<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Monday, 5th May 2025

સુપ્રીમ કોર્ટનો આદેશ : જાન્યુઆરી સુધી અનામત ચુકાદાઓ અંગે તમામ હાઈકોર્ટ પાસેથી રિપોર્ટ માંગ્યો

ચુકાદાઓ જાહેર કરવામાં થતા વિલંબ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટની ચિંતા : સમયસર ચુકાદા માટે ફરજિયાત માર્ગદર્શિકા નક્કી કરવાની તૈયારી

નવી દિલ્હી: ચુકાદાઓ જાહેર કરવામાં થઈ રહેલા વિલંબ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરતાં સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે તમામ હાઈકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલને આદેશ આપ્યો છે કે ૩૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૫ સુધીમાં જે કેસોમાં ચુકાદાઓ અનામત રાખવામાં આવ્યા છે અને હજુ સુધી જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી તેનો રિપોર્ટ રજૂ કરે.
જસ્ટિસ સૂર્ય કાંત અને જસ્ટિસ એન.કે. સિંહની બનેલી બેન્ચે આ આદેશ આપ્યો હતો. બેન્ચે નિર્દેશ આપ્યો કે રજિસ્ટ્રાર જનરલે તમામ હાઈકોર્ટ પાસેથી એવા તમામ કેસોની માહિતી મંગાવવાની રહેશે જેમાં ૩૧.૦૧.૨૦૨૫ના રોજ અથવા તે પહેલાં ચુકાદાઓ અનામત રાખવામાં આવ્યા હોય અને હજુ સુધી તેનો ચુકાદો આવ્યો ન હોય. આ માહિતીમાં ફોજદારી અને દીવાની બાબતોને અલગથી દર્શાવવાની રહેશે, અને તે સિંગલ બેન્ચનો કે ડિવિઝન બેન્ચનો કેસ છે તેનો પણ ઉલ્લેખ કરવાનો રહેશે.
આ આદેશ ચાર દોષિતો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી રિટ અરજીની સુનાવણી દરમિયાન આપવામાં આવ્યો હતો, જેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે ઝારખંડ હાઈકોર્ટે તેમની ફોજદારી અપીલો પર ચુકાદાઓ અનામત રાખ્યા હોવા છતાં ૨-૩ વર્ષ વીતી ગયા બાદ પણ જાહેર કર્યા નથી.
જસ્ટિસ સૂર્ય કાંતે ટિપ્પણી કરી હતી કે ચુકાદો જાહેર કરવામાં થતો વિલંબ "ખૂબ જ પરેશાન કરનારો" છે. તેમણે મૌખિક રીતે કહ્યું હતું કે, "અમે ચોક્કસપણે કેટલીક ફરજિયાત માર્ગદર્શિકા નક્કી કરવા માંગીએ છીએ. આ રીતે થવા દેવાય નહીં."
અરજદારોના વકીલ ફૌઝિયા શકિલે બેન્ચને જણાવ્યું હતું કે કોર્ટે આ બાબતે નોટિસ જારી કર્યા બાદ ઝારખંડ હાઈકોર્ટે ઘણી ફોજદારી અપીલોનો નિકાલ કર્યો છે. જો કે, તેમના અસીલોની અપીલો હજુ પણ પેન્ડિંગ છે, જો કે તેમાંથી બે આજે ચુકાદા માટે સૂચિબદ્ધ છે.
બેન્ચે ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલની નોંધ પણ લીધી હતી જેમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નોટિસ જારી કર્યા બાદ ઝારખંડ હાઈકોર્ટે એક સપ્તાહમાં ૭૫ ફોજદારી અપીલોનો નિકાલ કર્યો છે. બેન્ચે હાઈકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલને આ ૭૫ ફોજદારી અપીલોની યાદી રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે જેમાં ચુકાદાઓ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, અને તેમાં કઈ તારીખે ચુકાદો અનામત રાખવામાં આવ્યો હતો તેનો પણ ઉલ્લેખ કરવાનો રહેશે.
અગાઉ પણ સુપ્રીમ કોર્ટે અનામત બાબતોમાં સમયસર ચુકાદાઓ જાહેર કરવા અંગે હાઈકોર્ટને નિર્દેશો જારી કર્યા હતા. વર્ષ ૨૦૦૧માં અનિલ રાય વિરુદ્ધ બિહાર રાજ્યના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટ માટે માર્ગદર્શિકાનો સમૂહ જારી કર્યો હતો.
નોંધનીય છે કે દોષિતો અનુસૂચિત જનજાતિ/અન્ય પછાત વર્ગના સમુદાયોના છે અને તેમને આજીવન સખત કેદની સજા ફટકારવામાં આવી છે. ત્રણને હત્યા માટે દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે એક પર બળાત્કારનો આરોપ હતો. ચારમાંથી એક દોષિત ૧૬ વર્ષથી વધુ સમયથી જેલમાં છે, જ્યારે અન્ય લોકો પણ ૧૧-૧૪ વર્ષનો વાસ્તવિક જેલવાસ ભોગવી ચૂક્યા છે.
અગાઉ, કોર્ટે આ બાબતને ગંભીરતાથી લેતા હાઈકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલને સીલબંધ કવરમાં અનામત ચુકાદાઓ અંગે સ્ટેટસ રિપોર્ટ રજૂ કરવા જણાવ્યું હતું. કોર્ટે દોષિતો દ્વારા સજા સ્થગિત કરવાની અરજીઓ પર પણ નોટિસ જારી કરી હતી, કારણ કે તેમના વતી રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે હાઈકોર્ટ દ્વારા ચુકાદાઓ અનામત રાખવામાં આવ્યા હોવાથી તેઓ માફી માટે અરજી કરી શકતા નથી.
પૃષ્ઠભૂમિ
અરજીમાં કરવામાં આવેલી રજૂઆત મુજબ, દોષિતો બિરસા મુંડા સેન્ટ્રલ જેલ, હોટવાર, રાંચીમાં કેદ છે. તેમણે રાંચીની ઝારખંડ હાઈકોર્ટમાં તેમની સજાને પડકારતી ફોજદારી અપીલો દાખલ કરી હતી. વર્ષ ૨૦૨૨માં ચુકાદાઓ અનામત રાખવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ આજ સુધી હાઈકોર્ટે નિર્ણય જાહેર કર્યો નથી.
અરજદારોનો દાવો છે કે ચુકાદાઓ જાહેર ન કરવાથી બંધારણની કલમ ૨૧ હેઠળના તેમના જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન થાય છે, જેનો એક ભાગ 'ઝડપી સુનાવણીનો અધિકાર' છે. અરજીમાં હુસૈનારા ખાતૂન અને અખતારી બીના કેસ ટાંકવામાં આવ્યા છે જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું છે કે ઝડપી સુનાવણી એ બંધારણની કલમ ૨૧નો એક ભાગ છે અને અપીલ એ સુનાવણીનું વિસ્તરણ છે. તેથી, અરજદારોને કલમ ૨૧ હેઠળના અધિકારો અને અપીલમાં પણ ઝડપી સુનાવણીનો અધિકાર છે.
એચપીએ ઇન્ટરનેશનલ વિરુદ્ધ ભગવાનદાસ ફતેહચંદ દાસવાણીના કેસને ટાંકીને તેઓ જણાવે છે કે સુપ્રીમ કોર્ટે બંધારણીય અદાલતો દ્વારા લાંબા સમય સુધી ચુકાદાઓ અનામત રાખવાની પ્રથા પર ખેદ વ્યક્ત કર્યો છે.
અરજીમાં અનિલ રાયના કેસને ટાંકીને વધુમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતામાં અપીલમાં ચુકાદાઓ જાહેર કરવા અંગે કોઈ સ્પષ્ટ જોગવાઈ ન હોવા છતાં, ટ્રાયલના કેસમાં કલમ ૩૫૩ જેવી ચોક્કસ જોગવાઈથી વિપરીત, અપીલમાં ચુકાદાઓ પણ વિલંબ કર્યા વિના જાહેર કરવાના હોય છે, કારણ કે અપીલ એ ન્યાય વિતરણ પ્રણાલીનો એક ભાગ છે.
વધુમાં એવો પણ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે આવી જ પરિસ્થિતિમાં અન્ય ૧૦ દોષિતો છે, જેમની અપીલોની સુનાવણી થઈ ગઈ છે, પરંતુ ત્રણ વર્ષથી વધુ સમયથી ચુકાદાઓ જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી.
સજા સ્થગિત કરવાની માંગણી અંગે, સૌદાન સિંહ વિરુદ્ધ યુપી રાજ્ય અને જામીન મંજૂર કરવા માટેની નીતિ વ્યૂહરચનાના કેસનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં અવલોકન કરવામાં આવ્યું હતું કે જો કોઈ દોષિતે ૮ વર્ષની વાસ્તવિક સજા ભોગવી હોય, તો મોટાભાગના કેસોમાં જામીન એ નિયમ હોવો જોઈએ.
તેમાં એ પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે અરજદારોએ ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ, ઝારખંડ હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ અને કાનૂની સહાય સંસ્થાઓ સહિત વિવિધ સત્તાવાળાઓ સમક્ષ રજૂઆતો કરી હતી, તેમજ જેલની નિયમિત મુલાકાત લેતા અધિકારીઓને પત્રો પણ લખ્યા હતા. પરંતુ, કોઈ જવાબ મળ્યો ન હતો.

 

(1:29 PM IST)