નવી દિલ્હી : કેન્દ્ર સરકારે જાહેરાત કરી છે કે દેશમાં જાતિગત વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવશે. સરકારની જાહેરાત પછી, હવે ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે કે શું વસ્તી ગણતરીમાં જાતિનો કોલમ ઉમેરવામાં આવશે અને શું પેટા-જાતિ કે કુળ માટે પણ કોલમ હશે. વસ્તી ગણતરીમાં કયા મુદ્દાઓ પર માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે? શું મુસ્લિમ સમુદાયની જાતિઓની પણ ગણતરી કરવામાં આવશે? હવે એ વાત સામે આવી રહી છે કે વસ્તી ગણતરી દરમિયાન ધર્મની સાથે જાતિ માટે પણ એક કોલમ હશે. આ બધા માટે હશે. 

સૂત્રોનું માનીએ તો, મુસ્લિમ સમુદાયમાં ઘણી જાતિઓ છે અને આ વસ્તી ગણતરીમાં આ માહિતી પણ પ્રકાશમાં આવશે. સૂત્રો એમ પણ કહે છે કે સરકાર મુસ્લિમ અનામત સંબંધિત કોઈપણ માંગણી સ્વીકારશે નહીં. આ પાછળનો દલીલ એ છે કે ધર્મના આધારે અનામતની મંજૂરી નથી. ગૃહમંત્રી અમિત શાહે પણ અનેક વખત કહ્યું છે કે બંધારણમાં ધર્મના આધારે અનામતની કોઈ જોગવાઈ નથી અને જ્યાં સુધી ભાજપના એક પણ સાંસદ સંસદમાં છે ત્યાં સુધી અમે ધર્મના આધારે અનામત આપવાની મંજૂરી આપીશું નહીં.

વસ્તી ગણતરીનું કામ આગામી બે થી ત્રણ મહિનામાં શરૂ થઈ જશે. આ માટે સરકાર ટૂંક સમયમાં અધિકારીઓને ડેપ્યુટેશન પર તૈનાત કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. વસ્તી ગણતરી સંબંધિત પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી, વસ્તી ગણતરીનું કાર્ય પંદર દિવસમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે. આ વખતે વસ્તી ગણતરી પણ ડિજિટલ રીતે કરવામાં આવશે. આ વસ્તી ગણતરીમાં આધાર, બાયોમેટ્રિક અને એઆઈનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. જોકે, વસ્તી ગણતરીના ડેટાના વિશ્લેષણમાં એક કે બે વર્ષ લાગી શકે છે. વસ્તી ગણતરીના ડેટાનું વિશ્લેષણ પૂર્ણ થયા પછી, તેનો સંપૂર્ણ ડેટા રિપોર્ટના રૂપમાં રજૂ કરવામાં આવશે.

જાતિ વસ્તી ગણતરીમાં જાતિની વસ્તી જાહેર થયા બાદ, સરકારે આગળના પગલા પર પણ ચર્ચા શરૂ કરી છે. જો સૂત્રોનું માનીએ તો, OBC ની સંખ્યામાં વધારા સાથે, સરકારી નોકરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ માટે 27 ટકા અનામતની મર્યાદા વધારવા પર વિચારણા થઈ શકે છે. જોકે, જસ્ટિસ રોહિણી કમિશનના અહેવાલ પર કાર્યવાહી અંગે સરકારી સ્તરે કોઈ હિલચાલ દેખાઈ રહી નથી, જેમાં ક્વોટાની અંદર ક્વોટાની વાત કરવામાં આવી હતી. જાતિ વસ્તી ગણતરીના ડેટા બહાર આવ્યા પછી સરકાર આ અંગે પણ વિચાર કરી શકે છે.

સૂત્રો કહે છે કે સરકારનો ઉદ્દેશ્ય 2029ની લોકસભા ચૂંટણી મહિલા અનામત સાથે કરાવવાનો છે. લોકસભાની ચૂંટણીમાં મહિલા અનામત લાગુ કરવા માટે સીમાંકન જરૂરી છે અને સીમાંકન માટે વસ્તી ગણતરીના ડેટા ઉપલબ્ધ હોવા જરૂરી છે. આ જ કારણ છે કે કેન્દ્ર સરકાર વસ્તી ગણતરી માટે યુદ્ધના ધોરણે તૈયારીઓમાં વ્યસ્ત છે. આવતા વર્ષ સુધીમાં વસ્તી ગણતરી પૂર્ણ થયા પછી સીમાંકનનું કામ શરૂ થશે. સીમાંકન માટે એક કમિશનની રચના કરવામાં આવશે. સીમાંકન પંચની ટીમ રાજ્યોની મુલાકાત લેશે અને રિપોર્ટ તૈયાર કરશે.

સરકાર ખાનગી ક્ષેત્રમાં અનામત અંગે કોઈપણ પગલું ભરવાથી દૂર રહેવાના મૂડમાં હોય તેવું લાગે છે. ડૉ. મનમોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળની યુપીએ સરકાર દરમિયાન પણ ખાનગી ક્ષેત્રમાં અનામતની માંગ ઉઠી હતી, જેનો ખાનગી ક્ષેત્રે વિરોધ કર્યો હતો. કલમ 15(5) પહેલાથી જ ખાનગી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને લાગુ પડે છે. વસ્તી ગણતરીની પદ્ધતિઓ અંગે તમામ પક્ષો સાથે વાત કરી શકે છે. જાતિગત વસ્તી ગણતરી પછી, સીમાંકન પર વિપક્ષી ઇન્ડિયા બ્લોક પક્ષોમાં ઉત્તર વિરુદ્ધ દક્ષિણ ચર્ચા પણ ઊભી થઈ શકે છે.