ઈન્દોર/નવી દિલ્હી: પુલવામા અને હવે પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના વેપારી સંબંધો ભલે તૂટી ગયા હોય, પરંતુ વેપાર હજી પણ ચાલુ છે. ભારતે પાકિસ્તાનથી આવતા માલ માટે સરહદો બંધ કરી દીધી છે, તેમ છતાં બંને દેશોના બજારોમાં માલસામાનની આવનજાવન થઈ રહી છે. વેપારીઓએ માલ પહોંચાડવા માટે નવા રસ્તાઓ શોધી કાઢ્યા છે અને ઓરિજિન કન્ટ્રી બદલીને માલની સપ્લાય કરી રહ્યા છે.
હાલમાં ભારતના ચણા મોટા પ્રમાણમાં પાકિસ્તાન પહોંચી રહ્યા છે, જ્યારે પાકિસ્તાનની સૂકી ખજૂર ભારતમાં આવી રહી છે. આ ઉપરાંત, સિંધવ મીઠું પણ પાકિસ્તાનથી ભારત પહોંચી રહ્યું છે. નિકાસકારો અને વેપારીઓ જણાવી રહ્યા છે કે ભારત અને પાકિસ્તાનના વેપારીઓએ એકબીજાના દેશમાં માલ પહોંચાડવા માટે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (યુએઈ) નો રસ્તો શોધી લીધો છે. ભારતના મુંદ્રા અને કંડલા પોર્ટથી ચણા યુએઈ માટે લોડ થઈ રહ્યા છે, જે પાકિસ્તાન જઈ રહ્યા છે. તેવી જ રીતે, પાકિસ્તાનની સૂકી ખજૂર પણ યુએઈથી ફરી ભારત આવી રહી છે.
નિકાસ વેપાર સાથે સંકળાયેલા ઈન્દોરના વેપારી મહેન્દ્ર કાલાના જણાવ્યા અનુસાર, કાબુલી ચણાની નિકાસમાં હંમેશા ભારત મોખરે રહ્યું છે. મેક્સિકો સિવાય ભારત સૌથી મોટો કાબુલી ચણાનો નિકાસકાર છે. આ વર્ષે સતત માહિતી મળી રહી છે કે બંદરો પરથી દેશી ચણાની લોડિંગ પણ ખૂબ જ થઈ રહી છે. હકીકતમાં, કાબુલી ચણાની ખપત તો ખાડી દેશોમાં ઘણી હોય છે, પરંતુ દેશી ચણા એશિયાના દેશો જેવા કે પાકિસ્તાનમાં ખપે છે. આ વખતે પાકિસ્તાનમાં ચણાનું ઉત્પાદન નબળું છે અને ભારતીય ચણાના ભાવ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની તુલનામાં નરમ છે.
વેપારી અરુણ દોશીના જણાવ્યા અનુસાર, વેપારી વર્તુળોમાં લગભગ 30 હજાર ટન દેશી ચણાની નિકાસ થઈ છે, જેમાંથી અડધો ભાગ પાકિસ્તાન પહોંચી રહ્યો છે. હકીકતમાં, નિકાસકાર ભલે ભારતના હોય કે પાકિસ્તાનના, તેઓ બિલ યુએઈ માટે બનાવે છે. ત્યાંની કંપનીઓમાં માલ પહોંચ્યા પછી તેઓ ઓરિજિન કન્ટ્રીનો સ્ટેમ્પ યુએઈનો લગાવે છે અને ત્યાંથી માલ ફરી ભારત અથવા પાકિસ્તાન નિકાસ કરવામાં આવે છે. ભારતીય દેશી ચણા બંદરો પરથી 5500 થી 5750 રૂપિયા પ્રતિ ક્વિન્ટલના ભાવે લોડ થઈ રહ્યા છે, જે ઓસ્ટ્રેલિયા અથવા અન્ય દેશોના ચણા કરતાં સસ્તા હોવાથી પાકિસ્તાન તેને મંગાવી રહ્યું છે. તેવી જ રીતે, પાકિસ્તાનની સૂકી ખજૂર માત્ર 30 થી 50 રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવે યુએઈમાં આયાત થઈ રહી છે અને ત્યાંથી યુએઈની સીલ લગાવીને ભારત લાવવામાં આવી રહી છે.
દિ સિયાગંજ હોલસેલ વેપારી એસોસિએશનના ઉપાધ્યક્ષ નઈમ પાલવાલાના જણાવ્યા અનુસાર, પુલવામા હુમલાથી ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેનો સીધો વેપાર બંધ છે અને પાકિસ્તાનની ખજૂર પર 200 ટકા ટેક્સ પણ લાગુ છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને વેપારીઓએ દુબઈનો રસ્તો શોધી કાઢ્યો છે. ઈરાન વગેરેથી પણ ખજૂર દુબઈ થઈને આવે છે. દુબઈ સાથે ભારતના સંબંધો સારા છે, જેના કારણે યુએઈના રસ્તે ઘણા દેશોનો માલ ભારતમાં આવે છે અને તેના પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી.