નવી દિલ્હી : ભારતની સૌથી ઝડપી સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઈલ સિસ્ટમ બ્રહ્મોસ (BrahMos) ફરી એકવાર ચર્ચાનો વિષય બની છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, શનિવાર, 10 મેની સવારે પાકિસ્તાનમાં કરાયેલા સચોટ લશ્કરી હુમલાઓમાં આ મિસાઈલનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. ભારત દ્વારા પાકિસ્તાનના અનેક એરબેઝ જેવા કે રફીકી, મુરિદ, નૂર ખાન, રહીમ યાર ખાન, સુક્કુર અને ચુનિયાં પર નિશાન સાધવામાં આવ્યા હતા. બોલારી, જૈકોબાબાદ, સિયાચીન નજીક સ્કર્દુ અને સરગોધા જેવા ઠેકાણાઓ પર પણ ભારે નુકસાન થયું હોવાના અહેવાલ છે. ત્યારે આ એક બ્રહ્મોસ મિસાઈલની કિંમત કેટલી છે તે જાણીને પાકિસ્તાન પણ ચોંકી જશે.
ભારત-રશિયાના સહયોગથી બનેલી બ્રહ્મોસ: ટેકનોલોજી અને વિશેષતાઓ
બ્રહ્મોસ મિસાઈલ સિસ્ટમ ભારતની DRDO (Defence Research and Development Organisation) અને રશિયાની NPO Mashinostroyenia વચ્ચેના સંયુક્ત સાહસ હેઠળ વિકસાવવામાં આવી છે. આ પ્રોજેક્ટની શરૂઆત ફેબ્રુઆરી 1998 માં એક આંતર-સરકારી કરાર દ્વારા થઈ હતી. તેનું નામ ભારતની બ્રહ્મપુત્રા અને રશિયાની મોસ્કવા નદીના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.
આ મિસાઈલનું પ્રથમ પરીક્ષણ 12 જૂન, 2001 ના રોજ કરવામાં આવ્યું હતું. આ મિસાઈલ સિસ્ટમ આજે 2025 માં પણ ભારતના શસ્ત્રાગારની સૌથી ઝડપી ક્રુઝ મિસાઈલ બની રહી છે.
બ્રહ્મોસની મુખ્ય વિશેષતાઓ:
 * ઝડપ: Mach 3 (ધ્વનિની ગતિ કરતાં ત્રણ ગણી) સુધી.
 * રેન્જ: સામાન્ય રીતે 290 કિમી, પરંતુ કેટલાક એડવાન્સ એડિશનની રેન્જ 500 કિમીથી 800 કિમી સુધીની હોવાનું મનાય છે.
 * વોરહેડ ક્ષમતા: 200-300 કિલો સુધીનો હાઈ-એક્સપ્લોઝિવ વોરહેડ લઈ જવાની ક્ષમતા.
 * ફાયર એન્ડ ફોરગેટ (Fire and Forget) સિસ્ટમ: એકવાર લોન્ચ કર્યા પછી તેને નિયંત્રિત કરવાની જરૂર નથી.
 * રડારથી બચવાની ક્ષમતા: દુશ્મનના રડાર સિસ્ટમને ચકમા આપવામાં સક્ષમ.
 * લૉન્ચ પ્લેટફોર્મ: હવા, જળ, થલ અને સબમરીન – આ ચારેય પ્લેટફોર્મ પરથી લોન્ચ કરી શકાય છે.
એક મિસાઈલની કિંમત 34 કરોડ રૂપિયાથી વધુ!
બ્રહ્મોસ પ્રોજેક્ટની અધિકૃત મૂડી $250 મિલિયન (લગભગ ₹2,135 કરોડ) હતી, જેમાં ભારતનો ફાળો 50.5% અને રશિયાનો 49.5% હતો. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, એક બ્રહ્મોસ મિસાઈલની કિંમત લગભગ ₹34 કરોડ માનવામાં આવે છે. આ કિંમત પાકિસ્તાની રૂપિયામાં બદલવામાં આવે તો તે લગભગ 1.12 અબજ પાકિસ્તાની રૂપિયાથી પણ વધુ થશે. આ કિંમત પાકિસ્તાન માટે ચોક્કસપણે ચોંકાવનારી સાબિત થઈ શકે છે.
સેવામાં રહેલા બ્રહ્મોસ વેરિએન્ટ્સ:
વર્તમાન સમયમાં ભારતની સશસ્ત્ર સેનાઓ પાસે બે મુખ્ય વેરિએન્ટ સેવામાં છે:
 * બ્રહ્મોસ બ્લોક-I
 * બ્રહ્મોસ એર-લોન્ચ્ડ (હવાઈ લોન્ચ)
પાઈપલાઈનમાં રહેલા ત્રણ વધુ એડવાન્સ એડિશન્સ:
 * બ્રહ્મોસ એક્સટેન્ડેડ રેન્જ: રેન્જ વધારીને 1,500 કિમી સુધી.
 * બ્રહ્મોસ-II હાઇપરસોનિક: સ્પીડ Mach 8.
 * બ્રહ્મોસ-NG (Next Gen): હળવા એડિશન, ત્રણેય માધ્યમોથી લોન્ચ માટે સક્ષમ.
આમ, બ્રહ્મોસ મિસાઈલ ભારતની રક્ષણાત્મક ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે અને ભવિષ્યમાં પણ તેની પ્રભાવશાળી ભૂમિકા જાળવી રાખશે.