નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટે આજે (૭ મે) ચૂંટણી લડી રહેલા ઉમેદવારની વિનંતી પર ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) દ્વારા ઇલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીનો (EVM) અને મોક પોલની ચકાસણી માટે અનુસરવામાં આવતી પ્રક્રિયા નક્કી કરી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો છે કે ECI ચકાસણી હેઠળના EVM યુનિટ પરના ડેટાને કાઢી નાખવાનો આશરો લેશે નહીં.
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સંજીવ ખન્ના અને ન્યાયાધીશ દીપાંકર દત્તાની ખંડપીઠે એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (ADR) દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજી પર સુનાવણી કરી હતી. ADR દ્વારા દલીલ કરવામાં આવી હતી કે EVM ની ચકાસણી માટે ECI દ્વારા ઘડવામાં આવેલી સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રક્રિયા EVM-VVPAT કેસમાં એપ્રિલ ૨૦૨૪ના ચુકાદા અનુસાર નથી.
કોર્ટે ECI ને ચકાસણી કરતી વખતે EVMS માં ડેટા ભૂંસી નાખવા અથવા ફરીથી લોડ ન કરવા પણ આદેશ આપ્યો હતો. આજે, કોર્ટે નોંધ્યું કે ૧૧.૨.૨૦૨૫ના તેના અગાઉના આદેશ અનુસાર, ECI એ એક સોગંદનામું દાખલ કર્યું છે જેમાં જણાવ્યું છે કે તેઓ હવે તે EVM યુનિટ્સ પરનો ડેટા ભૂંસી નાખશે નહીં જેની ચકાસણી ઉમેદવારો દ્વારા ૨૬.૪.૨૦૨૪ના આ કોર્ટના ચુકાદાના સંદર્ભમાં માંગવામાં આવી છે. અરજદારનું પ્રતિનિધિત્વ એડવોકેટ પ્રશાંત ભૂષણ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
ECI દ્વારા SOP માં સૂચિત ફેરફારોને મંજૂરી આપતી વખતે, કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે EVM ની ચકાસણી ભારતીય ઇલેક્ટ્રિકલ લિમિટેડ (BEL) અને ઇલેક્ટ્રોનિક કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (ECIL) ના એન્જિનિયરો દ્વારા કરવામાં આવે. આ એન્જિનિયરો EVM નું પરીક્ષણ કર્યા પછી ક્લિયરન્સ પ્રમાણપત્ર પણ જારી કરશે, જેમાં તેઓ સંતુષ્ટ હોવાનું જણાવશે કે બળી ગયેલી મેમરી/માઈક્રોકન્ટ્રોલર્સ અને સોફ્ટવેર સાથે કોઈ છેડછાડ કરવામાં આવી નથી અને તેમની અખંડિતતા જાળવી રાખવામાં આવી છે.
બેન્ચે વધુમાં સ્પષ્ટતા કરી કે જો કોઈ ઉમેદવાર EVM પર મોક પોલ કરવા માંગે છે, તો તે પહેલાથી સંગ્રહિત ડેટા જોયા પછી ડેટા ભૂંસી નાખવાની વિનંતી કરી શકે છે. જો ડેટા ડાઉનલોડ કરવામાં આવે તો, BEL/ECIL ના એન્જિનિયરો દ્વારા તેને પ્રમાણિત કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ, મોક પોલ હાથ ધરવામાં આવી શકે છે અને ફરીથી ડેટા જોવામાં આવશે, જે ફરીથી BHEL/ECIL ના એન્જિનિયરો દ્વારા પ્રમાણિત કરવામાં આવશે.
ECI વતી વરિષ્ઠ વકીલ મનિન્દર સિંહે વધુ પડતા મુકદ્દમાની ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ ચીફ જસ્ટિસે ખાતરી આપી હતી કે વર્તમાન ચકાસણી પ્રક્રિયાથી મોટાભાગના લોકો સંતુષ્ટ થશે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઉમેદવારો લેખિતમાં વિનંતી કરી શકે છે અને એન્જિનિયરો EVM ચલાવીને મશીનમાં રેકોર્ડ થયેલ ડેટા ઉમેદવારને બતાવશે. ત્યારબાદ, EVM પરનો ડેટા ભૂંસી નાખવામાં આવી શકે છે અને મોક મતદાન હાથ ધરવામાં આવી શકે છે. ઉમેદવારો માટે SLU માંથી અપલોડ કરાયેલ ડેટા ભૂંસી ન નાખવા અને મોક મતદાન માટે ઉપયોગ કરવા માટે વિનંતી કરવાનું પણ ખુલ્લું રહેશે.
અગાઉ, ચીફ જસ્ટિસ ખન્નાએ ECI ના વકીલને જણાવ્યું હતું કે એપ્રિલ ૨૦૨૪ના ચુકાદામાં આપેલા નિર્દેશોનો હેતુ EVM માં મતદાન ડેટા ભૂંસી નાખવા અથવા ફરીથી લોડ કરવાનો નથી, પરંતુ મતદાન બાદ EVM મશીનની ચકાસણી અને ચકાસણી ફક્ત EVM ઉત્પાદક કંપનીના એન્જિનિયર દ્વારા કરાવવાનો હતો.