નવી દિલ્હી: સરહદી વિસ્તારોમાં આજકાલ રાતનું મૌન વધુ ભયાનક બની ગયું છે. જેમ જેમ અંધારું વધે છે, તેમ તેમ પાકિસ્તાન તરફથી ડ્રોનની ગડગડાટ અને ધડાકાના અવાજો સંભળાય છે. સતત વધતી ડ્રોન પ્રવૃત્તિઓ હવે માત્ર હુમલો નથી રહી, પરંતુ તેની પાછળ એક સોચી-સમજી વ્યૂહરચના છુપાયેલી છે. આ ડ્રોન ભલે ભારતીય સુરક્ષા દળો દ્વારા તોડી પાડવામાં આવી રહ્યા હોય, પરંતુ દુશ્મનનો ઇરાદો માત્ર હુમલો કરવાનો નથી. તેની પાછળ એક બહુ-સ્તરીય વ્યૂહરચના છુપાયેલી છે, જેમાં ભારતની સંરક્ષણ પ્રણાલીને નબળી પાડવા, ગૂંચવવા અને માનસિક દબાણ લાવવા જેવા અનેક ઉદ્દેશ્યો હોઈ શકે છે. આખરે પાકિસ્તાન રાત્રિના સમયે જ પોતાના ડ્રોન મોકલવાની ચાલ કેમ ચાલી રહ્યું છે? શું આ માત્ર એક હુમલો છે કે કોઈ મોટા યુદ્ધની તૈયારીનો ભાગ? ચાલો સમજીએ આ વધતી હલચલ પાછળનું ઊંડું કારણ.
પાકિસ્તાનના ડ્રોન હુમલા દેખાવમાં ભલે સામાન્ય લાગે, પરંતુ તેમનો હેતુ મોટો હોય છે. સસ્તા અને વારંવાર મોકલવામાં આવતા ડ્રોન ભારતની મોંઘી મિસાઇલ અને ઇન્ટરસેપ્ટર પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરવા મજબૂર કરે છે. તેનાથી માત્ર સંસાધનોનું નુકસાન જ નથી થતું, પરંતુ સુરક્ષા પ્રણાલી પર દબાણ પણ વધે છે. આ SEAD/DEAD વ્યૂહરચના કહેવાય છે – એટલે કે વાયુ સંરક્ષણને સંતૃપ્ત કરી દેવું જેથી અસલી હુમલા સમયે પ્રતિક્રિયા ધીમી પડી જાય.
કેટલાક ડ્રોન માત્ર હુમલો કરવા માટે નથી હોતા, પરંતુ તેઓ ભારતની રડાર વ્યવસ્થા, મિસાઇલની સ્થિતિ અને સુરક્ષા કવચની તાકાત જાણવા માટે મોકલવામાં આવે છે. ભલે આ ડ્રોન તોડી પાડવામાં આવે, પરંતુ જ્યાં સુધી તેઓ આકાશમાં રહે છે, ત્યાં સુધી તેઓ મહત્વપૂર્ણ ડેટા એકત્રિત કરતા રહે છે. તેનાથી દુશ્મનને ભવિષ્યના હુમલા માટે માહિતી મળે છે. આ વ્યૂહરચનાને ઘણીવાર યુદ્ધમાં માસ્કીરોવ્કાના નામે ઓળખવામાં આવે છે – એટલે કે મુખ્ય હુમલો કોઈ અન્ય દિશાથી કરવો અને ધ્યાન બીજે ક્યાંક ભટકાવવું. ડ્રોન હુમલા ભારતને તે ક્ષેત્રમાં સતર્ક કરી શકે છે, જ્યાંથી ખરેખર હુમલો થવાનો જ નથી. તેનાથી ભારતની લશ્કરી સંપત્તિઓ અને રડાર સિસ્ટમ એવા વિસ્તારોમાં ખેંચાઈ શકે છે જે અસુરક્ષિત હોય.
ડ્રોનના મોજા માત્ર હુમલો નથી કરતા, પરંતુ ભારતની પ્રતિક્રિયાને ‘ટેસ્ટ’ પણ કરે છે. પાકિસ્તાન એ જુએ છે કે કઈ સ્થિતિમાં ભારત કયાં હથિયાર અથવા સિસ્ટમ સક્રિય કરે છે, કેટલી વારમાં કરે છે અને ક્યાંથી કરે છે. તેનાથી તેમને એ સમજવામાં મદદ મળે છે કે ભારતના સુરક્ષા કવચમાં ક્યાં ક્યાં નબળાઈઓ છે.
સતત રાત્રિના ડ્રોન હુમલા માત્ર સૈનિકો પર માનસિક દબાણ નથી લાવતા, પરંતુ સ્થાનિક નાગરિકોમાં પણ ડર અને તણાવ ફેલાવે છે. જ્યારે નાગરિકોને વારંવાર ઘરોમાં બંધ રહેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે, જ્યારે દર રાત્રે ધડાકા સંભળાય છે, તો તેની અસર રાજકીય સ્તરે પણ દેખાઈ શકે છે. તેનાથી સરકાર પર વાતચીત અથવા સંસાધનોમાં ફેરફાર કરવા માટે દબાણ આવે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં દુશ્મન ઇચ્છે છે કે ભારત પોતાની હાઇ-ટેક સંરક્ષણ પ્રણાલી જેમ કે લોંગ-રેન્જ મિસાઇલ સિસ્ટમ, ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર (EW) તકનીકનો ઉપયોગ કરે જેથી તેઓ તેની ફ્રીક્વન્સી, રડાર સિગ્નેચર અથવા ક્ષમતાને સમજી શકે અને ભવિષ્યમાં તેને જામ અથવા નિષ્ક્રિય કરી શકે.
ડ્રોનની કિંમત ભલે ૨૦ હજાર ડોલર હોય, પરંતુ તેને તોડી પાડવામાં ભારતને જે મિસાઇલ લગાવવી પડે છે તેની કિંમત લાખોમાં હોય છે. એટલે કે દુશ્મન ઓછા પૈસામાં ભારતની સંરક્ષણ પ્રણાલીને આર્થિક રીતે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.