નવી દિલ્હી, ૨૩ મે, ૨૦૨૫: આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની સીઝનનો પ્રારંભ થઈ ચૂક્યો છે, અને આ સાથે જ દેશના લાખો કરદાતાઓ માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્ય હાથ ધરવાનો સમય આવી ગયો છે. કેન્દ્રીય પ્રત્યક્ષ કર બોર્ડ (CBDT) એ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ અને આકારણી વર્ષ (AY) ૨૦૨૫-૨૬ માટેના તમામ આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફોર્મ્સને સત્તાવાર રીતે સૂચિત કર્યા છે. જોકે ફોર્મનું માળખું લગભગ યથાવત રહ્યું છે, તેમાં નાણાકીય કાયદામાંથી આવેલા તાજેતરના અપડેટ્સનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ અપડેટ્સ નાના લાંબા ગાળાના મૂડી લાભો (LTCG) માટે રાહત, વિદેશી સંપત્તિની જાહેરાત માટે ઉચ્ચ થ્રેશોલ્ડ અને વધુ વિગતવાર મૂડી લાભ રિપોર્ટિંગ દર્શાવે છે.
ફાઇલિંગ સીઝન શરૂ થતાં, કરદાતાઓએ સામાન્ય ભૂલો ટાળવા પર વિશેષ ધ્યાન આપવું જોઈએ. કારણ કે, એક નાનકડી ભૂલ પણ તમારા ITR ને અસ્વીકાર કરવા, વિલંબ પેદા કરવા અથવા તો આવકવેરા વિભાગ તરફથી નોટિસ આવવાનું કારણ બની શકે છે.
ITR ફાઇલ કરતી વખતે ટાળવા જેવી મુખ્ય ભૂલો:
૧. આવકની વિગતોમાં મેળ ન ખાવો:
તમારે ખાતરી કરવી પડશે કે ITR માં દર્શાવેલી આવક ફોર્મ ૨૬AS, AIS (વાર્ષિક માહિતી નિવેદન) અને TIS (કરદાતા માહિતી સારાંશ) સાથે સંપૂર્ણપણે મેળ ખાય છે. આમાં કોઈ પણ તફાવત આવકવેરા વિભાગની નોટિસનું કારણ બની શકે છે.
૨. ખોટું ITR ફોર્મ પસંદ કરવું:
તમારી આવકના પ્રકાર પર આધારિત યોગ્ય ITR ફોર્મ પસંદ કરવું અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ઉદાહરણ તરીકે, ₹૫૦ લાખ સુધીની આવક ધરાવતા પગારદાર વ્યક્તિઓએ ITR-1 નો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. પરંતુ, જો તમને વ્યવસાયિક આવક અથવા મૂડી લાભ હોય, તો તેના માટે અન્ય ફોર્મની જરૂર પડે છે. ખોટું ફોર્મ પસંદ કરવાથી તમારું રિટર્ન રદ થઈ શકે છે.
૩. બધી આવકની જાણ ન કરવી:
પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF) વ્યાજ અથવા કૃષિ આવક જેવી કરમુક્ત આવક સહિત, તમારા તમામ સ્ત્રોતોમાંથી મળેલી આવક જાહેર કરવી ફરજિયાત છે. જો તમારા બીજા ઘરોમાંથી ભાડાની આવક હોય તો તેની પણ જાણ કરવાનું ભૂલશો નહીં.
૪. વ્યાજ અને ડિવિડન્ડની આવક ખૂટે છે:
તમારા બચત ખાતાઓ, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) અને શેરબજારમાંથી મળેલ ડિવિડન્ડમાંથી પ્રાપ્ત થયેલ વ્યાજ અને આવકનો સમાવેશ કરવો જોઈએ. જો TDS કપાયો હોય તો પણ તમને આ આવક જાહેર કરવાથી મુક્તિ મળતી નથી.
૫. ખોટી કપાત અને મુક્તિનો દાવો કરવો:
ફક્ત તે જ કપાતનો દાવો કરો જેના માટે તમે ખરેખર પાત્ર છો. ITR ફાઇલ કરતા પહેલા ૮૦C, ૮૦D અને ૮૦G જેવા વિભાગો હેઠળની તમારી કપાતને કાળજીપૂર્વક ચકાસી લો. ખોટા દાવાઓ મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
૬. રિટર્ન ચકાસવામાં નિષ્ફળ રહેવું:
ITR સબમિટ કર્યા પછી, ૩૦ દિવસની અંદર તમારા રિટર્નની ચકાસણી કરવી અનિવાર્ય છે. તમે આ ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે (જેમ કે આધાર OTP, નેટ બેન્કિંગ દ્વારા) અથવા CPC, બેંગલુરુને સહી કરેલ ITR-V મોકલીને કરી શકો છો. જો તમે સમયસર ચકાસણી નહીં કરો, તો તમારું રિટર્ન 'નોન-ફાઇલિંગ' ગણવામાં આવશે.
૭. વિદેશી સંપત્તિ જાહેર ન કરવી:
જો તમે ભારતના નિવાસી કરદાતા છો, તો તમારે વિદેશી સંપત્તિ ફરજિયાતપણે જાહેર કરવી પડશે, જેમાં વિદેશી બેંક ખાતાઓ અથવા વિદેશમાં રાખેલા સ્ટોકનો સમાવેશ થાય છે. આ જાહેરાત ન કરવાથી કડક દંડ થઈ શકે છે.
૮. એડવાન્સ અથવા સ્વ-મૂલ્યાંકન કરને અવગણવા:
ખોટા કર બાકી રકમ અથવા ઓછા રિફંડ ટાળવા માટે તમે પહેલાથી ચૂકવેલા બધા કરનો ઉલ્લેખ કરો. એડવાન્સ ટેક્સ અને સ્વ-મૂલ્યાંકન કરની વિગતો યોગ્ય રીતે ભરવી જરૂરી છે.
૯. જૂના ફોર્મ અથવા પહેલાથી ભરેલા ડેટાનો આંધળો ઉપયોગ કરવો:
હંમેશા ITR ફોર્મના નવીનતમ સંસ્કરણનો ઉપયોગ કરો. તેમજ, સબમિશન પહેલાં ચોકસાઈ માટે બધી પહેલાથી ભરેલી માહિતી (pre-filled data) ની કાળજીપૂર્વક સમીક્ષા કરો. ઘણી વાર આ ડેટામાં નાની ભૂલો હોઈ શકે છે જેને સુધારવી જરૂરી છે.
આ ભૂલો ટાળીને, કરદાતાઓ સરળતાથી અને સમયસર પોતાનું ITR ફાઇલ કરી શકે છે અને ભવિષ્યમાં થતી કોઈપણ કાનૂની ગૂંચવણોથી બચી શકે છે.