<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Thursday, 24th April 2025

હુમલાથી ૨૧૦૦૦ કરોડ દાવ પર : કાશ્‍મીરની પ્રગતિ અટકશે

જમ્‍મુ અને કાશ્‍મીરની આર્થિક પ્રગતિ મજબૂત રહી છે તેનો વાસ્‍તવિક GSDP ૨૦૨૪-૨૫ માટે ૭.૦૬% ના દરે વધવાનો અંદાજ છે, જ્‍યારે નોમિનલ GSDP રૂ.૨.૬૫ લાખ કરોડ હોવાનો અંદાજ છે, જે સતત વળદ્ધિ દર્શાવે છે : ૨૦૧૯ અને ૨૦૨૫ની વચ્‍ચે, કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશે ૪.૮૯% નો CAGR પણ નોંધાવ્‍યો

શ્રીનગર, તા.૨૪: ૨૨ એપ્રિલના રોજ કાશ્‍મીરના પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલાએ સમગ્ર દેશને હચમચાવી નાખ્‍યો હતો. એવી જગ્‍યાએ આવું કંઈક બનશે તેવી કલ્‍પના પણ નહોતી કરી શકાતી જ્‍યાં દર વર્ષે લાખો પ્રવાસીઓ પોતાના પરિવાર સાથે રજાઓ ઉજવવા અને જીવનની કેટલીક સુંદર યાદો બનાવવા જાય છે. આતંકવાદીઓએ ૨૬ લોકોની ઓળખ પૂછયા પછી તેમની હત્‍યા કરી દીધી. જીવ ગુમાવનારાઓમાં મોટાભાગના પ્રવાસીઓ હતા.

કેટલાકના તાજેતરમાં લગ્ન થયા હતા, કેટલાક પૈસા ભેગા કરીને પોતાના પરિવાર સાથે ખુશીની ક્ષણો વિતાવવા માટે તે સ્‍થળે ગયા હતા, પરંતુ તેમને આ કાયર આતંકવાદીઓના હુમલા વિશે કોઈ ખ્‍યાલ નહોતો. આ ઘટના પર જમ્‍મુ-કાશ્‍મીરથી લઈને સમગ્ર દેશભરમાં ગુસ્‍સો છે. લોકોનો ગુસ્‍સો પાકિસ્‍તાન સામે ફાટી નીકળ્‍યો છે. પાકિસ્‍તાનના આ કળત્‍યની સોશિયલ મીડિયાથી લઈને સમગ્ર દુનિયામાં નિંદા થઈ રહી છે.

પાકિસ્‍તાનની આ કાર્યવાહી પર ભારત સરકારે કડક નિર્ણયો લીધા છે. બુધવારે પીએમ મોદીની અધ્‍યક્ષતામાં મળેલી સીસીએસ બેઠકમાં, ભારતે સિંધુ જળ સંધિને તાત્‍કાલિક અસરથી બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. ઉપરાંત, પાકિસ્‍તાનમાં ભારતીય દૂતાવાસ બંધ કરી દેવામાં આવ્‍યો છે અને અટારી સરહદ પણ સીલ કરી દેવામાં આવી છે. પાકિસ્‍તાની રાજદ્વારીઓને પણ ૪૮ કલાકની અંદર દેશ છોડવાનો આદેશ આપવામાં આવ્‍યો છે.

કાશ્‍મીર પ્રગતિના માર્ગ પર હતું

આ આતંકવાદી હુમલાથી સ્‍પષ્ટ છે કે પાકિસ્‍તાનને યોગ્‍ય જવાબ મળશે, પરંતુ કલમ ૩૭૦ રદ કર્યા પછી જમ્‍મુ અને કાશ્‍મીરમાં જે શાંતિ અને સુલેહ-શાંતિ પાછી આવી હતી તે હવે ગ્રહણ લાગી રહી છે. ત્‍યાં ઝડપથી વિસ્‍તરી રહેલા પ્રવાસન ઉદ્યોગને હવે મોટો ફટકો પડ્‍યો છે. કાશ્‍મીર જવા અંગે લોકોમાં ડર પેદા થયો છે.

આ હુમલો કાશ્‍મીરના તમામ ક્ષેત્રોને અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને પર્યટન પર વધુ અસર પડી શકે છે. ત્‍યાં હોટલ, કંપનીઓ ખોલવા અને ફળોનો વ્‍યવસાય કરવાનો ઇરાદો ધરાવતા રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ડગમગી શકે છે. આનાથી કાશ્‍મીરની આર્થિક પ્રગતિ પાટા પરથી ઉતરી શકે છે, જે વર્ષોની મહેનત પછી સ્‍થિર થઈ છે. એટલું જ નહીં, કાશ્‍મીરના લોકોની આવક પર પણ ઊંડી અસર પડી શકે છે.

કાશ્‍મીરનું અર્થતંત્ર અત્‍યાર સુધી મજબૂત રહ્યું છે

અત્‍યાર સુધી, જમ્‍મુ અને કાશ્‍મીરની આર્થિક પ્રગતિ મજબૂત રહી છે. તેનો વાસ્‍તવિક GSDP ૨૦૨૪-૨૫ માટે ૭.૦૬% ના દરે વધવાનો અંદાજ છે, જ્‍યારે નોમિનલ GSDP રૂ.૨.૬૫ લાખ કરોડ હોવાનો અંદાજ છે, જે સતત વળદ્ધિ દર્શાવે છે. ૨૦૧૯ અને ૨૦૨૫ની વચ્‍ચે, કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશે ૪.૮૯% નો ચક્રવળદ્ધિ વાર્ષિક વળદ્ધિ દર (CAGR) નોંધાવ્‍યો હતો, જ્‍યારે પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ આવક નાણાકીય વર્ષ ૨૫ માં રૂ.૧,૫૪,૭૦૩ સુધી પહોંચવાની ધારણા હતી, જે વાર્ષિક ધોરણે ૧૦.૬% વધુ છે.

આ નોંધપાત્ર પ્રગતિ કારણ વગર નથી, પરંતુ આતંકવાદી ઘટનાઓની સંખ્‍યા ૨૦૧૮ માં ૨૨૮ થી ઘટીને ૨૦૨૩ માં ફક્‍ત ૪૬ થઈ ગઈ છે, જે ૯૯% નો ઘટાડો દર્શાવે છે. અત્‍યાર સુધી, શાંતિનો ફાયદો જ કાશ્‍મીર તરફ રોકાણ અને પર્યટનને આકર્ષતો હતો.

આ હુમલાથી સૌથી મોટું નુકસાન અહીંના પર્યટનને થશે. આ એક એવું ક્ષેત્ર છે જે કાશ્‍મીરના ઞ્‍લ્‍ઝભ્‍માં ૭-૮% ફાળો આપે છે. આર્થિક સર્વેક્ષણ અને બજેટ દસ્‍તાવેજોમાં પ્રવાસન ક્ષેત્ર માટે કોઈ ચોક્કસ આંકડો નથી, પરંતુ રૂ.૨.૬૫ લાખ કરોડના ઞ્‍લ્‍ઝભ્‍ સાથે, પ્રવાસનનું વાર્ષિક મૂલ્‍ય રૂ. ૧૮,૫૦૦-૨૧,૨૦૦ કરોડની વચ્‍ચે છે. સરકારે આગામી ૪-૫ વર્ષમાં ઞ્‍લ્‍ઝભ્‍માં પ્રવાસનનો હિસ્‍સો ૭% થી વધારીને ઓછામાં ઓછો ૧૫% કરવાનો મહત્‍વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે

પહેલગામમાં આતંકવાદી હુમલો એવા સમયે થયો જ્‍યારે પ્રવાસન મોસમ ચરમસીમાએ હતી. આ હુમલાને કારણે લોકોએ પોતાની યાત્રા રદ કરી દીધી છે. ખાસ કરીને પૂર્વ ભારતમાંથી આવતા પ્રવાસીઓમાં, મહત્તમ ૩૦% પ્રવાસીઓ પશ્‍ચિમ બંગાળથી આવે છે. ૨૦૨૦માં ૩૪ લાખ પ્રવાસીઓ આવ્‍યા હતા, જ્‍યારે ૨૦૨૪માં આ સંખ્‍યા વધીને ૨.૩૬ કરોડ થઈ ગઈ હતી, જેમાં ૬૫,૦૦૦ વિદેશી પ્રવાસીઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો. ૨૦૨૫ ની શરૂઆત પણ સારી રહી. શ્રીનગરના ટયૂલિપ ગાર્ડનની મુલાકાત માત્ર ૨૬ દિવસમાં ૮.૧૪ લાખ પ્રવાસીઓએ લીધી.

દેશને ૧૦ મોટા નુકસાનનો સામનો કરવો પડી શકે છે

૧. ખીણમાં સ્‍થાનિક અને વિદેશી પ્રવાસીઓની સંખ્‍યામાં ઘટાડો થઈ શકે છે, જેની સીધી અસર હોટલ, ટેક્‍સી સેવાઓ, ગાઇડ અને નજીકની દુકાનો પર પડશે.

૨. વ્‍યવસાયિક રોકાણકારો સલામતી પ્રત્‍યે સાવધ રહી શકે છે, જે ૧.૬૩ લાખ કરોડ રૂપિયાના રોકાણને અસર કરી શકે છે.

૩. જમ્‍મુ અને કાશ્‍મીર હાલમાં ભારતના GDPમાં ૦.૮% યોગદાન આપે છે. પરંતુ આ હુમલાથી પ્રવાસન અને રોકાણમાં ઘટાડો થઈ શકે છે, જે આ યોગદાનને વધુ ઘટાડી શકે છે.

૪. ૨૦૨૪-૨૫માં જમ્‍મુ અને કાશ્‍મીરની માથાદીઠ આવક રૂ.૧.૫૫ લાખ સુધી પહોંચશે, જે છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં ૧૪૮% નો વધારો છે. હવે આ પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.

૫. J&K ના GSVA નો ૬૧.૭% ભાગ સેવાઓમાંથી આવે છે, જેમાં પર્યટન મુખ્‍ય ભૂમિકા ભજવે છે. આ ક્ષેત્રમાં ઉણપ વળદ્ધિને અસર કરશે.

૬. જમ્‍મુ અને કાશ્‍મીરમાં ઉત્‍પાદન ક્ષેત્ર GSVA માં ૧૮.૩% ફાળો આપે છે. આવી સ્‍થિતિમાં, આ હુમલો થોડા વર્ષો માટે તેને રોકી પણ શકે છે.

૭. તાજેતરમાં, કેન્‍દ્ર સરકાર દ્વારા ૨૮,૪૦૦ કરોડ રૂપિયાની ઉદ્યોગ યોજના હેઠળ ૯૭૧ પ્રોજેક્‍ટ્‍સને મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જેમાં વિલંબ થઈ શકે છે.

૮. પરિવહન અને બેંકિંગથી લઈને છૂટક અને હસ્‍તકલા સુધીના આનુષંગિક ક્ષેત્રો પહેલાથી જ તણાવ અનુભવી રહ્યા છે. પ્રવાસન સંબંધિત વ્‍યવસાયોને કારણે લોન ડિપોઝિટ ડિફોલ્‍ટમાં વધારો થવાની ધારણા છે, જેનાથી સ્‍થાનિક બેંકો પર દબાણ વધશે.

૯. માંગમાં મોસમી વધારા પર આધાર રાખતા કળષિ અને બાગાયત જેવા ક્ષેત્રો પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.

૧૦. બેરોજગારી દર, જે ૨૦૧૯-૨૦ માં ૬.૭% થી વધીને ૨૦૨૩-૨૪ માં ૬.૧% થયો હતો, તે ફરી વધી શકે છે અને સ્‍ટાર્ટ-અપ ઇકોસિસ્‍ટમમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.

(10:07 AM IST)