સોથેબીઝ હોંગકોંગમાં ધમાલ મચાવ્યાના થોડા દિવસો પહેલા, ભારતે 1898 માં દેશના ઉત્તરીય ભાગોમાં ખોદકામ કરાયેલા પવિત્ર બૌદ્ધ અવશેષોના એક ભાગની હરાજી અટકાવવા માટે દખલ કરી છે અને તેમને સ્વદેશ પરત કરવાની માંગ કરી છે.

સોમવાર (5 મે, 2025) ના રોજ એક નિવેદનમાં, સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે તેણે "સોથેબીઝ હોંગકોંગને કાનૂની નોટિસ" જારી કરી છે, જેમાં બુધવાર (7 મે, 2025) ના રોજ યોજાનારી "હરાજી તાત્કાલિક બંધ" કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે.

હરાજી ગૃહ તરફથી તાત્કાલિક કોઈ પ્રતિક્રિયા આવી નથી.

જોકે, સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે સોથેબીએ કાનૂની નોટિસનો જવાબ "ખાતરી" સાથે આપ્યો છે કે આ બાબત પર "સંપૂર્ણ ધ્યાન" આપવામાં આવી રહ્યું છે.

"ભગવાન બુદ્ધના જન્મસ્થળ, કપિલવસ્તુના પ્રાચીન શહેર તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખાતા પિપ્રાહવા સ્તૂપમાંથી ખોદવામાં આવેલા આ અવશેષો - જે વ્યાપકપણે ઓળખાય છે - ખૂબ જ ઐતિહાસિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વ ધરાવે છે," નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે.

પિપ્રાહવા અવશેષો, જેમાં હાડકાના ટુકડા, સાબુના પથ્થર અને સ્ફટિક કાસ્કેટ, રેતીના પથ્થરનો ખજાનો અને સોનાના આભૂષણો અને રત્નો જેવા પ્રસાદનો સમાવેશ થાય છે, તે 1898 માં વિલિયમ ક્લાક્સટન પેપ્પે દ્વારા ખોદવામાં આવ્યા હતા, એમ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું.

મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, એક કાસ્કેટ પર બ્રાહ્મી લિપિમાં લખાયેલ શિલાલેખ આ અવશેષોને શાક્ય કુળ દ્વારા જમા કરાયેલા બુદ્ધના અવશેષો તરીકે પુષ્ટિ આપે છે.

આ અવશેષોમાંથી મોટાભાગના 1899 માં કોલકાતાના ભારતીય સંગ્રહાલયમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યા હતા અને ભારતીય કાયદા હેઠળ "AA" પ્રાચીન વસ્તુઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા હતા, જે તેમના દૂર કરવા અથવા વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે, એમ નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે.

"જ્યારે અસ્થિ અવશેષોનો એક ભાગ સિયામના રાજાને ભેટમાં આપવામાં આવ્યો હતો, ત્યારે પેપ્પેના વંશજો દ્વારા રાખવામાં આવેલી પસંદગી હવે હરાજી માટે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવી છે," તે જણાવ્યું હતું.

'X' પરની એક પોસ્ટમાં, સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે કાનૂની નોટિસની એક નકલ શેર કરી, જે મુજબ તેની બીજી નકલ પેપ્પેના વંશજને મોકલવામાં આવી છે.

"ભારત સરકારના સંસ્કૃતિ મંત્રાલય વતી, આ કાનૂની નોટિસ સોથેબીના હોંગકોંગ અને વિલિયમ ક્લાક્સટન પેપ્પેના વંશજ ક્રિસ પેપ્પેને જારી કરવામાં આવે છે, જેમાં 7 મે, 2025 ના રોજ યોજાનારી 'ધ પિપ્રાહવા જેમ્સ ઓફ ધ હિસ્ટોરિકલ બુદ્ધ, મૌર્ય સામ્રાજ્ય, અશોકન યુગ, લગભગ 240-200 બીસીઇ' નામની હરાજી તાત્કાલિક બંધ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે," નોટિસમાં લખ્યું છે.

સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે તેના નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે સરકારે અવશેષોની "હરાજી અટકાવવા" માટે "ઝડપી અને વ્યાપક પગલાં" લીધા છે, જે ભારતની "તેના સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક વારસાના રક્ષણ માટેની પ્રતિબદ્ધતા" પર ભાર મૂકે છે.

નોટિસમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે "આ અવશેષો - જેને 'ડુપ્લિકેટ ઝવેરાત' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે - ભારત અને વૈશ્વિક બૌદ્ધ સમુદાયનો અવિભાજ્ય ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસો છે. તેમનું વેચાણ ભારતીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ તેમજ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંમેલનોનું ઉલ્લંઘન કરે છે".

મંત્રાલયે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે પ્રસ્તાવિત હરાજી વિશે જાણ થતાં, તેણે પગલાં લેવાનું શરૂ કર્યું છે.

"ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) એ હોંગકોંગના કોન્સ્યુલેટ જનરલને ત્યાંના અધિકારીઓ સાથે આ મામલો ઉઠાવવા વિનંતી કરી હતી અને હરાજી તાત્કાલિક બંધ કરવાની માંગ કરી હતી," તે જણાવ્યું હતું.

2 મેના રોજ દ્વિપક્ષીય બેઠક દરમિયાન, સંસ્કૃતિ પ્રધાન ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવતે યુકેના સંસ્કૃતિ, મીડિયા અને રમતગમત રાજ્ય સચિવ લિસા નંદી સમક્ષ આ મુદ્દો "ઉઠાવ્યો" હતો, એમ નિવેદનમાં જણાવાયું છે.

"મંત્રીએ અવશેષોના સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો અને હરાજી અટકાવવા અને તેમના સ્વદેશ પરત લાવવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવા વિનંતી કરી હતી," નિવેદનમાં જણાવાયું છે.

શ્રીમતી નંદી તાજેતરમાં ભારતની મુલાકાતે આવી હતી.

સોમવારે, સંસ્કૃતિ સચિવે વધુ પગલાંઓની રૂપરેખા આપવા માટે એક ઉચ્ચ-સ્તરીય સમીક્ષા બેઠક બોલાવી હતી, નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, "વિદેશ મંત્રાલયને વિનંતી કરવામાં આવી છે કે તેઓ યુનાઇટેડ કિંગડમ અને હોંગકોંગમાં તેના યુરોપ, પશ્ચિમ અને પૂર્વ એશિયા વિભાગો દ્વારા દૂતાવાસો સાથે વાતચીત કરે જેથી હરાજી બંધ થાય".

મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, નાણાકીય તપાસ એકમ (FIU) ને હોંગકોંગમાં તેના સમકક્ષ સાથે સંકલન કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે જેથી "હરાજીની ગેરકાયદેસરતાને પ્રકાશિત કરી શકાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનું પાલન સુનિશ્ચિત કરી શકાય".

સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે કહ્યું કે તે "ભારતના સાંસ્કૃતિક વારસાનું રક્ષણ કરવા અને પિપ્રાહવા અવશેષોના સ્વદેશ પરત લાવવાના પ્રયાસોમાં અડગ" રહે છે.

"અમે સોથેબીના હોંગકોંગને હરાજીમાંથી અવશેષો તાત્કાલિક પાછા ખેંચવા અને આ પવિત્ર કલાકૃતિઓને તેમના યોગ્ય સ્થાને પરત કરવા માટે ભારતીય અધિકારીઓ સાથે સહયોગ કરવા હાકલ કરીએ છીએ," નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે.