તાઈપેઈ/બેઈજિંગ: તાઇવાન અને ચીનમાં યુવાનો હવે માનસિક સ્વાસ્થ્યની સમસ્યાઓ માટે પરંપરાગત ચિકિત્સકોને બદલે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ચેટબોટ્સ તરફ વળી રહ્યા છે. ચેટબોટ વપરાશકર્તાઓ દાવો કરે છે કે AI તેમનો સમય અને પૈસા બચાવે છે, વાસ્તવિક જવાબો આપે છે, અને એવા સમાજમાં વધુ સમજદાર છે જ્યાં માનસિક સ્વાસ્થ્યની વાત કરવી હજુ પણ એક કલંક મનાય છે. જોકે, નિષ્ણાતો AI માં વિશાળ સંભાવનાઓ જોતા હોવા છતાં, તબીબી સહાય માટે માનવોને બદલે ટેકનોલોજી તરફ વળવાના જોખમો અંગે ચિંતિત છે.
રાતોરાત AI થેરાપિસ્ટ: યુવાનોની પસંદગી શા માટે?
30 વર્ષીય તાઇવાનની મહિલા એન લી, જેને તાજેતરમાં એક ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા હોવાનું નિદાન થયું હતું, તેણે જ્યારે તેના પરિવાર કે મિત્રો સાથે વાત ન કરી શકી, ત્યારે તે ChatGPT તરફ વળી. ગાર્ડિયનને તેણે જણાવ્યું, "રાત દરમિયાન AI સાથે વાત કરવી સરળ છે."
ચીનના ગુઆંગડોંગની રહેવાસી 25 વર્ષીય યાંગે પણ ક્યારેય માનસિક સ્વાસ્થ્ય વ્યાવસાયિકને જોયો નહોતો. તે કહે છે કે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓનો ઉપયોગ કરવો મુશ્કેલ હતો, અને તે પરિવાર કે મિત્રોને વિશ્વાસમાં લેવાનું વિચારી શકતી નહોતી. "વાસ્તવિક લોકોને સત્ય કહેવું અશક્ય લાગે છે," તેણી કહે છે. પરંતુ તે ટૂંક સમયમાં ચેટબોટ સાથે "દિવસ અને રાત" વાત કરી રહી હતી.
તાઇવાન અને ચીનમાં માનસિક બીમારીના વધતા દર વચ્ચે, ખાસ કરીને યુવાનોમાં, આ વલણ સામે આવ્યું છે. સેવાઓની ઍક્સેસ ઝડપથી ચાલી રહી નથી – એપોઇન્ટમેન્ટ મેળવવી મુશ્કેલ છે અને તે ખર્ચાળ પણ છે. ચેટબોટ વપરાશકર્તાઓ કહે છે કે AI તેમનો સમય અને પૈસા બચાવે છે, વાસ્તવિક જવાબો આપે છે અને એવા સમાજમાં વધુ સમજદાર છે જ્યાં માનસિક સ્વાસ્થ્યની આસપાસ હજુ પણ કલંક છે.
તાઇવાનમાં ટ્રુ કલર્સના ક્લિનિકલ સાયકોલોજિસ્ટ ડૉ. યી-હસિએન સુ કહે છે, "કોઈક રીતે ચેટબોટ આપણને મદદ કરે છે - તે સુલભ છે, ખાસ કરીને જ્યારે વંશીય ચાઇનીઝ આપણી લાગણીઓને દબાવવા અથવા ઓછી કરવા માટે વલણ ધરાવે છે."
AIની મર્યાદાઓ અને નિષ્ણાતોની ચિંતાઓ
તાઇવાનમાં, સૌથી લોકપ્રિય ચેટબોટ ChatGPT છે. ચીનમાં, જ્યાં ChatGPT જેવી પશ્ચિમી એપ્લિકેશનો પર પ્રતિબંધ છે, ત્યાં લોકો Baidu ના Ernie Bot અથવા તાજેતરમાં લોન્ચ થયેલ DeepSeek જેવી ઘરેલું ઓફરિંગ તરફ વળ્યા છે.
વપરાશકર્તાના અનુભવો અલગ અલગ હોય છે. લી કહે છે કે ChatGPT તેણીને જે સાંભળવા માંગે છે તે આપે છે, પરંતુ તે અનુમાનિત અને અસ્પષ્ટ પણ હોઈ શકે છે. તે કાઉન્સેલિંગમાં સ્વ-શોધની પ્રક્રિયાને પણ ચૂકી જાય છે. લી કહે છે, "મને લાગે છે કે AI તમને જવાબ આપે છે, નિષ્કર્ષ જે તમે ઉપચારના બે કે ત્રણ સત્રો પૂર્ણ કર્યા પછી મેળવશો."
લંડનમાં રહેતી 27 વર્ષીય તાઇવાનની મહિલા નાબી લિયુને આ અનુભવ ખૂબ જ સંતોષકારક લાગ્યો છે. તે કહે છે, "જ્યારે તમે કોઈ મિત્ર સાથે કંઈક શેર કરો છો, ત્યારે તેઓ હંમેશા સંબંધિત ન પણ હોય. પરંતુ ChatGPT ગંભીરતાથી અને તરત જ જવાબ આપે છે. મને લાગે છે કે તે દરેક વખતે ખરેખર મને જવાબ આપી રહ્યું છે."
જોકે, નિષ્ણાતોએ ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેઓને ડર છે કે લોકો ગંભીર સંકેતોને ચૂકી જાય, અને તેમને જરૂરી મદદ ન મળે. તાજેતરના વર્ષોમાં એવા દુઃખદ કિસ્સાઓ બન્યા છે કે યુવાનો મુશ્કેલીમાં મુકાઈને વ્યાવસાયિકોને બદલે ચેટબોટ્સ પાસેથી મદદ માંગે છે, અને પછીથી આત્મહત્યા કરે છે.
સાયકોલોજિસ્ટ સુ કહે છે, "AI મોટે ભાગે ટેક્સ્ટ સાથે વ્યવહાર કરે છે, પરંતુ એવી વસ્તુઓ છે જેને આપણે બિન-મૌખિક ઇનપુટ કહીએ છીએ. જ્યારે કોઈ દર્દી આવે છે ત્યારે તેઓ જે રીતે બોલે છે તેનાથી અલગ રીતે વર્તે છે પરંતુ આપણે તે ઇનપુટ્સને ઓળખી શકીએ છીએ."
તાઇવાન કાઉન્સેલિંગ સાયકોલોજી એસોસિએશનના પ્રવક્તા કહે છે કે AI એક "સહાયક સાધન" હોઈ શકે છે, પરંતુ વ્યાવસાયિક સહાયને બદલી શકતું નથી, ખાસ કરીને કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં. એસોસિએશન કહે છે કે AI "અતિશય હકારાત્મક", ચૂકી સંકેતો અને આવશ્યક તબીબી સંભાળમાં વિલંબ કરી શકે છે. તે વ્યવસાયના પીઅર રિવ્યૂ અને નૈતિક કોડ્સની બહાર પણ કાર્ય કરે છે.
નિષ્ણાતો ભલામણ કરે છે કે લોકો સાવધાની સાથે AI સાધનોનો ઉપયોગ કરે. સુ કહે છે, "તે એક સિમ્યુલેશન છે, તે એક સારું સાધન છે, પરંતુ તેની મર્યાદાઓ છે અને તમને ખબર નથી કે જવાબ કેવી રીતે બનાવવામાં આવ્યો."