<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Monday, 5th May 2025

ભારતે રજૂ કરી વિશ્વની પ્રથમ જીનોમ-સંપાદિત ચોખાની જાતો::નવી જાતો વધારશે ઉત્પાદન, ઘટાડશે પાણી અને ગ્રીનહાઉસ ગેસની જરૂરિયાત: ખેડૂતો સુધી પહોંચતા પાંચેક વર્ષ લાગશે

કમલા-ડીઆરઆર ધાન-૧૦૦ અને પુસા ડીએસટી રાઇસ ૧ સાથે ખેતીમાં ક્રાંતિ: ઓછા સમયમાં વધુ ઉત્પાદન, ખેડૂતો માટે નવી આશા: જીનોમ-સંપાદનથી ચોખાની જાતો ૧૫-૨૦ દિવસ વહેલી પાકશે : વૈજ્ઞાનિકો ખેતરોમાં ઉતરશે, ખેડૂતો સુધી પહોંચશે નવી ટેકનોલોજી: ખેતીમાં ‘લેબથી ખેતર’ અભિગમને મજબૂત કરવા બાય-એન્યુઅલ યોજના

નવી દિલ્હી: ભારતે રવિવારે વિશ્વમાં પ્રથમ વખત ચોખાની બે નવી જીનોમ-સંપાદિત જાતો ‘કમલા-ડીઆરઆર ધાન-૧૦૦’ અને ‘પુસા ડીએસટી રાઇસ ૧’ રજૂ કરી છે. આ જાતો હેક્ટર દીઠ ઉત્પાદનમાં ત્રીસ ટકા સુધીનો વધારો કરી શકે છે અને પરંપરાગત જાતો કરતાં પંદરથી વીસ દિવસ વહેલી પાકે છે. કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું કે, આ જાતો ઓછું પાણી વાપરે છે અને ગ્રીનહાઉસ ગેસનું ઉત્સર્જન ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

 

આ ચોખાની જાતો ખેડૂતો સુધી પહોંચતાં ચારથી પાંચ વર્ષ લાગી શકે છે, કારણ કે તેમને બ્રીડર, ફાઉન્ડેશન અને સર્ટિફાઇડ બીજના ચક્રમાંથી પસાર થવું પડશે. જોકે, ચૌહાણે કહ્યું કે, “અમે આ પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છીએ જેથી ખેડૂતોને આ ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી જાતોનો લાભ જલદી મળે.”

 

જીનોમ-સંપાદન અને જનીનીકૃત (જીએમ) પાકો વચ્ચેનો મૂળભૂત તફાવત એ છે કે જીએમ પાકોમાં વિદેશી જનીનો હોય છે, જ્યારે જીનોમ-સંપાદિત પાકોમાં કોઈ વિદેશી જનીન ઉમેરવામાં આવતું નથી. ભારતે થોડા વર્ષો પહેલાં એસડીએન-૧ અને એસડીએન-૨ જીનોમ-સંપાદિત છોડને પર્યાવરણ સુરક્ષા કાયદાના કેટલાક નિયમોમાંથી મુક્તિ આપી હતી, જેનાથી તેમને જનીનીક ઇજનેરી મૂલ્યાંકન સમિતિ (જીઇએસી)ના નિયમોના દાયરામાંથી બહાર રાખવામાં આવ્યા.

 

ભારતીય કૃષિ સંશોધન પરિષદ (આઇસીએઆર)ના મહાનિર્દેશક મંગીલાલ જાટે જણાવ્યું કે, ચોખા ઉપરાંત, ચોવીસ અન્ય ખાદ્ય પાકો અને પંદર બાગાયતી પાકો પર જીનોમ-સંપાદનનું કામ વિવિધ તબક્કામાં છે અને યથાસમયે તેને રજૂ કરવામાં આવશે. આ જાતોના બૌદ્ધિક સંપદા અધિકાર (આઇપીઆર) માટે પણ અરજી કરવામાં આવશે. શરૂઆતમાં આ બીજ રાજ્ય સંચાલિત કંપનીઓ દ્વારા વેચાશે.

 

આઇસીએઆરે વર્ષ બે હજાર અઢારમાં ‘નેશનલ એગ્રીકલ્ચરલ સાયન્સ ફંડ’ હેઠળ ચોખા પર જીનોમ-સંપાદન સંશોધન શરૂ કર્યું હતું. વૈજ્ઞાનિકોએ બે વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવતી ચોખાની જાતો ‘સામ્બા મહસુરી (બીપીટી-૫૨૦૪)’ અને ‘એમટીયુ-૧૦૧૦ (કોટનડોરા સન્નાલુ)’ પસંદ કરી, જે દેશભરમાં નવ મિલિયન હેક્ટરમાં ઉગાડવામાં આવે છે.

 

સામ્બા મહસુરી તેની ઉત્તમ દાણાની ગુણવત્તા અને બજાર મૂલ્ય માટે જાણીતી છે, પરંતુ આબોહવા પ્રતિરોધકતાની દૃષ્ટિએ નબળી છે. તેનું ઉત્પાદન હેક્ટર દીઠ ચારથી પાંચ ટન, પાકવાનો સમય એકસો પચાસ દિવસ અને જીવાત, રોગો તથા આબોહવા તાણ સામે સંવેદનશીલતા જેવી સમસ્યાઓ હતી. બીજી તરફ, એમટીયુ-૧૦૧૦ એ રબી સિઝન માટે યોગ્ય, ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી અને એકસો ત્રીસ દિવસમાં પાકતી જાત છે, પરંતુ તે દુષ્કાળ અને જમીનની ખારાશ પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે.

 

જીનોમ-સંપાદન દ્વારા, આઇસીએઆરના વૈજ્ઞાનિકોએ આ જાતોને તાણ સહનશીલતા, ઉચ્ચ ઉત્પાદન અને આબોહવા અનુકૂલનક્ષમ બનાવી. પરિણામે, ‘કમલા-ડીઆરઆર ધાન-૧૦૦’એ સામ્બા મહસુરી કરતાં ઓગણીસ ટકા વધુ ઉત્પાદન આપ્યું, જે હેક્ટર દીઠ સરેરાશ પાંચ દશમલવ ત્રીસ સાત ટન નોંધાયું, જ્યારે મૂળ જાત ચાર દશમલવ પાંચ ટન આપે છે. કમલાએ સામ્બા મહસુરીની દાણા અને રસોઈ ગુણવત્તા પણ જાળવી રાખી.

 

પુસા ડીએસટી રાઇસ ૧ એ જમીનના પ્રકાર પ્રમાણે મૂળ જાત કરતાં નવથી ત્રીસ ટકા વધુ ઉત્પાદન આપ્યું. આ બંને જાતો આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા, કર્ણાટક, તમિલનાડુ, પુડુચેરી, કેરળ, છત્તીસગઢ, મહારાષ્ટ્ર, મધ્યપ્રદેશ, ઓડિશા, ઝારખંડ, બિહાર, ઉત્તરપ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ઉગાડવા માટે ભલામણ કરાઈ છે.

 

કૃષિ મંત્રી ચૌહાણે જણાવ્યું કે, આગામી ખરીફ સિઝનથી આઇસીએઆરના વૈજ્ઞાનિકો અને કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો ખેડૂતો સાથે વર્ષમાં બે વખત પંદર દિવસ વિતાવશે. આ દરમિયાન તેઓ નવી સંશોધન પહેલો સમજાવશે. આઇસીએઆરના નાયબ મહાનિર્દેશક (કૃષિ વિસ્તરણ) ડૉ. રાજબીર સિંહે કહ્યું, “અમારો લક્ષ્ય આગામી ત્રણથી ચાર વર્ષમાં દેશના તમામ ખેડૂતો સુધી પહોંચવાનો છે.”

(10:13 AM IST)