દિલ્હી હાઈકોર્ટે એક મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે કે 'નેહા' જેવા સામાન્ય ભારતીય નામોને ટ્રેડમાર્ક તરીકે વિશેષ અધિકાર મેળવવા માટે માત્ર નામ પૂરતું નથી. તેની પાછળ મજબૂત બજાર હાજરી, જેમ કે જાહેરાતો, વેચાણના આંકડા અને ગ્રાહકોની વફાદારી, સાબિત કરવી જરૂરી છે. આ નિર્ણય 'નેહા' નામના ટ્રેડમાર્કને લઈને એક મહેંદી બ્રાન્ડ અને ફેસ ક્રીમ કંપની વચ્ચેના વિવાદમાં આવ્યો છે.

 વિવાદની વિગતો : મહેંદી બનાવતી કંપનીએ દાવો કર્યો કે તેઓ ૧૯૯૨થી 'નેહા' નામનો ઉપયોગ તેમની હર્બલ હેના લાઇન માટે કરે છે, જે નામ તેમના સ્થાપકની બહેનના નામ પરથી પ્રેરિત છે. બીજી તરફ, ફેસ ક્રીમ બનાવતી કંપનીએ દાવો કર્યો કે તેઓ ૧૯૯૦થી 'નેહા' નામનો ઉપયોગ કોલ્ડ ક્રીમ, હળદર ક્રીમ અને ફેરનેસ ક્રીમ જેવા ઉત્પાદનો માટે કરે છે. રસ-દ વાત એ છે કે મહેંદી બ્રાન્ડ પાસે ટ્રેડમાર્ક નોંધણી હતી, જ્યારે ફેસ ક્રીમ કંપનીએ ૧૯૯૦થી ઉપયોગ કરવાનો દાવો કર્યો હોવા છતાં, ૨૦૦૬ સુધી ટ્રેડમાર્ક માટે અરજી કરી ન હતી. આ ૧૬ વર્ષનો વિલંબ તેમના માટે નુકસાનકારક સાબિત થયો.

 કોર્ટનું અવલોકન :  બંને પક્ષો પાસે ૧૯૯૦ના દાયકાના પુરાવા, જેમ કે ડેટેડ ઇનવોઇસ, જાહેરાત સામગ્રી કે પેકેજિંગ, ન હતા. સૌથી જૂનો દસ્તાવેજ એક ૧૯૯૫નું આવકવેરા રિટર્ન હતું, જે કોર્ટને -ભાવિત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું. ફેસ ક્રીમ કંપનીએ એવો દાવો કર્યો કે મહેંદી બ્રાન્ડે વર્ષો સુધી તેમના નામના ઉપયોગ સામે વાંધો ન ઉઠાવ્યો, પરંતુ કોર્ટે આ દલીલ ફગાવી, જણાવ્યું કે ચૂપ રહેવું એ સંમતિ નથી, ખાસ કરીને જ્યારે જાણીજોઈને નિષ્ક્રિયતાનો પુરાવો ન હોય.

 શા માટે હાર્યું મહેંદી બ્રાન્ડ? જોકે મહેંદી બ્રાન્ડ પાસે નોંધાયેલ ટ્રેડમાર્ક હતું, તેમ છતાં તેઓ હારી ગયા. કોર્ટે જણાવ્યું કે મહેંદી અને મોઇ?રાઇઝર, ભલે બંને કોસ્મેટિક હોય અને એક જ દુકાનોમાં વેચાતા હોય, તેમનો ઉપયોગ અને ગુણધર્મો અલગ છે. મહેંદી એક છોડ-આધારિત સુશોભન રંગ છે, જ્યારે ક્રીમ રાસાયણિક, ઔષધીય કે સૌંદર્યલક્ષી હેતુઓ માટે છે. બંને ટ્રેડમાર્ક કલાસ ૩ હેઠળ હોવા છતાં, તેમની વચ્ચે મૂંઝવણની શક્યતા ઓછી હોવાથી, કોર્ટે નિર્ણય આપ્યો કે બંને પક્ષો 'નેહા' નામનો ઉપયોગ ચાલુ રાખી શકે છે જ્યાં સુધી કોઈ એક પક્ષ બજારમાં પોતાની મજબૂત હાજરી સાબિત ન કરે.

 ટ્રેડમાર્કની લડાઈમાં ભાવનાઓનું મૂલ્ય હોઈ શકે, પરંતુ જીતવા માટે નક્કર પુરાવા અને બજારની મજબૂતી જરૂરી છે. 'નેહા' એક નામથી વધુ સાબિત થવું જોઈએ. એક બ્રાન્ડ, જે ગ્રાહકોના દિલમાં સ્થાન ધરાવતી હોવી જરૂરી છે 

 

ટ્રેડમાર્ક જીતવાની ચાવી

શું જરૂરી છે?

મજબૂત બજાર હાજરી : જાહેરાતો, વેચાણ આંકડા, ગ્રાહક વફાદારી. 

નક્કર પુરાવા : ડેટેડ ઇનવોઇસ, પેકેજિંગ, પ્રમોશનલ સામગ્રી.

કોર્ટની ટિપ્પણી : ચૂપ રહેવું એ સંમતિ નથી; જાણીજોઈને નિષ્ક્રિયતા દાખવ્યાનો પુરાવો રજૂ કરવો જરૂરી. 

શીખ : નામ ભાવનાત્મક હોઈ શકે, પરંતુ ટ્રેડમાર્ક માટે બજારમાં તેની મજબૂતી જરૂરી. 

નિર્ણય : બંને પક્ષો 'નેહા' નામનો ઉપયોગ ચાલુ રાખી શકે, જ્યાં સુધી બજારમાં વર્ચસ્વ ન સાબિત થાય.

 

 નેહા ટ્રેડમાર્ક વિવાદની મુખ્ય બાબતો

કેસ : મહેંદી બ્રાન્ડ વિરુદ્ધ ફેસ ક્રીમ કંપની, બંને દ્વારા 'નેહા' નામનો ઉપયોગ. 

દિલ્હી હાઈકોર્ટનો ચુકાદો : સામાન્ય નામોને ટ્રેડમાર્ક માટે બજારમાં મજબૂત સ્થાન સાબિત કરવું પડે. 

પક્ષોના દાવા

મહેંદી બ્રાન્ડ : ૧૯૯૨થી ઉપયોગ, નોંધાયેલ ટ્રેડમાર્ક. 

ફેસ ક્રીમ કંપની : ૧૯૯૦થી ઉપયોગ, પરંતુ ૨૦૦૬માં અરજી.

પુરાવાનો અભાવ : બંને પક્ષો પાસે ૧૯૯૦ના દાયકાના ઇનવોઇસ, જાહેરાત કે પેકેજિંગના પુરાવા નથી. 

કોર્ટનું તારણ : મહેંદી અને ક્રીમના ઉપયોગ અલગ છે, તેથી ગ્રાહક માટે મૂંઝવણ સર્જવાની શક્યતા ઓછી.