નવી દિલ્હી, 21 મે 2025: કેન્દ્ર સરકારે આયુષ મંત્રાલયના સચિવ વૈદ્ય રાજેશ કોટેચાનો કાર્યકાળ વધુ એક વર્ષ માટે લંબાવવાનો મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે. 2017માં આ પદભાર સંભાળ્યા પછી આ તેમની ચોથી મુદત લંબાવવામાં આવી છે. કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદ અને પેન્શન મંત્રાલય દ્વારા મંગળવારે આ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. વૈદ્ય રાજેશ કોટેચાનો વર્તમાન કાર્યકાળ 28 જૂન, 2025 ના રોજ સમાપ્ત થવાનો હતો, જે હવે 28 જૂન, 2026 સુધી ચાલુ રહેશે.

વૈદ્ય રાજેશ કોટેચા (જન્મ: ૧૮ જુલાઈ ૧૯૬૩) એક ભારતીય આયુર્વેદ ચિકિત્સક છે, જેમને ૨૦૧૫માં ચિકિત્સા ક્ષેત્રે પદ્મશ્રી પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમને જુલાઈ ૨૦૧૭માં ભારત સરકારના આયુષ મંત્રાલયના સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, અને તેઓ અગાઉ ૨૦૧૩થી ૨૦૧૬ સુધી જામનગરની ગુજરાત આયુર્વેદ યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલર રહી ચૂક્યા છે.

'લેટરલ એન્ટ્રી'ના અગ્રણી ઉદાહરણ - વિશેષજ્ઞતાનું મહત્વ:
વૈદ્ય રાજેશ કોટેચા પરંપરાગત સિવિલ સેવા કેડર બહારથી સરકારમાં જોડાયેલા એટલે કે 'લેટરલ એન્ટ્રી' એપાઇન્ટીનું એક દુર્લભ ઉદાહરણ છે. 2017માં તેમની નિમણૂક વરિષ્ઠ સરકારી હોદ્દાઓ પર કારકિર્દી અમલદારોની નિમણૂક કરવાની પરંપરાથી નોંધપાત્ર પ્રસ્થાન હતું. શરૂઆતમાં તેમને વિશેષ સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, ત્યારબાદ તેમને આયુષ મંત્રાલયમાં સચિવ તરીકે પદોન્નત કરવામાં આવ્યા હતા.

કેબિનેટની નિમણૂક સમિતિ (ACC) દ્વારા કરાર આધારિત આ એક્સટેન્શનને મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જેમાં તેમની નિમણૂકની હાલની શરતો અને નિયમો જાળવી રાખવામાં આવ્યા છે. આ પહેલા પણ, વૈદ્ય કોટેચાનો કાર્યકાળ 2020માં બે વર્ષ માટે, ત્યારબાદ 2022માં વધુ બે વર્ષ માટે લંબાવવામાં આવ્યો હતો. જૂન 2024માં તેમને એક વર્ષનું એક્સટેન્શન મળ્યું હતું, જે જૂન 2025માં સમાપ્ત થવાનું હતું. આ નવીનતમ એક્સટેન્શન તેમનો કાર્યકાળ 28 જૂન, 2026 સુધી લઈ જશે.

આયુર્વેદ ક્ષેત્રે યોગદાન અને મંત્રાલયનું વિઝન:
મંત્રાલયમાં જોડાતા પહેલા, વૈદ્ય રાજેશ કોટેચા જયપુરમાં ચક્રપાણિ આયુર્વેદ ક્લિનિકના મુખ્ય કન્સલ્ટન્ટ તરીકે સેવા આપતા હતા અને આયુર્વેદના ક્ષેત્રમાં તેમનો વ્યાપક આદર હતો. મંત્રાલયના ટોચના નેતૃત્વમાં તેમનો સમાવેશ ભારતની પરંપરાગત ઔષધ પ્રણાલીઓ માટે નીતિ નિર્માણમાં વિશિષ્ટ નિપુણતા લાવવાના હેતુથી કરવામાં આવ્યો હતો.

ઉલ્લેખનીય છે કે, આયુષ મંત્રાલય – જે આયુર્વેદ, યોગ અને નેચરોપથી, યુનાની, સિદ્ધા અને હોમિયોપેથીનું સંક્ષિપ્ત રૂપ છે – ની સ્થાપના 9 નવેમ્બર, 2014 ના રોજ ભારતની પ્રાચીન ઔષધ પ્રણાલીઓને સંરચિત શિક્ષણ, સંશોધન અને આધુનિક આરોગ્યસંભાળ સાથેના એકીકરણ દ્વારા પ્રોત્સાહન આપવા અને પુનર્જીવિત કરવા માટે કરવામાં આવી હતી. આ મંત્રાલય 1995માં આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય હેઠળ સ્થાપિત ભારતીય સિસ્ટમ ઓફ મેડિસિન એન્ડ હોમિયોપેથી (ISM&H) વિભાગમાંથી વિકસ્યું છે.

વૈદ્ય રાજેશ કોટેચાના કાર્યકાળ દરમિયાન પરંપરાગત દવા પ્રણાલીઓમાં સંશોધન, માનકીકરણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ પર ભાર વધ્યો છે, જે ભારતની પ્રાચીન આરોગ્ય પરંપરાને વૈશ્વિક સ્તરે લઈ જવાના સરકારના વ્યાપક મિશન સાથે સુસંગત છે.

વૈદ્ય કોટેચાની આગેવાની હેઠળ આયુષ મંત્રાલયે અનેક નવીન પહેલો શરૂ કરી છે, જેમાં આયુર્વેદ હોસ્પિટલોનું નેટવર્ક વિસ્તારવું અને વૈશ્વિક સ્તરે આયુષ પદ્ધતિઓનો પ્રચાર કરવો સામેલ છે. તેમની નિમણૂકનો વિસ્તાર આયુષ ક્ષેત્રની પ્રગતિ માટે સકારાત્મક પગલું ગણાય છે, જે ભારતની આરોગ્ય નીતિઓને વધુ મજબૂત કરશે.