નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહેલી વક્ફ સુધારા કાયદાની સુનાવણી ગુરુવારે પણ ભારે ચર્ચાસ્પદ રહી. કેન્દ્ર સરકારે સર્વોચ્ચ અદાલત સમક્ષ એક ગંભીર ચેતવણી ઉચ્ચારી છે કે, જો વચગાળાના આદેશથી વક્ફ કાયદા પર રોક લગાવવામાં આવશે, તો તે ભવિષ્યમાં મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ ચીફ જસ્ટિસ બીઆર ગવઈ અને જસ્ટિસ એજી મસીહની બેન્ચ સમક્ષ દલીલ કરી હતી કે, "જો અંતિમ સુનાવણી પછી કોર્ટને લાગે કે કાયદો ગેરબંધારણીય છે, તો કોર્ટ તેને રદ કરી શકે છે. પરંતુ, જો કોર્ટ વચગાળાના આદેશથી કાયદાને રોકે છે અને આ સમય દરમિયાન કોઈપણ મિલકત વક્ફ પાસે જાય છે, તો તેને પાછું મેળવવું મુશ્કેલ બનશે, કારણ કે વક્ફ અલ્લાહનો છે અને એકવાર તે વક્ફ બની જાય, તો તેને પાછું મેળવવું સરળ રહેશે નહીં."
આ દલીલ વક્ફ સંપત્તિઓના સ્વભાવ અને કાયદાકીય પાસાંઓને લઈને ઉભરી રહેલા ગંભીર સવાલોને ઉજાગર કરે છે.
"વક્ફ બનાવવું અને વક્ફને દાન આપવું એ અલગ બાબત"
સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં સ્પષ્ટતા કરતા કહ્યું કે, "વક્ફ બનાવવું અને વક્ફને દાન આપવું એ બે અલગ અલગ બાબતો છે." તેમણે ઉમેર્યું કે, આ જ કારણ છે કે મુસ્લિમો માટે 5 વર્ષની પ્રથાની આવશ્યકતા રાખવામાં આવી છે, જેથી વક્ફનો ઉપયોગ કોઈને છેતરવા માટે ન થાય. મહેતાએ કોર્ટને ઉદાહરણ આપતા કહ્યું કે, "ધારો કે હું હિન્દુ છું અને હું વક્ફને દાન આપવા માંગુ છું, તો વક્ફને પણ દાન આપી શકાય છે."
"વક્ફ પોતે જ એક રાજ્ય છે": આદિવાસી વિસ્તારોમાં જમીનના કબ્જાનો મુદ્દો
તુષાર મહેતાએ આદિવાસી વિસ્તારોમાં વક્ફ મિલકતોમાં થઈ રહેલા વધારાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો. તેમણે જણાવ્યું કે, આદિવાસી વિસ્તારોમાં કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિ જમીન ખરીદી શકતો નથી, કારણ કે રાજ્યનો કાયદો તેને મંજૂરી આપતો નથી. પરંતુ, જો તે જ વ્યક્તિ વક્ફ કરવા માંગે છે, તો વક્ફ કર્યા પછી, મુતવલ્લી (ટ્રસ્ટી અથવા સંભાળ રાખનાર) જે ઇચ્છે તે કરી શકે છે. મહેતાએ આ સિસ્ટમને "ખતરનાક" ગણાવી અને તેને રોકવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો.
તેમણે બેન્ચ સમક્ષ દલીલ કરી કે, સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના એક નિર્ણયમાં પહેલાથી જ કહ્યું છે કે બંધારણના અનુચ્છેદ 12 હેઠળ, વક્ફ પોતે જ એક રાજ્ય છે. આવી સ્થિતિમાં, એવી દલીલ કરી શકાય નહીં કે ફક્ત એક જ સંપ્રદાયના લોકોને તેમાં સામેલ કરવામાં આવશે.
તુષાર મહેતાએ બુધવારે સરકારનો પક્ષ રજૂ કરતા કહ્યું હતું કે, સરકાર તમામ નાગરિકો માટે ટ્રસ્ટની જમીન સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે. તેમણે જણાવ્યું કે, વક્ફ એક્ટ 2013 માં સુધારા પહેલા, કાયદાના તમામ સંસ્કરણોમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ફક્ત મુસ્લિમો જ તેમની મિલકત વક્ફ કરી શકે છે. પરંતુ, 2013 ની સામાન્ય ચૂંટણીઓ પહેલા, એક સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો, જે મુજબ કોઈપણ વ્યક્તિ તેમની મિલકત વક્ફ કરી શકે છે.
CJI ગવઈએ ખજુરાહો મંદિરનો ઉલ્લેખ કર્યો
અગાઉ, મંગળવારે સુનાવણી દરમિયાન, ચીફ જસ્ટિસ બીઆર ગવઈએ ખજુરાહોમાં એક મંદિરનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે મંદિર પુરાતત્વ વિભાગના રક્ષણ હેઠળ છે અને છતાં લોકો ત્યાં જઈને પૂજા કરી શકે છે. આના પર કપિલ સિબ્બલે દલીલ કરી હતી કે નવો કાયદો કહે છે કે જો તે ASI સંરક્ષિત વિસ્તાર છે તો તે વક્ફ ન હોઈ શકે.
આ સુનાવણી ભારતમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતા, સંપત્તિના અધિકારો અને સરકારી નિયમનના જટિલ મુદ્દાઓને સ્પર્શી રહી છે. આગામી સુનાવણીઓમાં આ મામલો વધુ ગરમાશે તેવું જણાઈ રહ્યું છે.