<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Thursday, 8th May 2025

બંધારણ બધા કરતા ઉપર છે; ન્યાયિક સમીક્ષા એક બંધારણીય કાર્ય: સુપ્રીમ કોર્ટે

કાયદાઓ તેમની બંધારણીયતા તેમજ ન્યાયિક અર્થઘટન ચકાસવા માટે ન્યાયિક સમીક્ષાને આધીન છે. તેથી, જ્યારે અદાલતો ન્યાયિક સમીક્ષા કરે છે, ત્યારે તે બંધારણના માળખામાં કાર્ય કરે છે.: એ તેની બંધારણીય ફરજની પરિપૂર્ણતા

નવી દિલ્હી : "કાનૂનોની બંધારણીયતા ચકાસવા માટે ન્યાયિક સમીક્ષાને આધીન છે," સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું. જ્યારે સંસદીય સર્વોચ્ચતાના ખોટા દાવાઓ કરવામાં આવી રહ્યા છે, ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ રીમાઇન્ડર જારી કર્યું છે કે તે બંધારણ છે જે સર્વોચ્ચ છે.

કોર્ટે એ પણ પુનરોચ્ચાર કર્યો કે ન્યાયિક સમીક્ષા એ એક કાર્ય છે જે બંધારણ દ્વારા ન્યાયતંત્રને સોંપવામાં આવ્યું છે, અને તેથી, જ્યારે અદાલતો કાયદાઓની બંધારણીયતાનું પરીક્ષણ કરે છે, ત્યારે તેઓ બંધારણના માળખામાં કાર્ય કરે છે.

ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સંજીવ ખન્ના અને ન્યાયાધીશ સંજય કુમારની બનેલી બેન્ચ દ્વારા એક આદેશમાં કરાયેલા આ અવલોકનો, ઉપરાષ્ટ્રપતિ જગદીપ ધનખડ દ્વારા ન્યાયતંત્ર પર કરવામાં આવેલા આકરા હુમલાના પ્રતિભાવમાં દેખીતી રીતે છે. રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલ દ્વારા બિલો પર કાર્યવાહી કરવા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરવાની સુપ્રીમ કોર્ટે ટીકા કરતા, ધનખડે કહ્યું હતું કે ન્યાયતંત્ર "સુપર પાર્લામેન્ટ" બનવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. વક્ફ સુધારા કાયદાને પડકારતી અરજીઓમાં સુપ્રીમ કોર્ટના હસ્તક્ષેપ પછી, ધનખડે કહ્યું કે "સંસદ સર્વોચ્ચ છે" અને "સંવિધાનમાં સંસદથી ઉપર કોઈ સત્તાની કલ્પના નથી."

આ દાવાઓને રદિયો આપતા, કોર્ટે તેના આદેશમાં અવલોકન કર્યું:

"લોકશાહીમાં રાજ્યની દરેક શાખા, પછી ભલે તે વિધાનસભા હોય, કારોબારી હોય કે ન્યાયતંત્ર હોય, ખાસ કરીને બંધારણીય લોકશાહીમાં, બંધારણના માળખામાં કાર્ય કરે છે. તે બંધારણ છે જે આપણા બધા કરતા ઉપર છે. તે બંધારણ છે જે ત્રણેય અંગોમાં નિહિત સત્તાઓ પર મર્યાદાઓ અને નિયંત્રણો લાદે છે. ન્યાયિક સમીક્ષાની સત્તા બંધારણ દ્વારા ન્યાયતંત્રને આપવામાં આવે છે. કાયદાઓ તેમની બંધારણીયતા તેમજ ન્યાયિક અર્થઘટન ચકાસવા માટે ન્યાયિક સમીક્ષાને આધીન છે. તેથી, જ્યારે બંધારણીય અદાલતો ન્યાયિક સમીક્ષાની તેમની શક્તિનો ઉપયોગ કરે છે, ત્યારે તેઓ બંધારણના માળખામાં કાર્ય કરે છે."

"આ સત્તા બંધારણના ઘડવૈયાઓ દ્વારા કલમ 32 અને 226 દ્વારા સ્પષ્ટ શબ્દોમાં આપવામાં આવી છે અને તે નિયંત્રણ અને સંતુલનની પ્રણાલી પર આધારિત છે. અમારું માનવું છે કે સામાન્ય જનતા સરકારની ત્રણેય પાંખો વચ્ચેના સંબંધો અને તેમની વિવિધ ભૂમિકાઓ જાણે છે. તેઓ ન્યાયતંત્રના કાર્ય અને ભૂમિકાથી વાકેફ છે, જે અન્ય શાખાઓની ક્રિયાઓની ન્યાયિક સમીક્ષા કરવાનું છે અને મૂલ્યાંકન કરવાનું છે કે અન્ય શાખાઓ બંધારણ હેઠળ કાયદેસર રીતે કાર્ય કરી રહી છે કે નહીં.

ન્યાયિક નિર્ણયો કાનૂની સિદ્ધાંતો અનુસાર લેવામાં આવે છે, રાજકીય, ધાર્મિક અથવા સમુદાયના વિચારણાઓને ધ્યાનમાં રાખીને નહીં. જ્યારે નાગરિકો ન્યાયિક સમીક્ષાની શક્તિનો ઉપયોગ કરવા માટે કોર્ટનો સંપર્ક કરે છે, ત્યારે તેઓ તેમના મૂળભૂત અને/અથવા કાનૂની અધિકારોને આગળ વધારવા માટે આમ કરે છે. આવી પ્રાર્થના પર કોર્ટ દ્વારા વિચારણા એ તેની બંધારણીય ફરજની પરિપૂર્ણતા છે."

કોર્ટ એક વકીલ દ્વારા દાખલ કરાયેલી પીઆઈએલ પર કાર્યવાહી કરી રહી હતી જેમાં ભાજપના સાંસદ નિશિકાંત દુબેએ ન્યાયતંત્ર અને ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ પર હુમલો કરતી ટિપ્પણીઓ બદલ સુઓમોટુ અવમાનનાની કાર્યવાહીની માંગ કરવામાં આવી હતી.

વક્ફ (સુધારા) અધિનિયમ 2025 ની બંધારણીયતાને પડકારતી અરજીઓમાં સુપ્રીમ કોર્ટના હસ્તક્ષેપના પગલે દુબેએ આ વિવાદાસ્પદ ટિપ્પણીઓ કરી હતી. તેમણે તો ત્યાં સુધી કહ્યું કે CJI સંજીવ ખન્ના "ભારતમાં થઈ રહેલા તમામ ગૃહયુદ્ધો માટે જવાબદાર" છે કે "દેશમાં ધાર્મિક યુદ્ધો ભડકાવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટ જ જવાબદાર છે."

કોર્ટે દુબેની ટિપ્પણીઓની સખત નિંદા કરી, તેમને "અત્યંત બેજવાબદાર" અને ધ્યાન ખેંચનારી ગણાવી. કોર્ટે કહ્યું કે આ ટિપ્પણીઓ બંધારણીય અદાલતોની કામગીરી પ્રત્યે તેમની અજ્ઞાનતા દર્શાવે છે.

તે જ સમયે, કોર્ટે તેમની સામે કોઈપણ કાર્યવાહી કરવાનું ટાળ્યું, અને કહ્યું કે "આવી વાહિયાત ટિપ્પણીઓ" દ્વારા ન્યાયતંત્રમાં જનતાનો વિશ્વાસ ડગમગી શકતો નથી.

આદેશમાંથી પણ:
'અત્યંત બેજવાબદાર, અજ્ઞાનતા દર્શાવે છે': સુપ્રીમ કોર્ટે ભાજપના સાંસદ નિશિકાંત દુબેની ન્યાયતંત્ર અને CJI વિરુદ્ધ ટિપ્પણીઓની નિંદા કરી

 

(7:59 PM IST)