તા. ૧૯ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૧૦ ગુરૂવાર
News of Thursday, 8th May 2025
મુખ્ય રાજકીય પક્ષોને RTI હેઠળ લાવવાની માંગ કરતી PIL પર સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી મુલતવી રાખી
"જો નજીકથી દેખરેખ રાખવામાં આવે અને સરવાળો કરવામાં આવે તો, રાજકીય પક્ષો પર ખર્ચવામાં આવેલા જાહેર ભંડોળની સંપૂર્ણ રકમ હજારો કરોડ રૂપિયા જેટલી થઈ શકે છે," અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે.: "જાહેર સત્તાવાળાઓ" તરીકે જાહેર કરવાની માંગ

નવી દિલ્હી: ગુરુવારે (8 મે, 2025) સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી દરમિયાન કાળા નાણાંના ઉપયોગને પ્રતિબંધિત કરવા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટે મુખ્ય રાજકીય પક્ષોને માહિતી અધિકાર કાયદાના દાયરામાં લાવવાની માંગ કરતી બે PIL પર અંતિમ સુનાવણી મુલતવી રાખી.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સંજીવ ખન્ના અને ન્યાયાધીશ સંજય કુમારની બનેલી બેન્ચે આ મુદ્દા પર NGO એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (ADR) અને વકીલ અશ્વિની ઉપાધ્યાય દ્વારા દાખલ કરાયેલ PIL પર સુનાવણી કરવાની હતી.
૧૩ મે, ૨૦૨૫ ના રોજ પદ છોડતા CJI એ કહ્યું કે આ અરજીઓ હવે સુનાવણી માટે લેવામાં આવશે નહીં, અને ઉમેર્યું કે તે બોર્ડ પર રહેશે અને ૧૫ મે, ૨૦૨૫ ના રોજ તેની સુનાવણી થઈ શકે છે.
૧૪ ફેબ્રુઆરીના રોજ, સર્વોચ્ચ અદાલતે કેન્દ્ર, ચૂંટણી પંચ અને છ રાજકીય પક્ષોને માહિતી અધિકાર (RTI) કાયદાના દાયરામાં લાવવાની માંગ કરતી PIL નો જવાબ આપવા કહ્યું.
"અમે અંતિમ સુનાવણી માટે બિન-વિવિધ દિવસે તેને લઈશું. દરમિયાન, અરજીઓ પૂર્ણ થવી જોઈએ," CJI એ કહ્યું હતું. ADR નું પ્રતિનિધિત્વ કરતા એડવોકેટ પ્રશાંત ભૂષણે કહ્યું કે તેમની અરજી છેલ્લા ૧૦ વર્ષથી પેન્ડિંગ છે.
7 જુલાઈ, 2015 ના રોજ, સર્વોચ્ચ અદાલતે કેન્દ્ર, ચૂંટણી પંચ અને કોંગ્રેસ, ભાજપ, સીપીઆઈ, રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી અને બહુજન સમાજ પાર્ટી સહિત છ રાજકીય પક્ષોને નોટિસ જારી કરીને ADR ની અરજી પર નોટિસ ફટકારી હતી, જેમાં તમામ રાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક રાજકીય પક્ષોને RTI ના દાયરામાં લાવવા માટે "જાહેર સત્તાવાળાઓ" જાહેર કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
શ્રી ઉપાધ્યાય દ્વારા 2019 માં રાજકીય પક્ષોને RTI હેઠળ લાવવા માટે અને ચૂંટણીમાં કાળા નાણાંના ઉપયોગને રોકવા માટે આવી જ અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. શ્રી ઉપાધ્યાયે તેમની અરજીમાં ભ્રષ્ટાચાર અને સાંપ્રદાયિકરણના ભયનો સામનો કરવા માટે કેન્દ્રને પગલાં લેવા માટે નિર્દેશો આપવાની પણ માંગ કરી હતી.
"લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1951 ની કલમ 29A હેઠળ નોંધાયેલા રાજકીય પક્ષોને માહિતી અધિકાર અધિનિયમ, 2005 ની કલમ 2(h) હેઠળ 'જાહેર સત્તાવાળા' જાહેર કરવા, જેથી તેઓ પારદર્શક અને લોકો પ્રત્યે જવાબદાર બને અને ચૂંટણીમાં કાળા નાણાંના ઉપયોગને અટકાવી શકાય," અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે.
પીઆઈએલમાં ચૂંટણી પંચને આરટીઆઈ કાયદા અને રાજકીય પક્ષો સંબંધિત અન્ય કાયદાઓનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા અને જો તેઓ તેનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો તેમની નોંધણી રદ કરવા માટે નિર્દેશ આપવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
"ચૂંટણી પંચને રાજકીય પક્ષો સંબંધિત લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, માહિતી અધિકાર અધિનિયમ, આવકવેરા અધિનિયમ અને અન્ય ચૂંટણી કાયદાઓ અને નિયમોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા નિર્દેશ આપો અને જો તેઓ ચૂંટણી કાયદાઓ અને નિયમોનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો તેમની નોંધણી રદ કરો," તેમાં ઉમેર્યું હતું.
ભ્રષ્ટાચાર અને રાજકીય પક્ષોને પરોક્ષ ભંડોળના કિસ્સાઓનો ઉલ્લેખ કરતા, અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોએ દેશભરમાં પક્ષોને મફતમાં અથવા રાહત દરે મુખ્ય સ્થળોએ જમીન/ઈમારતો અને અન્ય રહેઠાણો ફાળવ્યા છે.
"આ રાજકીય પક્ષોને પરોક્ષ ભંડોળ પૂરું પાડે છે. દૂરદર્શન ચૂંટણી દરમિયાન રાજકીય પક્ષોને મફત એરટાઇમ ફાળવે છે. આ પરોક્ષ ભંડોળનું બીજું એક ઉદાહરણ છે," એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો.
"જો નજીકથી દેખરેખ રાખવામાં આવે અને કુલ કરવામાં આવે તો, રાજકીય પક્ષો પર ખર્ચવામાં આવેલા જાહેર ભંડોળની સંપૂર્ણ રકમ હજારો કરોડ રૂપિયા જેટલી થઈ શકે છે," અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે.
તેમાં વધુમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જ્યાં સુધી ચૂંટણી પંચ લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમની કલમ 29A હેઠળ તેની નોંધણી ન કરાવે ત્યાં સુધી કોઈ સંસ્થા કે સંસ્થા કાનૂની અર્થમાં રાજકીય પક્ષ બની શકતી નથી. "તેથી, આ નોંધણી તેને જાહેર સત્તાનો રંગ આપે છે," તેમાં ઉમેર્યું.
ADR એ એક અલગ અરજીમાં રાજકીય પક્ષોને ₹20,000 થી ઓછા દાનો સહિત તમામ દાન જાહેર કરવા માટે નિર્દેશ આપવાની માંગ પણ કરી હતી. શ્રી ભૂષણે દલીલ કરી હતી કે રાજકીય પક્ષો જાહેર સત્તાવાળાઓ છે અને તેથી RTI કાયદા હેઠળ તે યોગ્ય છે.
કેન્દ્રીય માહિતી પંચે, એક વિગતવાર આદેશમાં, અગાઉ જણાવ્યું હતું કે રાજકીય પક્ષો જાહેર સત્તાવાળાઓ છે અને તેથી RTI કાયદા હેઠળ માહિતી જાહેર કરવી જોઈએ.
"રાજકીય પક્ષોએ દાન પર આવકવેરો ચૂકવવાનો નથી અને વધુમાં, ₹20,000 થી ઓછા દાનો તેમના દ્વારા કાયદા હેઠળ જાહેર કરવાના નથી," વકીલે જણાવ્યું હતું. "પક્ષો વિધાનસભા અને કાયદો બનાવવાની પ્રક્રિયાને પણ નિયંત્રિત કરતા હતા," તેમણે ઉમેર્યું.
NGO એ માન્યતા પ્રાપ્ત રાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક રાજકીય પક્ષોના કાર્યમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી માંગી હતી.
તેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે રાજકીય પક્ષોને કોર્પોરેટ, ટ્રસ્ટ અને વ્યક્તિઓ પાસેથી દાન અને યોગદાનના રૂપમાં મોટી રકમ મળી હતી, પરંતુ આવા દાનના સ્ત્રોત વિશે સંપૂર્ણ માહિતી જાહેર કરવામાં આવી ન હતી.
NGO એ રાજકીય પક્ષોને મળેલા દાન અને ભંડોળની જાહેરાત પણ માંગી હતી, રકમને ધ્યાનમાં લીધા વિના, દાતાઓ અને ચૂંટણી ટ્રસ્ટોને દાનની વિગતો સાથે.
અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે બંધારણની અનુસૂચિ 10 હેઠળ રાજકીય પક્ષોને તેમના ચૂંટાયેલા સાંસદો અને ધારાસભ્યો પર મજબૂત પકડ છે જે સંસદના ગૃહ અથવા રાજ્ય વિધાનસભાના સભ્યો માટે તેમના પક્ષના નિર્દેશોનું પાલન કરવાનું ફરજિયાત બનાવે છે.
(6:46 PM IST)









છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
