નવી દિલ્હી 21 મે 2025: સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે કેન્દ્ર સરકાર, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ઘરેલુ હિંસા કાયદા, 2005 (DV એક્ટ) [અમે ભારતની મહિલાઓ વિરુદ્ધ ભારત સંઘ અને અન્ય] ના અસરકારક અમલીકરણની ખાતરી કરવા માટે શ્રેણીબદ્ધ નિર્દેશો જારી કર્યા.

આ માટે, ન્યાયાધીશ બી.વી. નાગરત્ના અને સતીશ ચંદ્ર શર્માની બેન્ચે સરકારી અધિકારીઓને DV કાયદાની કલમ 9 હેઠળ જરૂરી મુજબ સમગ્ર ભારતમાં સુરક્ષા અધિકારીઓની નિમણૂક સુનિશ્ચિત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.

કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો કે જિલ્લા અને તાલુકા સ્તરે મહિલા અને બાળ વિકાસ વિભાગના અધિકારીઓને ઓળખવામાં આવે અને તેમને સુરક્ષા અધિકારીઓ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવે.

આ અધિકારીઓ પીડિત મહિલાઓને DV કાયદા હેઠળ ઉપાયો મેળવવામાં મદદ કરવા માટે જવાબદાર રહેશે, જેમાં ઘરેલુ ઘટનાઓના અહેવાલો દાખલ કરવા અને સહાયક સેવાઓનું સંકલન કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

કોર્ટે કહ્યું કે DV કાયદાના અમલીકરણમાં સતત અંતરને કારણે કાયદાને મહિલાઓ માટે વાસ્તવિક અને સુલભ સહાયમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે હસ્તક્ષેપ કરવાની ફરજ પડી છે.

તેણે આદેશ આપ્યો કે સુરક્ષા અધિકારીઓની ઓળખ કરવાની કવાયત છ અઠવાડિયામાં પૂર્ણ કરવામાં આવે. તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય સચિવો અને વિભાગીય સચિવોને કોર્ટના નિર્દેશોનું પાલન કરવા માટે જવાબદાર ઠેરવવામાં આવ્યા હતા.

કોર્ટે પ્રિન્ટ, ઇલેક્ટ્રોનિક અને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા DV કાયદા અને તેની જોગવાઈઓનો વ્યાપક પ્રચાર કરવા પણ હાકલ કરી. તેણે ભાર મૂક્યો કે કાયદા વિશે જનજાગૃતિ પીડિતોને નિવારણ મેળવવા માટે સશક્ત બનાવવા માટે કેન્દ્રિય છે.

પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રોની ઍક્સેસ પહેલાથી જ બધા નાગરિકો માટે ઉપલબ્ધ છે તે નોંધતા, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આશ્રય માળખાને મજબૂત બનાવવું જોઈએ અને મુશ્કેલીમાં મુકાયેલી મહિલાઓના રક્ષણ અને રહેઠાણ માટે યોગ્ય આશ્રય ગૃહોની ઓળખ કરવી જોઈએ.

કાનૂની પ્રતિનિધિત્વના પ્રશ્ન પર, કોર્ટે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે કાયદા હેઠળ મહિલાઓ માટે મફત કાનૂની સહાય વિવેકાધીન નથી પરંતુ કાનૂની હક છે. તેણે ઠરાવ્યું કે દરેક પીડિત મહિલાને મફત કાનૂની સલાહ અને પ્રતિનિધિત્વનો અધિકાર છે.

રાષ્ટ્રીય કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (NALSA) ને નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે કે મફત કાનૂની સહાયના આવા અધિકારો વિશેની માહિતી વ્યાપકપણે પ્રસારિત કરવામાં આવે અને તમામ જિલ્લા અને તાલુકા કાનૂની સેવા સત્તામંડળોને જાણ કરવામાં આવે અને પ્રતિભાવ આપવા માટે સજ્જ કરવામાં આવે.

કેન્દ્ર સરકારને પણ કલમ 11 હેઠળ યોગ્ય પગલાં લેવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે, જે સરકાર પર DV કાયદાની જાગૃતિ અને અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરવાની વૈધાનિક ફરજ મૂકે છે.

કોર્ટે ઠરાવ્યું કે આ કાયદાનો અમલ ફક્ત રાજ્યો પર ન રહી શકે અને સમગ્ર ભારતમાં મહિલાઓ માટે રક્ષણાત્મક અને પુનર્વસન પદ્ધતિઓ સુરક્ષિત કરવામાં કેન્દ્ર સરકારની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે.

આ આદેશ એક બિન-સરકારી સંસ્થા, વી ધ વુમન ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા કરાયેલી અરજી પર પસાર કરવામાં આવ્યો હતો, જેનું પ્રતિનિધિત્વ વરિષ્ઠ વકીલ શોભા ગુપ્તા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. કેન્દ્ર સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીએ કર્યું.