નવી દિલ્હી, તા. ૬ મે: પહેલગામમાં થયેલા તાજેતરના આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારત સરકાર પાકિસ્તાન સામે લશ્કરી કાર્યવાહીના વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સશસ્ત્ર દળોને બદલો લેવા માટે સમય, લક્ષ્ય અને પદ્ધતિ પસંદ કરવાની સંપૂર્ણ "ઓપરેશનલ સ્વતંત્રતા" આપી દીધી છે. ત્યારે એક ઓછું જાણીતું લશ્કરી સંસાધન - તાજિકિસ્તાનમાંનો વ્યૂહાત્મક એરબેઝ - ભારતની યોજના માટે ચાવીરૂપ બની શકે છે, જે પાકિસ્તાનના પૂર્વીય સંરક્ષણથી આગળના મિશનને સક્ષમ બનાવશે.
અહેવાલો અનુસાર, પાકિસ્તાન હુમલાની અપેક્ષા રાખી રહ્યું છે અને તેણે ભારત સામે તેની પૂર્વીય સરહદો પર તેની સેનાને એલર્ટ પર મૂકી છે. હવાઈ સંરક્ષણને સક્રિય કરવામાં આવ્યું છે, સાધનોને ભારતીય સરહદ તરફ ખસેડવામાં આવ્યા છે અને તૈયારીનો સંકેત આપવા માટે કવાયતો હાથ ધરવામાં આવી છે. જો કે, અણધારી દિશામાંથી પ્રતિસાદ - જેમ કે અફઘાનિસ્તાન સાથે પાકિસ્તાનની પશ્ચિમી સરહદ - ઇસ્લામાબાદને ચોંકાવી શકે છે. ઐતિહાસિક રીતે, પાકિસ્તાનનું લશ્કરી ધ્યાન ભારત સાથેની પૂર્વીય સરહદ પર રહ્યું છે. તેનાથી વિપરીત, પશ્ચિમી સરહદ ઓછી સુરક્ષિત છે, જે ૨૦૧૧માં એબોટાબાદમાં ઓસામા બિન લાદેનને મારવા માટેના યુએસ દરોડા દરમિયાન જોવા મળ્યું હતું.
તાજિકિસ્તાનમાં ભારતની વ્યૂહાત્મક લશ્કરી હાજરી ૧૯૯૦ના દાયકામાં શરૂ થઈ હતી, જ્યારે તેણે અફઘાનિસ્તાનના ગૃહ યુદ્ધ દરમિયાન ફારખોરમાં એક હોસ્પિટલની સ્થાપના કરી હતી. ભારતે અહમદ શાહ મસૂદના નેતૃત્વ હેઠળના નોર્ધન એલાયન્સને સમર્થન આપ્યું હતું, જેમની ૨૦૦૧માં એક ઘાતક આત્મઘાતી હુમલા બાદ આ હોસ્પિટલમાં સારવાર કરવામાં આવી હતી.
૯/૧૧ના હુમલા બાદ, ભારતીય અધિકારીઓએ નજીકના ગિસાર મિલિટરી એરોડ્રોમ, જેને આયની એરબેઝ પણ કહેવામાં આવે છે, તેને અપગ્રેડ કરવાનો નિર્ણય લીધો. દુશાન્બે નજીક સ્થિત, તે પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરથી લગભગ ૬૦૦ કિમી અને અફઘાનિસ્તાન સરહદથી લગભગ ૧૫૦ કિમી દૂર છે. વાજપેયીની આગેવાની હેઠળની સરકારે અને તત્કાલિન સંરક્ષણ પ્રધાન જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિસે આ પ્રોજેક્ટને સમર્થન આપ્યું હતું. વર્તમાન રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોવાલ અને ભૂતપૂર્વ એર ચીફ માર્શલ બી.એસ. ધનોઆ જેવા મુખ્ય વ્યક્તિઓ પણ તેમાં સામેલ હતા. આ પ્રોજેક્ટનું ભંડોળ વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું અને બોર્ડર રોડ્સ ઓર્ગેનાઇઝેશન સાથે એક ખાનગી ઠેકેદાર દ્વારા તે હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. ભારતે રનવેને ૩,૨૦૦ મીટર સુધી લંબાવ્યો અને વિમાનો માટે સહાયક સુવિધાઓને અપગ્રેડ કરી. અહેવાલો સૂચવે છે કે ભારતે કામચલાઉ ધોરણે Su-30MKI ફાઇટર જેટ્સને આ બેઝ પર તૈનાત કર્યા છે.
ઓગસ્ટ ૨૦૨૧માં, અફઘાનિસ્તાનમાંથી યુએસની પીછેહઠ દરમિયાન, ભારતે પોતાના નાગરિકોને બહાર કાઢવા માટે આયની એરબેઝનો ઉપયોગ કર્યો હતો. ભારતીય વાયુસેનાના C-17 અને C-130J ટ્રાન્સપોર્ટ એરક્રાફ્ટે આ બેઝ પરથી કામગીરી કરી હતી. એક C-130J વિમાને ૮૭ ભારતીયોને કાબુલથી તાજિકિસ્તાન એરલિફ્ટ કર્યા હતા.
આયની એરબેઝ અનેક વ્યૂહાત્મક ફાયદાઓ પ્રદાન કરે છે. તેની હાજરી માત્ર પાકિસ્તાનને તેની પશ્ચિમી અને ઉત્તરીય સરહદોને આવરી લેવા માટે તેના હવાઈ સંરક્ષણ સંસાધનોને ફેલાવવા માટે દબાણ કરી શકે છે. આ નિયંત્રણ રેખા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ પર સંરક્ષણને નબળું પાડી શકે છે. ભારત આ બેઝ પરથી પાકિસ્તાની ક્ષેત્રમાં ઇન્ટેલિજન્સ, સર્વેલન્સ અને રેકોનિસન્સ (ISR) કામગીરી કરી શકે છે. પેશાવર લગભગ ૫૦૦ કિમી દૂર છે, જ્યારે ઇસ્લામાબાદ અને પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર આ બેઝથી લગભગ ૬૦૦ કિમી દૂર છે. વિમાનોને અફઘાનિસ્તાનમાંથી પસાર થવું પડશે, જ્યાં મજબૂત હવાઈ સંરક્ષણનો અભાવ છે, તેથી આ મિશન શક્ય માનવામાં આવે છે. બીજો માર્ગ વાખાન કોરિડોર દ્વારા આગળ વધવાનો હોઈ શકે છે, જે પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર અને દક્ષિણ તાજિકિસ્તાન વચ્ચેનો એક સાંકડો પટ્ટો છે. આ માર્ગ ભારે સુરક્ષિત નથી, જે અન્ય સંભવિત પ્રવેશ બિંદુ પ્રદાન કરે છે.