નવી દિલ્હી, ૨૩ મે, ૨૦૨૫: સુપ્રીમ કોર્ટે આજે રાજસ્થાન સરકારને કોટાના કોચિંગ સેન્ટરોમાં વિદ્યાર્થીઓના આપઘાતના ચિંતાજનક વધારા અંગે આકરા સવાલો કર્યા હતા અને પરિસ્થિતિને "ગંભીર" ગણાવી હતી.
ન્યાયમૂર્તિ જે.બી. પારડીવાલા અને ન્યાયમૂર્તિ આર. મહાદેવનની ખંડપીઠે નોંધ્યું હતું કે, આ વર્ષે કોચિંગ હબ કોટામાં અત્યાર સુધીમાં ૧૪ વિદ્યાર્થીઓના આપઘાતના બનાવો નોંધાઈ ચૂક્યા છે. ન્યાયમૂર્તિ પારડીવાલાએ રાજસ્થાન સરકારને સીધો સવાલ પૂછ્યો હતો કે, "રાજ્ય તરીકે તમે શું કરી રહ્યા છો? આ બાળકો શા માટે આપઘાત કરી રહ્યા છે અને તે પણ ફક્ત કોટામાં જ? રાજ્ય તરીકે તમે આ અંગે વિચાર્યું નથી?"
જવાબમાં, રાજ્યના વકીલે કોર્ટને જાણ કરી હતી કે, આપઘાતના કેસોની તપાસ માટે એક વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT) ની રચના કરવામાં આવી છે, તેમ સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈએ અહેવાલ આપ્યો હતો.
કોર્ટ બે સંબંધિત મામલાઓની સુનાવણી કરી રહી હતી: એક, ૪ મેના રોજ તેના હોસ્ટેલ રૂમમાં લટકતો મળી આવેલા ૨૨ વર્ષીય IIT ખડગપુરના વિદ્યાર્થીના આપઘાતનો કેસ; અને બીજો, કોટામાં તેના માતાપિતા સાથે રહેતી એક NEET ની તૈયારી કરતી છોકરીનો આપઘાતનો કેસ, જેમાં તે મૃત હાલતમાં મળી આવી હતી.
ખંડપીઠને જાણ કરવામાં આવી હતી કે, IIT ખડગપુર કેસમાં FIR નોંધવામાં આવી હતી, પરંતુ FIR નોંધવામાં ચાર દિવસના વિલંબ અંગે પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. ખંડપીઠે અવલોકન કર્યું હતું કે, "આ બાબતોને હળવાશથી ન લો. આ ખૂબ જ ગંભીર બાબતો છે."
કોર્ટે તેના ૨૪ માર્ચના ચુકાદાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં વારંવાર થતા વિદ્યાર્થીઓના આપઘાતની નોંધ લેવામાં આવી હતી અને વિદ્યાર્થીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્યની ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે રાષ્ટ્રીય ટાસ્ક ફોર્સની રચના કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
અદાલતમાં હાજર પોલીસ અધિકારીને ખંડપીઠે પૂછ્યું હતું કે, "તમને FIR નોંધવામાં ચાર દિવસ કેમ લાગ્યા?" અધિકારીએ જવાબ આપ્યો કે, FIR નોંધાઈ ગઈ છે અને તપાસ ચાલુ છે. ખંડપીઠે નિર્દેશ આપ્યો કે, "તમે કાયદા અનુસાર તપાસ ચાલુ રાખો."
કોર્ટને જણાવવામાં આવ્યું હતું કે, IIT ખડગપુરના સત્તાવાળાઓએ વિદ્યાર્થીના આપઘાત વિશે જાણ થયા પછી પોલીસને જાણ કરી હતી. જોકે, ખંડપીઠે સંસ્થાના વકીલ અને પોલીસ અધિકારી બંને દ્વારા આપવામાં આવેલી સ્પષ્ટતાથી અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. ખંડપીઠે કહ્યું હતું કે, "અમે આ મામલે ખૂબ જ કડક વલણ અપનાવી શક્યા હોત. અમે તો સંબંધિત પોલીસ સ્ટેશનના ઇન્ચાર્જ પોલીસ અધિકારી સામે અવમાનનાની કાર્યવાહી પણ કરી શક્યા હોત." જોકે, FIR નોંધાઈ ગઈ હોવાથી અને તપાસ ચાલુ હોવાથી, કોર્ટે વધુ ટિપ્પણી કરવાનું ટાળ્યું હતું. ખંડપીઠે ઉમેર્યું હતું કે, તપાસ "ઝડપથી અને યોગ્ય દિશામાં" આગળ વધવી જોઈએ.
કોટાના કેસમાં, ખંડપીઠે FIR ન નોંધાવા અંગે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે આ વર્ષે કોટામાં કેટલા વિદ્યાર્થી આપઘાત થયા છે, ત્યારે રાજ્યના વકીલે "૧૪" નો જવાબ આપ્યો. ખંડપીઠે પૂછ્યું, "આ વિદ્યાર્થીઓ શા માટે મૃત્યુ પામી રહ્યા છે?"
કોર્ટે વકીલને યાદ અપાવ્યું કે, કોર્ટ દ્વારા રચિત ટાસ્ક ફોર્સને વ્યાપક અહેવાલ રજૂ કરવામાં સમય લાગશે. ખંડપીઠે રાજ્યના વકીલને સવાલ કર્યો, "તમે અમારા ચુકાદાનો અનાદર કરી રહ્યા છો. તમે FIR કેમ નથી નોંધી?"
ખંડપીઠે એ પણ નોંધ્યું હતું કે, NEET ની તૈયારી કરતી વિદ્યાર્થીની નવેમ્બર ૨૦૨૪ થી સંસ્થા દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલી રહેઠાણ સુવિધામાં રહેતી ન હતી અને ત્યારથી તે તેના માતાપિતા સાથે રહેતી હતી. ખંડપીઠે કહ્યું હતું કે, "જોકે, અમારા નિર્ણય મુજબ, સંબંધિત પોલીસની ફરજ હતી કે FIR નોંધે અને તપાસ હાથ ધરે. સંબંધિત પ્રાદેશિક પોલીસ સ્ટેશનના ઇન્ચાર્જ અધિકારી તેમની ફરજમાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. તેમણે આ કોર્ટ દ્વારા જારી કરાયેલા નિર્દેશોનું પાલન કર્યું નથી."
કોર્ટે હવે કોટાના સંબંધિત પોલીસ અધિકારીને નિષ્ફળતા સમજાવવા માટે ૧૪ જુલાઈ ના રોજ તેની સમક્ષ હાજર રહેવા માટે સમન્સ પાઠવ્યા છે.