ગ્વાટેમાલા : મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ઇમ્યુનોલોજિસ્ટ જેકબ ગ્લેનવિલે 2017માં એક એવા વ્યક્તિ વિશે જાણ્યું હતું જેણે કોબ્રા, મામ્બા અને રેટલસ્નેક સહિત વિશ્વના કેટલાક સૌથી ઘાતક સાપના ઝેરના સેંકડો ઇન્જેક્શન પોતાની જાતે લીધા હતા - અને પોતાની જાતને ડંખ મારવા દીધો હતો.
ગ્લેનવિલે કહ્યું, "સમાચાર લેખો થોડા ચમકદાર હતા. 'પાગલ માણસને સાપે ડંખ માર્યો'." પરંતુ મેં જોયું, અને મને લાગ્યું કે અહીં એક છુપાયેલો હીરો છે."
ગ્લેનવિલનો હીરો ટિમ ફ્રીડે હતો, જે કેલિફોર્નિયા સ્થિત સ્વ-શિક્ષિત સાપ નિષ્ણાત છે, જેણે લગભગ 18 વર્ષો સુધી સાપના ઝેર સામે પોતાને ખુલ્લા રાખીને અનેક ન્યુરોટોક્સિન સામે અસરકારક રીતે પ્રતિરક્ષા મેળવી હતી.
ગ્લેનવિલે યાદ કરતાં કહ્યું, "અમારી વાતચીત થઈ. અને મેં કહ્યું, મને ખબર છે કે તે વિચિત્ર છે, પરંતુ મને તમારા લોહીના કેટલાક નમૂના જોવામાં ખરેખર રસ છે." અને તેણે કહ્યું, 'આખરે, હું આ કોલની રાહ જોઈ રહ્યો હતો.'"
બંને સાથે કામ કરવા માટે સંમત થયા, અને ફ્રીડેએ ગ્લેનવિલ અને તેના સહકર્મીઓને 40 મિલીલીટર લોહીનો નમૂનો દાનમાં આપ્યો. આઠ વર્ષ પછી, ગ્લેનવિલ અને કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના વેગેલોસ કોલેજ ઓફ ફિઝિશિયન્સ એન્ડ સર્જન્સના મેડિકલ સાયન્સના પ્રોફેસર પીટર ક્વોંગે એક એન્ટિવેનોમની વિગતો પ્રકાશિત કરી છે જે ઓછામાં ઓછા ઉંદરોમાં - ફ્રીડેના લોહીમાં રહેલા એન્ટિબોડીઝ અને ઝેરને અવરોધિત કરતી દવા પર આધારિત 19 જાતની ઝેરી સાપના ડંખ સામે રક્ષણ આપી શકે છે.
ગ્લેનવિલે કહ્યું, "મારી જાણકારી મુજબ, ટિમનો ઇતિહાસ અજોડ છે. તે અલગ હતો, દરેક ખંડની ખૂબ જ વિવિધ પ્રજાતિઓ જ્યાં સાપ હોય છે, અને ... તેણે 17 વર્ષ અને નવ મહિનાના ઇતિહાસમાં (સાપના ઝેર) વચ્ચે ફેરબદલી ચાલુ રાખી હતી, અને તેણે સમગ્ર સમય દરમિયાન ઝીણવટભરી નોંધો રાખી હતી."
ગ્લેનવિલે ઉમેર્યું, "જો કે, અમે કોઈને પણ ટિમે જે કર્યું તે કરવાનો પ્રયાસ ન કરવા માટે ભારપૂર્વક નિરુત્સાહિત કરીએ છીએ. સાપનું ઝેર ખતરનાક છે."
ગ્લેનવિલે જણાવ્યું હતું કે કેટલાક નજીકના અનુભવો પછી ફ્રીડેએ 2018માં સાપના ઝેરથી પોતાને રોગપ્રતિકારક બનાવવાનું છોડી દીધું હતું, અને હવે તે ગ્લેનવિલની બાયોટેકનોલોજી કંપની સેન્ટિવેક્સમાં કામ કરે છે. ગ્લેનવિલ સેન્ટિવેક્સના સીઈઓ અને ચેરમેન છે.
આ સંશોધન શુક્રવારે વૈજ્ઞાનિક જર્નલ સેલમાં પ્રકાશિત થયું હતું. મીડિયાએ ફ્રીડેનો સંપર્ક કર્યો હતો, પરંતુ તેણે ઇન્ટરવ્યુની વિનંતીનો જવાબ આપ્યો ન હતો.
જો તમે કમનસીબે ઝેરી સાપના ડંખનો ભોગ બનો છો, તો તમારી શ્રેષ્ઠ આશા એન્ટિવેનોમ છે, જે મોટાભાગે વિક્ટોરિયન સમયથી સમાન રીતે બનાવવામાં આવે છે.
પરંપરાગત રીતે, આ પ્રક્રિયામાં હાથથી સાપનું ઝેર કાઢવામાં આવે છે અને પ્રતિરક્ષા પ્રતિભાવ પેદા કરવા માટે તેને નાના ડોઝમાં ઘોડા અથવા અન્ય પ્રાણીઓમાં ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવે છે. પ્રાણીનું લોહી કાઢવામાં આવે છે અને ઝેર સામે કામ કરતા એન્ટિબોડીઝ મેળવવા માટે તેને શુદ્ધ કરવામાં આવે છે.
આ રીતે એન્ટિવેનોમનું ઉત્પાદન કરવું ગૂંચવણભર્યું હોઈ શકે છે, ખતરનાક હોવાની વાત તો દૂર. આ પ્રક્રિયા ભૂલો અને કપરું કામથી ભરેલી છે, અને તૈયાર સીરમ ગંભીર આડઅસરો પેદા કરી શકે છે.
નિષ્ણાતો લાંબા સમયથી સાપના ડંખની વધુ સારી સારવાર માટે હાકલ કરી રહ્યા છે, જેના કારણે દરરોજ લગભગ 200 લોકો મૃત્યુ પામે છે, મુખ્યત્વે વિકાસશીલ દેશોમાં, અને દર વર્ષે 400,000 લોકો અપંગતાનો ભોગ બને છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાએ 2017માં સાપના ડંખને ઉપેક્ષિત ઉષ્ણકટિબંધીય રોગોની યાદીમાં ઉમેર્યો હતો.
ગ્લેનવિલ, જે ગ્રામીણ ગ્વાટેમાલામાં મોટા થયા હતા, તેમણે કહ્યું કે તેઓ લાંબા સમયથી સાપના ડંખથી થતી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓથી વાકેફ હતા અને તરત જ ઓળખી ગયા કે ફ્રીડેનો અનુભવ એક અનોખી તક રજૂ કરે છે.
લગભગ બે દાયકા સુધી સાપના ઝેરના ઇન્જેક્શન લઈને અને પોતાની જાતને ડંખ મારવા દઈને, ફ્રીડેએ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કર્યા હતા જે એક સાથે અનેક સાપના ન્યુરોટોક્સિન સામે અસરકારક હતા.
સંશોધકોએ ફ્રીડેના લોહીમાંથી એન્ટિબોડીઝને અલગ કર્યા જે અભ્યાસમાં પરીક્ષણ કરાયેલ 19 સાપની પ્રજાતિઓમાં જોવા મળતા ન્યુરોટોક્સિન સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે, જેમાં કોરલ સાપ, મામ્બા, કોબ્રા, તાઈપાન, ક્રેટ અને અન્યનો સમાવેશ થાય છે.
આ એન્ટિબોડીઝનું પછીથી 19 પ્રજાતિઓના ઝેરથી ઝેર પામેલા ઉંદરોમાં એક પછી એક પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી વૈજ્ઞાનિકોને તમામ ઝેરને નિષ્ક્રિય કરવા માટે જરૂરી ઘટકોની ન્યૂનતમ સંખ્યાને વ્યવસ્થિત રીતે સમજવામાં મદદ મળી હતી.
ટીમે બનાવેલા ડ્રગ કોકટેલમાં આખરે ત્રણ વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે: ફ્રીડેમાંથી અલગ કરાયેલા બે એન્ટિબોડીઝ અને નાનું-અણુ ડ્રગ વેરેસ્પ્લાડિબ, જે 95% તમામ સાપના ડંખમાં હાજર રહેલા એન્ઝાઇમને અવરોધે છે. આ ડ્રગ હાલમાં એકલા સારવાર તરીકે માનવ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સમાં છે.
પ્રથમ એન્ટિબોડી, જેને LNX-D09 તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેણે છ સાપની પ્રજાતિઓના આખા ઝેરના ઘાતક ડોઝથી ઉંદરોનું રક્ષણ કર્યું હતું.
વેરેસ્પ્લાડિબ ઉમેરવાથી અન્ય ત્રણ પ્રજાતિઓ સામે રક્ષણ મળ્યું હતું. છેલ્લે, સંશોધકોએ ફ્રીડેના લોહીમાંથી અલગ કરાયેલ બીજો એન્ટિબોડી ઉમેર્યો, જેને SNX-B03 કહેવાય છે, જેણે 19 પ્રજાતિઓમાં રક્ષણ વિસ્તાર્યું હતું.
સંશોધકોએ અભ્યાસમાં નોંધ્યું છે કે એન્ટિવેનોમે ઉંદરોને 13 પ્રજાતિઓના ઝેર સામે 100% રક્ષણ અને બાકીની છ પ્રજાતિઓ માટે આંશિક રક્ષણ (20% થી 40%) આપ્યું હતું.
યુનાઇટેડ કિંગડમના લેન્કેસ્ટર યુનિવર્સિટીના સાપના ડંખના ફાર્માકોલોજિસ્ટ સ્ટીવન હોલે તેને એન્ટિવેનોમ વિકસાવવાની "ખૂબ જ હોશિયાર અને સર્જનાત્મક રીત" ગણાવી હતી. હોલ આ સંશોધનમાં સામેલ નહોતા.
અને જ્યારે આ કોકટેલનું મનુષ્યો પર પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું નથી, જો તેને ક્લિનિકલ ઉપયોગ માટે મંજૂરી આપવામાં આવે તો, હોલે કહ્યું કે એન્ટિબોડીઝની માનવ ઉત્પત્તિનો અર્થ એ થશે કે ઘોડા અથવા અન્ય પ્રાણીઓનો ઉપયોગ કરીને પરંપરાગત રીતે બનાવેલા એન્ટિવેનોમ કરતાં ઓછી આડઅસરો થશે, જેનાથી ઘણીવાર એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ થઈ શકે છે.
હોલે ઉમેર્યું, "તે એક અથવા બે એન્ટિબોડીઝ, વત્તા એક નાની-અણુ દવા સાથે કરવામાં આવ્યું છે તે હકીકત પ્રભાવશાળી છે, અને તે નિયમિત મારણની તુલનામાં પ્રજાતિઓની સંખ્યામાં વધારો કરે છે. અને મને લાગે છે કે તે નાના-અણુ દવાને એન્ટિબોડી સાથે જોડવાની સંભવિત ઉપયોગિતાને સારી રીતે પ્રકાશિત કરે છે."
તેમણે કહ્યું, "જો તે ક્લિનિકમાં પહોંચે છે, લાંબા ગાળે લોકો સુધી પહોંચે છે, તો તે ક્રાંતિકારી હશે. તે ખરેખર સાપના ડંખ (સારવાર)ના ક્ષેત્રમાં સંપૂર્ણપણે પરિવર્તન લાવશે."
કોલંબિયાના ક્વોંગે કહ્યું કે પ્રકાશિત સંશોધન ઇલેપિડ્સ તરીકે ઓળખાતા સાપના વર્ગ પર કેન્દ્રિત છે. તેમાં વાઇપરિડ્સનો સમાવેશ થતો નથી, જે ઝેરી સાપનું બીજું મુખ્ય જૂથ છે જેમાં રેટલસ્નેક, સો-સ્કેલ્ડ વાઇપર અને વધારાની પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
જો કે, ટીમ તપાસ કરી રહી છે કે ફ્રીડેના લોહીમાં ઓળખાયેલા વધારાના એન્ટિબોડીઝ અથવા અન્ય એજન્ટો સાપના આ વાઇપરિડ પરિવાર સામે રક્ષણ આપી શકે છે કે નહીં.
ક્વોંગે કહ્યું, "અંતિમ વિચારણા હેઠળનું ઉત્પાદન એક જ, સર્વ-એન્ટિવેનોમ કોકટેલ હશે અથવા અમે સંભવિતપણે બે બનાવીશું: એક ઇલેપિડ્સ માટે અને બીજી વાઇપરિડ્સ માટે કારણ કે વિશ્વના કેટલાક વિસ્તારોમાં ફક્ત એક અથવા બીજી જ પ્રજાતિઓ છે."
ટીમ ઓસ્ટ્રેલિયામાં ક્ષેત્રીય સંશોધન પણ શરૂ કરવા માંગે છે, જ્યાં ફક્ત ઇલેપિડ સાપ છે, જેનાથી પશુચિકિત્સકો સાપ કરડેલા કૂતરાઓ પર એન્ટિવેનોમનો ઉપયોગ કરી શકશે.