નવી દિલ્હી : સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ (PMLA) ની કલમ 44 (1) (B) હેઠળ મની લોન્ડરિંગ ફરિયાદની નોંધ લેતા પહેલા, ખાસ અદાલતે સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 2023 ની કલમ 223 (1) ની જોગવાઈ અનુસાર આરોપીઓને સુનાવણીની તક આપવી પડશે.

જસ્ટિસ અભય એસ ઓક અને ઉજ્જલ ભુયાનની ડિવિઝન બેન્ચે 20 નવેમ્બર, 2024 ના રોજ સ્પેશિયલ કોર્ટ દ્વારા પસાર કરાયેલા કોગ્નિઝન્સ ઓર્ડરને રદ કર્યો, નોંધ્યું કે 1 જુલાઈ, 2024 થી અમલમાં આવતા BNSS એ કલમ 223 (1) મુજબ આરોપીઓની પૂર્વ-કોગ્નિઝન્સ સુનાવણી ફરજિયાત બનાવી છે. અગાઉના ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતામાં આવી જોગવાઈ અસ્તિત્વમાં નહોતી.

બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે તરસેમ લાલ વિરુદ્ધ ED કેસમાં, એવું માનવામાં આવ્યું હતું કે PMLA ની કલમ 44(1)(B) હેઠળ એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ દ્વારા દાખલ કરાયેલી ફરિયાદ CrPC ની કલમ 200 થી 204 દ્વારા સંચાલિત થશે. પરિણામે, પ્રકરણ 16 (BNSS ની કલમ 223 થી 226) ની જોગવાઈઓ PMLA ની કલમ 44 હેઠળની ફરિયાદ પર પણ લાગુ પડશે.

પેટા-કલમ (1) ની જોગવાઈ કોર્ટની સંજ્ઞાન લેવાની શક્તિ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે, જેમાં એવી જોગવાઈ કરવામાં આવી છે કે આરોપીને સાંભળવાની તક આપ્યા વિના મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા ગુનાની સંજ્ઞાન લેવામાં આવશે નહીં.

"આ કિસ્સામાં, સ્વીકાર્ય છે કે, ફરિયાદમાં કથિત ગુનાની સંજ્ઞાન લેતા પહેલા વિદ્વાન સ્પેશિયલ જજ દ્વારા આરોપીને તક આપવામાં આવી ન હતી. ફક્ત આ જ આધાર પર, 20 નવેમ્બર, 2024 ના રોજના આદેશને રદ કરવો પડશે," કોર્ટે કહ્યું.

વધારાના સોલિસિટર જનરલ એસ.વી. રાજુએ બે રજૂઆતો રજૂ કરી. પ્રથમ, કલમ 223(1) ની જોગવાઈના સંદર્ભમાં આરોપીને આપવામાં આવેલી સુનાવણી એ પ્રશ્ન સુધી મર્યાદિત રહેશે કે શું ફરિયાદના આધારે કેસ આગળ વધારવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે અને તેથી, સુનાવણી સમયે ફક્ત ફરિયાદ અને ફરિયાદ સાથે રજૂ કરાયેલા દસ્તાવેજો પર જ વિચારણા કરી શકાય છે. તેમની બીજી રજૂઆત એ હતી કે તે સારી રીતે સ્થાપિત છે કે ગુનાની નોંધ ફોજદારી અદાલત દ્વારા લેવામાં આવે છે, ગુનેગાર દ્વારા નહીં. તેથી, જો કલમ 223(1) ની જોગવાઈ દ્વારા નિર્ધારિત પ્રક્રિયાનું પાલન કરીને સંજ્ઞાન લેવામાં આવે છે, તો પૂરક અથવા વધુ ફરિયાદો દાખલ કરવામાં આવે તો તે જ ગુનાની ફરીથી સંજ્ઞાન લેવાનો કોઈ પ્રસંગ રહેશે નહીં,” કોર્ટે કહ્યું.

આ રજૂઆતો ધ્યાનમાં લેવાની જરૂર નથી કારણ કે આ તબક્કે આ અપીલમાં આવા મુદ્દા પર વિચાર કરવો શક્ય નથી, કોર્ટે કહ્યું. તેમને ખુલ્લા છોડી દેવામાં આવ્યા હતા. કલમ 223(1) ની જોગવાઈના સંદર્ભમાં સુનાવણીની તક આપવા માટે કોર્ટે અપીલકર્તાને 14 જુલાઈના રોજ વિશેષ અદાલતમાં હાજર રહેવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.

છેલ્લી સુનાવણીમાં, ED એ દલીલ કરી હતી કે BNSS શરૂ થાય તે પહેલાં ED દ્વારા તપાસ પૂર્ણ થઈ ગઈ હોવાથી, આરોપી પૂર્વ-સંજ્ઞાન સુનાવણીની માંગ કરી શકતો નથી. જો કે, આજે આ મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો ન હતો.