નવી દિલ્હી: NCERT દ્વારા જાહેર કરાયેલા નવા પાઠ્યપુસ્તકોમાં ધોરણ 7 ના સામાજિક વિજ્ઞાનના પુસ્તકોમાંથી મુઘલો અને દિલ્હી સલ્તનત સંબંધિત તમામ ઉલ્લેખોને દૂર કરવામાં આવ્યા છે. તેના બદલે, ભારતીય રાજવંશો, 'પવિત્ર ભૂગોળ', મહાકુંભના ઉલ્લેખો અને 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અને 'બેટી બચાવો, બેટી પઢાવો' જેવી સરકારી પહેલોને નવા ઉમેરણો તરીકે સ્થાન મળ્યું છે. આ અઠવાડિયે બહાર પાડવામાં આવેલા આ નવા પાઠ્યપુસ્તકો નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) અને શાળા શિક્ષણ માટેના રાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમ માળખા (NCFSE) 2023 અનુસાર તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે, જે શાળા શિક્ષણમાં ભારતીય પરંપરાઓ, ફિલસૂફીઓ, જ્ઞાન પ્રણાલીઓ અને સ્થાનિક સંદર્ભોને સમાવિષ્ટ કરવા પર ભાર મૂકે છે.
જ્યારે NCERT ના અધિકારીઓનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો ત્યારે તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ પુસ્તકનો માત્ર પહેલો ભાગ છે અને બીજો ભાગ આગામી મહિનાઓમાં અપેક્ષિત છે. જો કે, તેમણે એ અંગે કોઈ ટિપ્પણી કરી ન હતી કે દૂર કરાયેલા ભાગો પુસ્તકના બીજા ભાગમાં જાળવી રાખવામાં આવશે કે નહીં. અગાઉ, NCERT એ કોવિડ-19 રોગચાળા દરમિયાન 2022-23 માં તેના અભ્યાસક્રમના તર્કસંગતકરણના ભાગ રૂપે મુઘલો અને દિલ્હી સલ્તનતના વિભાગોને કાપ્યા હતા - જેમાં તુગલક, ખિલજી, મમલુક અને લોદી જેવા રાજવંશોનું વિગતવાર વર્ણન અને મુઘલ સમ્રાટોની સિદ્ધિઓ પર બે પાનાનું કોષ્ટક શામેલ હતું. પરંતુ નવા પાઠ્યપુસ્તકમાં હવે તેમના તમામ સંદર્ભો દૂર કરવામાં આવ્યા છે. આ પુસ્તકમાં હવે સંપૂર્ણપણે નવા પ્રકરણો છે જેમાં ક્યાંય પણ મુઘલો અને દિલ્હી સલ્તનતનો ઉલ્લેખ નથી.
સામાજિક વિજ્ઞાનનું પાઠ્યપુસ્તક "એક્સપ્લોરિંગ સોસાયટી: ઇન્ડિયા એન્ડ બિયોન્ડ" માં મગધ, મૌર્ય, શૃંગ અને સાતવાહન જેવા પ્રાચીન ભારતીય રાજવંશો પર નવા પ્રકરણો છે, જેમાં "ભારતીય મૂલ્યો" પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. પુસ્તકમાં અન્ય એક નવો ઉમેરો "હાઉ ધ લેન્ડ બિકમ્સ સેક્રેડ" નામનું પ્રકરણ છે, જે ભારતમાં અને બહાર ઇસ્લામ, ખ્રિસ્તી, યહુદી અને પારસી, હિન્દુ, બૌદ્ધ અને શીખ ધર્મો માટે પવિત્ર ગણાતા સ્થળો અને તીર્થયાત્રાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ પ્રકરણ "પવિત્ર ભૂગોળ" જેવી વિભાવનાઓનો પરિચય કરાવે છે, જેમાં 12 જ્યોતિર્લિંગો, ચાર ધામ યાત્રા અને "શક્તિ પીઠો" જેવા સ્થળોના નેટવર્કની વિગતવાર માહિતી આપવામાં આવી છે. આ પ્રકરણમાં નદીઓના સંગમ, પર્વતો અને જંગલો જેવા પૂજનીય સ્થળોનું પણ વર્ણન છે. પાઠ્યપુસ્તકમાં જવાહરલાલ નેહરુનું અવતરણ પણ શામેલ છે, જેમણે ભારતને તીર્થયાત્રાઓની ભૂમિ તરીકે વર્ણવ્યું હતું - બદ્રીનાથ અને અમરનાથના બર્ફીલા શિખરોથી કન્યાકુમારીના દક્ષિણ છેડા સુધી.
પાઠ્યપુસ્તક દાવો કરે છે કે જ્યારે વર્ણ-જાતિ પ્રણાલીએ શરૂઆતમાં સામાજિક સ્થિરતા પ્રદાન કરી હતી, પરંતુ બાદમાં તે જડ બની ગઈ હતી, ખાસ કરીને બ્રિટિશ શાસન હેઠળ, જેના કારણે અસમાનતાઓ ઊભી થઈ હતી. આ વર્ષની શરૂઆતમાં પ્રયાગરાજમાં યોજાયેલો મહાકુંભ મેળો પણ પુસ્તકમાં ઉલ્લેખ પામે છે અને જણાવે છે કે તેમાં લગભગ 660 મિલિયન લોકોએ ભાગ લીધો હતો. જો કે, જેમાં 30 યાત્રાળુઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા અને ઘણા ઘાયલ થયા હતા તે નાસભાગનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી. નવા પાઠ્યપુસ્તકમાં મેક ઇન ઇન્ડિયા, બેટી બચાવો બેટી પઢાવો અને અટલ ટનલ જેવી સરકારી પહેલોના સંદર્ભોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. પુસ્તકમાં ભારતના બંધારણ પર એક પ્રકરણ પણ છે, જેમાં ઉલ્લેખ છે કે એક સમય એવો હતો જ્યારે લોકોને તેમના ઘરે રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવાની મંજૂરી નહોતી. પ્રકરણમાં લખ્યું છે, "આ 2004 માં બદલાયું જ્યારે એક નાગરિકે અનુભવ્યું કે તેના દેશમાં ગર્વ વ્યક્ત કરવો તેનો અધિકાર છે અને તેણે કોર્ટમાં નિયમને પડકાર્યો. સુપ્રીમ કોર્ટે સંમત થયા અને કહ્યું કે ધ્વજ ફરકાવવો એ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના મૂળભૂત અધિકારનો ભાગ છે. હવે આપણે ગર્વથી તિરંગો ફરકાવી શકીએ છીએ, એ ધ્યાનમાં રાખીને કે તેનો ક્યારેય અનાદર ન થવો જોઈએ."
અંગ્રેજી પાઠ્યપુસ્તક "પૂર્વી" માં, 15 વાર્તાઓ, કવિતાઓ અને વર્ણનાત્મક ભાગોમાંથી નવ ભારતીય લેખકો દ્વારા લખાયેલા છે અથવા તેમાં ભારતીય સામગ્રી અને પાત્રો છે, જેમાં રવીન્દ્રનાથ ટાગોર, એપીજે અબ્દુલ કલામ અને રસ્કિન બોન્ડની કૃતિઓનો સમાવેશ થાય છે. અગાઉના પાઠ્યપુસ્તક "હનીકોમ્બ" માં 17 વાર્તાઓ, કવિતાઓ અને અન્ય લખાણો હતા, જેમાં ચાર ભારતીય લેખકો દ્વારા લખાયેલા હતા. NCERT પાઠ્યપુસ્તકોના આ સુધારાને વિરોધ પક્ષો દ્વારા ટીકાનો સામનો કરવો પડ્યો છે, જેઓ આ સુધારાને "ભગવાકરણ" સાથે સરખાવે છે. NCERT ના ડિરેક્ટર દિનેશ પ્રસાદ સકલાનીએ ગયા વર્ષે મીડિયાને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં દાવો કર્યો હતો કે "તોફાનો વિશે શીખવવાથી નાના બાળકો નકારાત્મક નાગરિક બની શકે છે."