પરીક્ષણનું કોડ નામ 'ઓપરેશન સ્માઈલિંગ બુદ્ધા' હતું. પરંતુ પાકિસ્તાન અને ચીનની ગુપ્તચર એજન્સીઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ કે તેમને આ વાતની કોઈ જાણ કેમ ન થઈ? પરંતુ, આ બધાની ચિંતા કર્યા વિના, એક એજન્સી એવી હતી જે હળવેથી હસતી હતી. તે ભારતની ગુપ્તચર એજન્સી RAW (રિસર્ચ એન્ડ એનાલિસિસ વિંગ) હતી, જેણે આ માહિતી પાકિસ્તાન અને ચીન સુધી પહોંચવા દીધી ન હતી. RAW અમેરિકન ગુપ્તચર એજન્સી CIA પર આધારિત છે. તેનો સર્વોચ્ચ અધિકારી કેબિનેટ સચિવાલયમાં સચિવ છે. તેઓ સીધા વડા પ્રધાન હેઠળ કામ કરે છે. આજે મંગળવાર ટ્રીવીયામાં, ચાલો RAW ના આવા કારનામાઓ વિશે જાણીએ જે ઓપરેશન કહુતા અને ઓપરેશન ફેરવેલ સાથે સંબંધિત છે.

RAWના ઓપરેશન કહુતાએ પાકિસ્તાનનો પર્દાફાશ કર્યો

૧૯૭૪માં જ્યારે ભારતના પોખરણ પરમાણુ પરીક્ષણે દુનિયાને આંચકો આપ્યો, ત્યારે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે શસ્ત્રોની સ્પર્ધા શરૂ થઈ ગઈ. ભારતની વધતી જતી પરમાણુ ક્ષમતાઓથી ખૂબ જ સતર્ક રહેતા, પાકિસ્તાને પણ પોતાના માટે પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવાની તૈયારી શરૂ કરી દીધી હતી અને ચીન તેનો વ્યૂહાત્મક સાથી હતો. તેથી RAW નું પહેલું ધ્યાન પાકિસ્તાન હતું અને બીજું ચીન. આ માટે, RAW એ 1977 માં ઓપરેશન કહુટા શરૂ કર્યું. આ મિશનનો હેતુ પાકિસ્તાનના ગુપ્ત શસ્ત્ર કાર્યક્રમને શોધી કાઢવાનો અને તેની પુષ્ટિ કરવાનો હતો. એવું કહેવાય છે કે RAW ના આ મિશનમાં ઇઝરાયલની ગુપ્તચર એજન્સી મોસાદે પણ મદદ કરી હતી.

રો સ્પાય એજન્સી

RAW નું નેટવર્ક ISI ના નાક નીચે જ ગોઠવાયું હતું.

'કાઉબોય' તરીકે જાણીતા RAW ના પહેલા વડા આરએન કાઓના નેતૃત્વ હેઠળ, ભારતીય ગુપ્તચર એજન્સીએ પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર એજન્સી ISI ના નાક નીચે નેટવર્ક બનાવવાનું કામ કર્યું. પાકિસ્તાનમાં RAW ની પ્રાથમિકતા તેના પરમાણુ કાર્યક્રમનું સ્થાન શોધવાની હતી. ૧૯૭૦ ના દાયકાના અંત પહેલા જ, RAW એ પાકિસ્તાનની અંદર એક સારું નેટવર્ક સ્થાપિત કરી લીધું હતું.

પાકિસ્તાનના પરમાણુ કાર્યક્રમનો એક વાળથી પર્દાફાશ

પાકિસ્તાનના પંજાબના કહુટામાં પરમાણુ પ્લાન્ટ વિશે અફવાઓ સાંભળવા મળી હતી. પાકિસ્તાને આ વાત એટલી ગુપ્ત રાખી કે RAW ના વ્યાપક નેટવર્ક હોવા છતાં, તેઓ તેના વિશે સચોટ માહિતી મેળવી શક્યા નહીં. RAW ને નિષ્ણાતો પાસેથી જાણવા મળ્યું કે જો કોઈ વ્યક્તિ પરમાણુ કાર્યક્રમમાં ભાગ લે છે, તો તેના શરીરમાં ઘણા કિરણોત્સર્ગી કણો ચોંટી જાય છે જેના દ્વારા તે શોધી શકાય છે કે તે કોઈ પરમાણુ કાર્યક્રમમાં સામેલ છે કે નહીં. ત્યારબાદ RAW એજન્ટોએ કહુટામાં એક વાળંદની દુકાન શોધી કાઢી જ્યાં પાકિસ્તાનના પરમાણુ વૈજ્ઞાનિકો વાળ કાપવા આવ્યા હતા. RAW એજન્ટોએ તે વાળંદની દુકાનમાંથી વાળ કાપવાના બહાને એક વૈજ્ઞાનિકના કેટલાક પડી ગયેલા વાળ ચોરી લીધા હતા અને આ નમૂનાઓ પ્રયોગશાળા પરીક્ષણ માટે ભારત મોકલવામાં આવ્યા હતા. રિપોર્ટમાં પુષ્ટિ મળી કે વૈજ્ઞાનિક અહીં કોઈ પરમાણુ કાર્યક્રમમાં સામેલ હતા.

RAW અને બાંગ્લાદેશ

ઇઝરાયલી ગુપ્તચર એજન્સી મોસાદે પણ મદદ કરી

તે સમય સુધીમાં ભારતને ખબર પડી ગઈ હતી કે કહુટા પ્લાન્ટ એક પ્લુટોનિયમ રિફાઇનિંગ પ્લાન્ટ હતો, જ્યાં અણુ બોમ્બ તૈયાર થઈ રહ્યો હતો. તે જ સમયે, ઇઝરાયલની ગુપ્તચર એજન્સી મોસાદ પણ પાકિસ્તાન દ્વારા પરમાણુ શસ્ત્રો મેળવવા અંગે અસ્વસ્થ હતી. આનાથી RAW ને પણ આ વિશે જાણવામાં મદદ મળી. મોસાદ પણ ચિંતિત હતી કારણ કે પાકિસ્તાનના પરમાણુ કાર્યક્રમના પિતામહ, પાકિસ્તાની વૈજ્ઞાનિક અબ્દુલ કાદીર ખાન, ઉત્તર કોરિયાના પ્યોંગયાંગની મુલાકાતે ગયા હતા. તે સમયે, ઉત્તર કોરિયા ઇઝરાયલને પોતાનો દુશ્મન નંબર વન માનતો હતો.

RAW અને બાંગ્લાદેશ

શું શેખ મુજીબુરની હત્યામાં અમેરિકાની ભૂમિકા હતી?

બાંગ્લાદેશની મુક્તિમાં ભારતીય ગુપ્તચર એજન્સી RAW ની ભૂમિકા વિશે ઘણું લખાયું છે. પરંતુ, ઓગસ્ટ ૧૯૭૫માં શેખ મુજીબુર રહેમાનની હત્યા પછી, RAW એજન્ટોએ ઘણા પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો. તપાસ પત્રકાર યતીશ યાદવના પુસ્તક 'RAW: A History of India's Covert Operations' અનુસાર, RAW ના એક વરિષ્ઠ અધિકારી એકે વર્મા (પાછળથી વર્મા RAW ચીફ બન્યા) માનતા હતા કે આ અભૂતપૂર્વ કટોકટી કદાચ યુએસ સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી (CIA) દ્વારા ઘડવામાં આવી હતી. આ પુસ્તક શેખ મુજીબુર રહેમાનની હત્યામાં સામેલ કાવતરાખોરો સાથે ઢાકામાં યુએસ દૂતાવાસના સંબંધોને ઉજાગર કરે છે.

મુજીબની હત્યા પછી પાકિસ્તાન તરફી અધિકારીઓની તૈનાતી

પુસ્તક અનુસાર, બળવા અને શેખ મુજીબુરની હત્યા પછી, પાકિસ્તાન, ચીન અને અમેરિકાએ બાંગ્લાદેશને પ્રભાવિત કરવાનું શરૂ કર્યું. મુશ્તાક અહેમદના નેતૃત્વ હેઠળ બાંગ્લાદેશમાં ભારત વિરોધી શાસન સ્થાપિત થયું, જેમણે પાકિસ્તાન તરફી અધિકારીઓને મુખ્ય હોદ્દાઓ પર નિયુક્ત કર્યા.

RAW ગુપ્ત એજન્સી

RAW ના તે 4 ઉદ્દેશ્યો, જેના કારણે તેણે બાંગ્લાદેશમાં પ્રવેશ કર્યો

બાંગ્લાદેશમાં ખોવાયેલું સ્થાન પાછું મેળવવા માટે, RAW એ ચાર મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો સાથે ગુપ્ત કામગીરીની શ્રેણી શરૂ કરી. પ્રથમ, વિરોધી વિદેશી શક્તિઓને રાજકીય, આર્થિક અને લશ્કરી ક્ષેત્રોમાં ભારત વિરોધી પ્રવૃત્તિઓ માટે બાંગ્લાદેશનો ઉપયોગ કરતા અટકાવવા. બીજું, બાંગ્લાદેશમાં એવી પરિસ્થિતિના વિકાસને રોકવા માટે કે જેનાથી હિન્દુ બહુમતી લોકોને ભારતમાં સ્થળાંતર કરવાની ફરજ પડી શકે. ઢાકામાં મૈત્રીપૂર્ણ સરકાર હોવી અને અંતે શક્ય તેટલી શાંતિ