નવી દિલ્હી : ભારતીય ન્યાયિક સેવા માટે આજે સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે મર્યાદિત વિભાગીય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા (LDCE) દ્વારા જિલ્લા ન્યાયાધીશ તરીકે પ્રમોશન માટેના ક્વોટાને ૧૦ ટકાથી વધારીને ૨૫ ટકા કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ નિર્ણય સિવિલ જજ (સિનિયર ડિવિઝન) કેડરના અધિકારીઓમાં ઉત્સાહ અને પ્રોત્સાહન પૂરું પાડશે, તેમજ તેમને જિલ્લા જજના કેડરમાં ઝડપી પ્રમોશન મેળવવાની તક પણ પૂરી પાડશે.
ન્યાયાધીશોના હિતમાં કોર્ટનો મોટો આદેશ
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બીઆર ગવઈ અને ન્યાયાધીશ કે વિનોદ ચંદ્રન તથા એજી મસીહની બેન્ચ દ્વારા આ આદેશ પસાર કરવામાં આવ્યો છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, "અમને લાગે છે કે જો LDCE નો ક્વોટા મૂળરૂપે ત્રીજા AIJA (ઓલ ઈન્ડિયા જજીસ એસોસિએશન) કેસમાં ભલામણ મુજબ ૨૫ ટકા કરવામાં આવે, જે ચોથા AIJA કેસમાં ઘટાડીને ૧૦ ટકા કરવામાં આવ્યો હતો, તો તે સિવિલ જજ (સિનિયર ડિવિઝન) કેડરના અધિકારીઓમાં પ્રોત્સાહન પૂરું પાડશે. જો તેઓ મેરિટોરીયસ અને લાયક હશે તો તે તેમને જિલ્લા જજના કેડરમાં ઝડપી પ્રમોશન મેળવવાની તક પણ પૂરી પાડશે."
LDCE એ સેવામાં રહેલા ન્યાયિક અધિકારીઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે, જે તેમને પ્રમોશન માટે ઝડપી માર્ગ આપે છે. તે લાયક અધિકારીઓને સ્પર્ધાત્મક મૂલ્યાંકન દ્વારા તેમના બેચમેટ્સથી આગળ દોડવાનો માર્ગ પણ પૂરો પાડે છે.
ક્વોટાનો ઇતિહાસ અને સુપ્રીમ કોર્ટનો બદલાયેલો દ્રષ્ટિકોણ
નોંધનીય છે કે, સર્વોચ્ચ અદાલતે ૨૦૦૨ માં (ત્રીજો AIJA કેસ) પસાર કરેલા તેના ચુકાદામાં ૨૫ ટકા ક્વોટા નક્કી કર્યો હતો. જો કે, ૨૦૧૦ માં (ચોથો AIJA કેસ) પછીના ચુકાદામાં, તે ઘટાડીને ૧૦ ટકા કરવામાં આવ્યો હતો કારણ કે ઘણા રાજ્યોમાં ખાલી જગ્યાઓ ભરવા માટે પૂરતી સંખ્યામાં ઉમેદવારોનો અભાવ હતો.
પરંતુ, કોર્ટે આજે નોંધ્યું છે કે સમય જતાં, સિવિલ જજ (વરિષ્ઠ વિભાગ) કેડરમાં પૂરતી સંખ્યામાં ઉમેદવારો LDCE દ્વારા જિલ્લા ન્યાયાધીશ તરીકે બઢતી મેળવવા માટે લાયક બન્યા છે.
સેવાની લઘુત્તમ લાયકાતમાં ઘટાડો અને ભવિષ્યની વ્યવસ્થા
આજે આપેલા વિગતવાર ચુકાદામાં, સર્વોચ્ચ અદાલતે LDCE માં હાજર રહેવા માટે સિવિલ જજ (વરિષ્ઠ વિભાગ) માટે લઘુત્તમ લાયકાત સેવા પણ ઘટાડીને ત્રણ વર્ષ કરી છે.
તેણે નિર્દેશ આપ્યો કે સિવિલ જજ (વરિષ્ઠ વિભાગ) કેડરમાં ૧૦ ટકા જગ્યાઓ એવા સિવિલ જજ (જુનિયર વિભાગ) ના ઝડપી પ્રમોશન માટે અનામત રાખવામાં આવે જેમણે LDCE માર્ગ દ્વારા ત્રણ વર્ષની લાયકાત સેવા પૂર્ણ કરી છે.
કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે, "સેવામાં બાકીની ૨૫ ટકા જગ્યાઓ મર્યાદિત વિભાગીય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા દ્વારા યોગ્યતાના આધારે બઢતી દ્વારા ભરવામાં આવશે, જેના માટે સિવિલ જજ (વરિષ્ઠ વિભાગ) તરીકે લાયકાત ધરાવતી સેવા પાંચ વર્ષથી ઓછી ન હોવી જોઈએ. ઉચ્ચ અદાલતોએ આ સંદર્ભમાં એક નિયમ ઘડવો પડશે."
વધુમાં, ઉચ્ચ અદાલતો અને રાજ્ય સરકારો, જે કેડરની તાકાતના આધારે LDCE ખાલી જગ્યાઓની ગણતરી કરી રહી નથી, તેમને તેમના સેવા નિયમોમાં સુધારો કરવા માટે પણ નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે, જેથી ખાતરી કરી શકાય કે આવી ખાલી જગ્યાઓ એકંદર કેડરની તાકાત અનુસાર નક્કી થાય.
આ નિર્ણય ભારતીય ન્યાયપાલિકામાં પ્રમોશન સિસ્ટમમાં સુધારો લાવશે અને સક્ષમ ન્યાયિક અધિકારીઓને તેમની કારકિર્દીમાં આગળ વધવા માટે વધુ તકો પૂરી પાડશે.