વોશિંગ્ટન ડી.સી.: અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર એવો વિવાદાસ્પદ દાવો કરીને રાજકીય ગરમાવો લાવી દીધો છે કે ચીને અફઘાનિસ્તાનમાં આવેલા અત્યંત વ્યૂહાત્મક મહત્વ ધરાવતા બગ્રામ એરબેઝ પર કબજો કરી લીધો છે. ટ્રમ્પના આ દાવાએ આ મુખ્ય લશ્કરી એરફિલ્ડને ફરી એકવાર વૈશ્વિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધું છે. એટલું જ નહીં, ટ્રમ્પે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે અમેરિકા આ એરબેઝને કોઈપણ ભોગે પોતાના નિયંત્રણમાં રાખશે, જે ચીનના પરમાણુ હથિયારો બનાવતા સ્થળથી માત્ર એક કલાકના અંતરે આવેલું છે.
આ મહિનાની શરૂઆતમાં અને આજે ફરીથી, ભૂતપૂર્વ યુએસ રાષ્ટ્રપતિએ પોતાના દાવાને પુનરાવર્તિત કર્યો હતો કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ આ વિશાળ એરફોર્સ બેઝને જાળવી રાખશે. તેમણે એમ પણ દલીલ કરી હતી કે અમેરિકા વિશ્વના સૌથી મોટા અને સૌથી મજબૂત રનવે ધરાવતા આ મહત્વપૂર્ણ એરબેઝને છોડી શકે નહીં. ટ્રમ્પનો આ દાવો અને અમેરિકાની આ એરબેઝને જાળવી રાખવાની ઇચ્છા ભૌગોલિક રાજકીય નિષ્ણાતો માટે એક રસપ્રદ વિષય બની ગયો છે, કારણ કે તે અફઘાનિસ્તાનમાં ભવિષ્યના પ્રાદેશિક સમીકરણો પર ગહન અસર કરી શકે છે.
ઐતિહાસિક બગ્રામ એરબેઝ: એક નજર ભૂતકાળ પર
બગ્રામ એરબેઝ અફઘાનિસ્તાનના પરવાન પ્રાંતમાં આવેલું એક મુખ્ય લશ્કરી હવાઈમથક છે. કાબુલથી લગભગ ૬૦ કિલોમીટર ઉત્તરે આવેલો આ એરબેઝ અફઘાનિસ્તાનનો સૌથી મોટો એરબેઝ છે અને તેનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ અનેક કારણોસર રહેલું છે. ઘણા વર્ષો સુધી તેણે અફઘાનિસ્તાનમાં અમેરિકા અને નાટોના મુખ્ય લશ્કરી કામગીરી માટે એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે સેવા આપી છે.
આ એરબેઝની સ્થાપના ૧૯૫૦ના દાયકામાં સોવિયત યુનિયન દ્વારા કરવામાં આવી હતી અને શીત યુદ્ધના શરૂઆતના વર્ષો દરમિયાન તેના પર યુએસએસઆરનું નિયંત્રણ હતું. સોવિયત-અફઘાન યુદ્ધ દરમિયાન, આ એરબેઝને વધુ સુરક્ષિત બનાવવામાં આવ્યો હતો અને યુએસએસઆરના લશ્કરી કર્મચારીઓને અહીં તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. અમેરિકા ૧૯૫૯માં આ ક્ષેત્રમાં આવ્યું, જ્યારે તત્કાલીન યુએસ પ્રમુખ ડ્વાઇટ આઇઝનહોવરે અફઘાનિસ્તાનની મુલાકાત લીધી અને તેમનું વિમાન બગ્રામમાં ઉતર્યું હતું.
૧૯૯૦માં સોવિયત સંઘ અફઘાનિસ્તાનથી ખસી ગયું, અને આ એરબેઝ લાંબા સમય સુધી ત્યજી દેવાયેલી હાલતમાં રહ્યું. ત્યારબાદ તે તાલિબાન અને નોર્ધન એલાયન્સના સૈન્ય વચ્ચેના સંઘર્ષનો મુખ્ય મોરચો બની ગયો. જો કે, આ ભીષણ સંઘર્ષ દરમિયાન એરબેઝને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું હતું.
બાદમાં, ૧૧ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૧ના આતંકવાદી હુમલા પછી, અમેરિકા અને તેના પશ્ચિમી સાથીઓએ અફઘાન એરફિલ્ડનો કબજો લીધો. આગામી ૨૦ વર્ષ સુધી તેઓએ બગ્રામ એરબેઝને પોતાના નિયંત્રણમાં રાખ્યો અને દાવો કર્યો કે તેઓ તેનો ઉપયોગ અમેરિકાના "આતંકવાદ સામેના યુદ્ધ" માટે કરી રહ્યા છે. ૨૦૨૦માં, અમેરિકા અને તાલિબાને મે ૨૦૨૧ સુધીમાં અફઘાનિસ્તાનમાંથી આંતરરાષ્ટ્રીય દળોને પાછા ખેંચવા માટે એક સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કર્યા. છેલ્લું અમેરિકન વિમાન ૩૦ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૧ના રોજ કાબુલ એરપોર્ટથી રવાના થયું હતું, અને યુએસ દળોએ ૨ જુલાઈના રોજ બગ્રામ ખાલી કરી દીધું હતું. ૧૫ ઓગસ્ટના રોજ સત્તાવાર રીતે આ એરબેઝ તાલિબાનને સોંપવામાં આવ્યો હતો.
હાલમાં આ મહત્વપૂર્ણ લશ્કરી થાણું તાલિબાનના નિયંત્રણ હેઠળ છે, જો કે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સતત ભાર મૂકી રહ્યું છે કે તેમના ગયા પછી ચીને અફઘાનિસ્તાનના આ એરબેઝમાં પ્રવેશ કર્યો છે. આ વર્ષની શરૂઆતમાં માર્ચ મહિનામાં, ટ્રમ્પે આવા જ દાવા કર્યા હતા કે ચીન આ એરબેઝથી માત્ર એક કલાકના અંતરે પોતાની પરમાણુ મિસાઇલો બનાવી રહ્યું છે. તેના પ્રતિભાવમાં, તાલિબાને એક સત્તાવાર નિવેદન બહાર પાડીને આ તમામ દાવાઓને સખત રીતે નકારી કાઢ્યા હતા. તાલિબાને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, "બગ્રામ ઇસ્લામિક અમીરાત (તાલિબાન) દ્વારા નિયંત્રિત છે, ચીન દ્વારા નહીં. ચીની સૈનિકો અહીં હાજર નથી, અને અમારી કોઈ પણ દેશ સાથે આવી કોઈ સમજૂતી કે કરાર નથી."