નવી દિલ્હી : ભારતે 'ઓપરેશન સિંદૂર' હેઠળ પાકિસ્તાન સામે કરેલી આતંકવાદ વિરોધી કાર્યવાહી અને સિંધુ જળ સંધિ (Indus Waters Treaty - IWT) ને રદ કરવાના પોતાના ઐતિહાસિક નિર્ણયને વિશ્વ સમક્ષ અસરકારક રીતે રજૂ કરવા માટે એક અભૂતપૂર્વ અને અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી રાજદ્વારી અભિયાનનો પ્રારંભ કર્યો છે. રાજકીય નેતાઓ અને અનુભવી ભૂતપૂર્વ રાજદ્વારીઓની બનેલી કુલ સાત ઉચ્ચ-સ્તરીય ટીમો વિશ્વના 32 મહત્વપૂર્ણ દેશો અને યુરોપિયન યુનિયનનો સઘન પ્રવાસ કરશે. આ મિશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પાકિસ્તાન દ્વારા ફેલાવવામાં આવતા જુઠાણાં અને ભારત વિરોધી પ્રચારના 'મિસાઈલ શિલ્ડ' ને ભેદવાનો અને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર ભારતનો પક્ષ મજબૂત કરવાનો છે. આ અભિયાન 'ઝીરો-ડે સ્ટ્રાઈક' જેવું છે, જ્યાં પાકિસ્તાનને કોઈપણ પ્રતિભાવ આપવાનો મોકો મળે તે પહેલાં જ ભારત પોતાનો સંદેશો વિશ્વભરમાં પહોંચાડી દેશે.
રાજદ્વારી મોરચે ભારતની 'બહુ-આયામી' રણનીતિ: UNSC સભ્યો અને ભૌગોલિક પ્રભાવ પર ફોકસ
ભારતની આ રાજદ્વારી પહોંચ તાજેતરના દાયકાઓમાં સૌથી મોટી અને સુઆયોજિત રાજદ્વારી પહેલો પૈકીની એક છે. આ મિશન ફક્ત ભારતના આતંકવાદ વિરોધી પગલાંને જ નહીં, પરંતુ એક સાર્વભૌમ રાષ્ટ્ર તરીકે ભારતના દ્વિપક્ષીય અને વૈશ્વિક સંબંધોમાં તેની બિન-પક્ષપાતતા અને વિવિધતાને પણ વૈશ્વિક સ્તરે પ્રકાશિત કરશે.
આ ટીમો યુએસ, યુકે, ફ્રાન્સ અને જર્મની જેવા શક્તિશાળી પશ્ચિમી દેશો; સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ અને કતાર જેવા મધ્ય પૂર્વના વ્યૂહાત્મક રાષ્ટ્રો; તથા ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, દક્ષિણ કોરિયા અને જાપાન જેવા એશિયન શક્તિશાળી દેશોની મુલાકાત લેશે. જોકે, આ યાદીમાં સૌથી રસપ્રદ બાબત એ છે કે, સિએરા લિયોન, અલ્જીરીયા, પનામા અને ગુયાના જેવા પ્રમાણમાં ઓછા જાણીતા દેશો પણ ભારતીય ટીમો દ્વારા મુલાકાત લેવાના દેશોની યાદીમાં સામેલ છે.
આ દેશોની પસંદગી પાછળ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી કારણ છુપાયેલું છે: તેઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) ના અસ્થાયી સભ્યો છે. UNSC માં પાંચ કાયમી સભ્યો (P5) અને 10 અસ્થાયી સભ્યો હોય છે, જેમનો કાર્યકાળ બે વર્ષનો હોય છે. આશ્ચર્યજનક રીતે, પાકિસ્તાન પણ UNSC નો અસ્થાયી સભ્ય છે અને તેનો કાર્યકાળ 2026 માં સમાપ્ત થશે.
આ રાજદ્વારી ઓપરેશન દ્વારા ભારત કાયમી અને અન્ય અસ્થાયી UNSC-સભ્ય દેશોમાં પાકિસ્તાન દ્વારા 'ઓપરેશન સિંદૂર' અને સિંધુ જળ સંધિ (IWT) પર ફેલાવવામાં આવતી ભારત વિરોધી વાર્તાને કોઈ સ્વીકારે નહીં તેની ખાતરી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ભાજપના સાંસદ અપરાજિતા સારંગીના જણાવ્યા અનુસાર, વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસરીએ વિદેશ જઈ રહેલા પ્રતિનિધિઓને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે આ દેશોની પસંદગી તેમના વૈશ્વિક પ્રભાવ અને UNSC સભ્યપદના આધારે કરવામાં આવી છે.
સારંગીએ ANI ને જણાવ્યું, "જ્યારે દેશોની પસંદગી કયા આધારે કરવામાં આવી તે પૂછવામાં આવ્યું, ત્યારે તેમણે [વિક્રમ મિસરી] કહ્યું કે અમે UNSC ના સભ્ય હોય તેવા તમામ દેશોમાં જઈ રહ્યા છીએ. અમે પાંચ અન્ય દેશોમાં પણ જઈ રહ્યા છીએ જે આગામી દિવસોમાં UNSC ના સભ્યો બનશે." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું, "જ્યારે UNSC માં બેઠક યોજાશે, ત્યારે પાકિસ્તાન, જે આગામી 17 મહિના માટે UNSC નો સભ્ય હશે, તે ચોક્કસપણે પોતાની સ્થિતિ રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરશે. તે ભારત વિરોધી દાવાઓ કરશે... તેથી, હવે તે આવશ્યક છે કે વિવિધ પક્ષોના સાંસદો આ જુદા જુદા [UNSC] દેશોની એકસાથે મુલાકાત લે અને આપણો પક્ષ રજૂ કરે."
રાજદ્વારી ચોકઠામાં 'નોટેબલ એક્સક્લુઝન્સ' અને 'અદ્રશ્ય સાથીઓ'
આ ટીમો ચીનની મુલાકાત લેશે નહીં, જે P5 UNSC સભ્યોમાં એકમાત્ર એવો દેશ છે જેણે પાકિસ્તાનને શસ્ત્ર પ્રણાલીમાં મદદ કરી છે અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ કર્યું છે. તેવી જ રીતે, તુર્કી, જેણે પાકિસ્તાનને સૈન્ય ડ્રોન અને તુર્કી ઓપરેટિવ્સ દ્વારા ભારત સામે લડવામાં મદદ કરી હતી, તે પણ યાદીમાં નથી. ભારતના તાત્કાલિક પડોશી દેશો પણ 'ઓપરેશન સિંદૂર' મિશનની યાદીમાં નથી. શેખ હસીના બાદ બાંગ્લાદેશ, જે પાકિસ્તાન તરફ વળ્યું છે અને ભારત વિરોધી અવાજો ઉઠાવી રહ્યું છે, તે સ્પષ્ટપણે યાદીમાંથી બાકાત છે, જેમ કે નેપાળ, ભૂતાન અને શ્રીલંકા જેવા દેશો પણ નથી. જોકે આ દેશો ભારતીય વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણથી મહત્વપૂર્ણ છે, તેઓ વૈશ્વિક પ્રભાવ ધરાવતા નથી, તેથી તેમનું કાર્ય ત્યાં તૈનાત અધિકારીઓ અને રાજદ્વારીઓ પર છોડી દેવાયું હશે.
બીજી તરફ, ઇઝરાયેલને યાદીમાંથી બાદબાકી કરવામાં આવી છે, જેણે ભારતને શસ્ત્રો અને શસ્ત્ર વિકાસમાં સહયોગ પૂરો પાડ્યો છે. આ નિર્ણય વ્યૂહાત્મક હોઈ શકે છે, જેથી યહૂદી રાષ્ટ્રને આરબ દેશો સાથે જોડીને ન જોવામાં આવે. ઇઝરાયેલ, જે પોતે પણ આતંકવાદનો ભોગ બનેલો છે, તેને ભારતના પગલાં અંગે કોઈ સમજાવટની જરૂર નથી. જ્યારે અન્ય દેશો શાંતિનો ઉપદેશ આપી રહ્યા હતા, ત્યારે ભારતમાં ઇઝરાયેલના રાજદૂત રુવેન અઝારે ભારતના 'ઓપરેશન સિંદૂર' ને મજબૂત રીતે સમર્થન આપ્યું હતું, અને આતંકવાદીઓને કોઈ સ્થાન ન હોવાની સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી.
સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત કરવાના નિર્ણયનું વૈશ્વિક સમર્થન: પાકિસ્તાનના 'પીડિત કાર્ડ' સામે ભારતનો સચોટ જવાબ
22 એપ્રિલના પહેલગામ આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારતે લીધેલા તમામ રાજદ્વારી અને દ્વિપક્ષીય પગલાંઓમાં સિંધુ જળ સંધિ (IWT) ને સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય પણ સામેલ છે. પશ્ચિમી નદીઓના પાણી પાકિસ્તાન માટે કૃષિ જીવનરેખા સમાન છે અને તેને IWT ના સંકોચનની અસર અનુભવવાનું શરૂ થઈ ગયું છે. પાકિસ્તાન, જેણે ભારતને IWT ને પુનર્જીવિત કરવાની વિનંતી કરી છે, તે પીડિત કાર્ડ રમવા માટે તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચોનો ઉપયોગ કરશે.
ધ ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળો વિદેશી રાજધાનીઓને IWT ને સ્થગિત કરવા પાછળના તેના નિર્ણયના કારણોથી પણ વાકેફ કરશે. પહેલગામ હુમલાઓ પછી, મિસરીએ કહ્યું કે ભારત IWT ની હાલની શરતોનું પાલન કરી શકે નહીં, અને પાકિસ્તાને સંધિની શરતો પર ફરીથી વાટાઘાટો કરવા માટે વારંવારની અપીલોને અવગણી હતી.
આ બધી બાબતોને ધ્યાનમાં લેતા, પસંદ કરાયેલા દેશો અને પસંદ કરાયેલા પ્રતિનિધિઓ સ્માર્ટ અને સમજદાર પસંદગીઓ દર્શાવે છે. પાકિસ્તાનને શાંતિ માટે બોલાવવા માટે તેના ચોક્કસ જવાબી હુમલાઓ દ્વારા દબાણ કર્યા પછી, નવી દિલ્હી હવે પાકિસ્તાન સામે તેની રાજદ્વારી આક્રમકતામાં ભારતના રાજકીય દિગ્ગજો અને અનુભવી રાજદ્વારીઓની એક સુઆયોજિત ટીમ તૈનાત કરી રહ્યું છે.
ટીમ લીડ અને મુલાકાત લેવાના દેશોની યાદી:
 * ટીમ લીડ: શશિ થરૂર (કોંગ્રેસ) - મુલાકાત લેવાના દેશો: યુએસ, પનામા, ગુયાના, બ્રાઝિલ અને કોલંબિયા
 * ટીમ લીડ: બૈજયંત 'જય' પાંડા (ભાજપ) - મુલાકાત લેવાના દેશો: સાઉદી અરેબિયા, કુવૈત, બહેરીન અને અલ્જીરીયા
 * ટીમ લીડ: રવિશંકર પ્રસાદ (ભાજપ) - મુલાકાત લેવાના દેશો: યુકે, ફ્રાન્સ, જર્મની, ઇટાલી, ડેનમાર્ક અને યુરોપિયન યુનિયન
 * ટીમ લીડ: કનિમોઝી (DMK) - મુલાકાત લેવાના દેશો: સ્પેન, ગ્રીસ, સ્લોવેનિયા, લાતવિયા અને રશિયા
 * ટીમ લીડ: સંજય કુમાર ઝા (JDU) - મુલાકાત લેવાના દેશો: ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, દક્ષિણ કોરિયા, જાપાન અને સિંગાપોર
 * ટીમ લીડ: શ્રીકાંત એકનાથ શિંદે (શિવસેના) - મુલાકાત લેવાના દેશો: યુએઈ, લાઇબેરિયા, કોંગો અને સિએરા લિયોન
 * ટીમ લીડ: સુપ્રિયા સુલે (NCP-શરદચંદ્ર પવાર) - મુલાકાત લેવાના દેશો: ઇજિપ્ત, કતાર, ઇથોપિયા અને દક્ષિણ આફ્રિકા
(ઇન્ડિયા ટુડે માંથી સાભાર)