નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે 'કાઝીની કોર્ટ', '(દારુલ કાઝા) કાજિયાતની કોર્ટ', 'શરિયા કોર્ટ' વગેરેને કાયદામાં કોઈ માન્યતા નથી અને તેમના દ્વારા આપવામાં આવેલો કોઈપણ આદેશ કાયદાકીય રીતે અમલી નથી.
જસ્ટિસ સુધાંશુ ધુલિયા અને જસ્ટિસ અહસાનુદ્દીન અમાનુલ્લાહની ખંડપીઠે વિશ્વ લોચન મદન વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયાના 2014ના ચુકાદાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં ઠરાવવામાં આવ્યું હતું કે શરિયા કોર્ટ અને ફતવાને કોઈ કાનૂની મંજૂરી નથી.
આ ખંડપીઠ એક મહિલા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર નિર્ણય લઈ રહી હતી, જેમાં અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના તે નિર્ણયને પડકારવામાં આવ્યો હતો જેમાં ફેમિલી કોર્ટના એ નિર્ણયને યોગ્ય ઠેરવવામાં આવ્યો હતો કે મહિલાને કોઈ ભરણપોષણ આપવામાં આવશે નહીં કારણ કે તે વિવાદનું કારણ હતી. ફેમિલી કોર્ટે આવા તારણો કાઢવા માટે કાઝીની કોર્ટ સમક્ષ દાખલ કરાયેલા સમાધાન કરાર પર આધાર રાખ્યો હતો.
જસ્ટિસ અમાનુલ્લાહ દ્વારા લખવામાં આવેલા ચુકાદામાં ફેમિલી કોર્ટના વલણની ટીકા કરતાં જણાવાયું હતું:
"'કાઝીની કોર્ટ', '(દારુલ કાઝા) કાજિયાતની કોર્ટ', 'શરિયા કોર્ટ' વગેરેને કોઈપણ નામથી ઓળખવામાં આવે તો પણ કાયદામાં કોઈ માન્યતા નથી. વિશ્વ લોચન મદનમાં નોંધ્યું છે તેમ, આવા કોઈપણ સંસ્થાઓ દ્વારા કોઈપણ નામ આપવામાં આવે તો પણ કોઈપણ ઘોષણા/નિર્ણય કોઈના પર બંધનકર્તા નથી અને કોઈપણ પ્રકારના દબાણયુક્ત પગલાં દ્વારા તેને લાગુ પાડી શકાય તેમ નથી. આવા ઘોષણા/નિર્ણય કાયદાની નજરમાં ત્યારે જ ટકી શકે છે જ્યારે અસરગ્રસ્ત પક્ષો તેના પર કાર્યવાહી કરીને અથવા તેને સ્વીકારીને સ્વીકારે છે અને જ્યારે આવી કાર્યવાહી અન્ય કોઈ કાયદા સાથે વિરોધાભાસી ન હોય. તેમ છતાં, આવી ઘોષણા/નિર્ણય, વધુમાં વધુ, ફક્ત તે પક્ષો વચ્ચે જ માન્ય રહેશે જેઓ તેના પર કાર્યવાહી કરવાનું/સ્વીકારવાનું પસંદ કરે છે, અને ત્રીજા પક્ષ માટે નહીં."
અપીલકર્તા-પત્નીના લગ્ન પ્રતિવાદી નંબર 2-પતિ સાથે 24.09.2002ના રોજ ઇસ્લામિક રિવાજો અનુસાર થયા હતા. આ બંનેના બીજા લગ્ન હતા. 2005માં, પ્રતિવાદી નંબર 2એ ભોપાલ, મધ્ય પ્રદેશની 'કાઝીની કોર્ટ'માં અપીલકર્તા વિરુદ્ધ 'ડિવોર્સ સૂટ નંબર 325 ઓફ 2005' દાખલ કર્યો હતો, જે બંને પક્ષો વચ્ચે 22.11.2005ના રોજ થયેલા સમાધાનના આધારે રદ કરવામાં આવ્યો હતો.
2008માં, પતિએ (દારુલ કાઝા) કાજિયાતની કોર્ટ સમક્ષ છૂટાછેડા માટે બીજી અરજી દાખલ કરી હતી. તે જ વર્ષે, પત્નીએ ફેમિલી કોર્ટમાં CrPCની કલમ 125 હેઠળ ભરણપોષણની માંગણી કરી હતી. 2009માં, દારુલ કાઝાની કોર્ટે છૂટાછેડા મંજૂર કર્યા બાદ તલાકનામા ઉચ્ચારવામાં આવ્યું હતું.
ફેમિલી કોર્ટે અપીલકર્તાના ભરણપોષણના દાવાને એ તારણ પર ફગાવી દીધો હતો કે પ્રતિવાદી નંબર 2-પતિએ અપીલકર્તાને છોડી ન હતી, પરંતુ તેણીના સ્વભાવ અને વર્તનના કારણે તે વિવાદનું મુખ્ય કારણ હતી અને તેથી તે લગ્ન ગૃહથી ચાલી ગઈ હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટે ફેમિલી કોર્ટના એ તર્કની પણ ટીકા કરી હતી કે પક્ષકારોના બીજા લગ્ન હોવાથી પતિ દ્વારા દહેજની માંગણીની કોઈ શક્યતા નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે, "ફેમિલી કોર્ટ દ્વારા આવું તર્ક/અવલોકન કાયદાના સિદ્ધાંતોથી અજાણ છે અને તે માત્ર અનુમાન અને ધારણા પર આધારિત છે... ફેમિલી કોર્ટ એવું માની ન શકે કે બંને પક્ષોના બીજા લગ્નનો અર્થ દહેજની માંગણી નહીં થાય."
કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું હતું કે સમાધાન કરાર પણ ફેમિલી કોર્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલા કોઈપણ તારણો તરફ દોરી શકતો નથી.
કોર્ટે કહ્યું હતું કે, "આ તર્ક એ કથિત હકીકત પર આધારિત છે કે અપીલકર્તાએ સમાધાન કરારમાં પોતાની ભૂલ સ્વીકારી હતી. જો કે, સમાધાન કરારને ધ્યાનથી વાંચવાથી સ્પષ્ટ થશે કે તેમાં આવી કોઈ કબૂલાત નોંધાયેલી નથી. પતિ દ્વારા 2005માં દાખલ કરવામાં આવેલો પ્રથમ 'છૂટાછેડાનો દાવો' આ સમાધાનના આધારે રદ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં બંને પક્ષો સાથે રહેવા માટે સંમત થયા હતા અને એ પણ સંમત થયા હતા કે તેઓ એકબીજાને ફરિયાદ કરવાની કોઈ તક આપશે નહીં. તેથી, અપીલકર્તાના ભરણપોષણના દાવાને નકારવાનું મૂળ કારણ સ્પષ્ટપણે ટકાવી શકાય તેવું લાગતું નથી."
કોર્ટે પુરુષને ફેમિલી કોર્ટમાં ભરણપોષણની અરજી દાખલ કરવાની તારીખથી અપીલકર્તાને દર મહિને રૂ. 4,000/- (રૂપિયા ચાર હજાર) ભરણપોષણ તરીકે ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.