અમદાવાદ, 26 મે, 2025: ગુજરાત, સ્વચ્છ અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા ક્ષેત્રે વૈશ્વિક સ્તરે અગ્રેસર બનવા માટે ભવ્ય પગલાં ભરી રહ્યું છે. રાજ્ય સરકારે તેના મહત્વાકાંક્ષી પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સની આગેવાની લેવાની જવાબદારી ગુજરાત પાવર કોર્પોરેશન લિમિટેડ (GPCL) ને સોંપી છે. આ ક્રાંતિકારી નિર્ણયથી રાજ્યના ઊર્જા ભવિષ્યમાં પરિવર્તન આવશે, જેનો પાયો કચ્છના ખાવડા ખાતે બની રહેલા વિશ્વના સૌથી મોટા વિન્ડ-સોલર હાઇબ્રિડ પાર્ક દ્વારા નાખવામાં આવી રહ્યો છે.
ખાવડા: હરિત ઊર્જાનું ભવિષ્ય:
કચ્છ જિલ્લાના ખાવડા ખાતે આકાર લઈ રહેલો આ વિન્ડ-સોલર હાઇબ્રિડ પાર્ક, માત્ર ગુજરાત જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જાનો એક અગ્રણી પ્રોજેક્ટ બનવા જઈ રહ્યો છે. આ ભગીરથ પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ ₹1.50 લાખ કરોડ છે અને તે પૂર્ણ થતાં 37,350 મેગાવોટ (MW) વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવશે. રાજ્યના ઊર્જા વિભાગના એક વરિષ્ઠ અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, આ 37.35 ગીગાવોટ (GW) ના રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્કને સાકાર કરવા માટે કચ્છ જિલ્લામાં આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ નજીક 74,700 હેક્ટર બિન-સર્વેક્ષિત જમીન ફાળવવામાં આવી છે. GPCL આ પ્રોજેક્ટ માટે નોડલ એજન્સી તરીકે કાર્યરત છે.
ઊર્જા અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગના અધિક મુખ્ય સચિવ શ્રી એસ.જે. હૈદરે પુષ્ટિ કરી છે કે ગુજરાત ઇન્ડસ્ટ્રીઝ પાવર કંપની લિમિટેડ (GIPCL), ગુજરાત સ્ટેટ ઇલેક્ટ્રિસિટી કોર્પોરેશન લિમિટેડ (GSECL), NTPC રિન્યુએબલ એનર્જી લિમિટેડ (NTPC REL), અદાણી ગ્રીન એનર્જી લિમિટેડ (AGEL), સર્જન રિયલ્ટીઝ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (SRPL), અને અદાણી પાવર લિમિટેડ (APL) સહિતના અગ્રણી ઉદ્યોગ ખેલાડીઓ ફાળવેલી જમીન પર ગ્રીન એનર્જી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસમાં સક્રિયપણે રોકાયેલા છે. માર્ગ અને મકાન વિભાગે પણ પરિવહન અને લોજિસ્ટિક્સને સુધારવા માટે 30.6 કિમીનો નવો એપ્રોચ રોડ પૂર્ણ કર્યો છે, અને ટીમ પાર્કને ટેકો આપવા માટે આવશ્યક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર કામ કરી રહી છે. સંપૂર્ણ વીજળી ક્ષમતા ડિસેમ્બર 2026 સુધીમાં કાર્યરત કરવાનો લક્ષ્યાંક છે. વાસ્તવમાં, AGEL એ 2,250 મેગાવોટનો પાવર પ્રોજેક્ટ (2,000 મેગાવોટ સૌર અને 250 મેગાવોટ પવન ઊર્જા સહિત) સફળતાપૂર્વક શરૂ કરી દીધો છે.
ખાવડા ઉપરાંત, GPCLના અન્ય મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ્સ:
GPCL માત્ર ખાવડા પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત નથી કરી રહ્યું, પરંતુ ગુજરાતભરમાં અન્ય મોટા સૌર પ્રોજેક્ટ્સનું પણ નેતૃત્વ કરી રહ્યું છે:
 * ચારણકા સોલર પાર્ક વિથ બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ: ચોવીસ કલાક સ્વચ્છ ઊર્જા ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે, આ પાર્કમાં 5 મેગાવોટનો નવો સૌર પ્રોજેક્ટ 12 થી 15 મેગાવોટની બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ (BESS) સાથે વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. દિવસ દરમિયાન વધારાની સૌર ઊર્જા સંગ્રહિત કરવાનો અને સૂર્યપ્રકાશ ન હોય ત્યારે તેનો ઉપયોગ કરવાનો આ મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે. આનો વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ (DPR) લગભગ તૈયાર છે અને ટૂંક સમયમાં ટેકનિકલ નિષ્ણાતની નિમણૂક કરવામાં આવશે. ₹20 કરોડનો ખર્ચ કરીને અન્ય એક બેટરી સિસ્ટમ પહેલેથી જ કાર્યરત છે, જે બપોરની વધારાની સૌર ઊર્જાનો સંગ્રહ કરીને સાંજના ઊંચા માંગવાળા કલાકો દરમિયાન પૂરી પાડે છે. આ સિસ્ટમ ગ્રીડના ઓછો ઉપયોગ અને ગ્રીડ મેનેજમેન્ટના મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓને ઉકેલવામાં મદદ કરે છે.
 * રાધાનેસડા સોલર પાર્ક (તબક્કો 1): બનાસકાંઠામાં 1,392 હેક્ટર જમીન પર 700 મેગાવોટનો આ પ્રોજેક્ટ ગુજરાતની સૌર ઊર્જા મહત્વાકાંક્ષાઓનો બીજો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, જે આ પ્રદેશમાં લગભગ આખું વર્ષ મળતા સૂર્યપ્રકાશનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવાનો લક્ષ્ય ધરાવે છે.
 * રાધાનેસડા અલ્ટ્રા મેગા સોલર પાવર પાર્ક (તબક્કો 2): પ્રથમ તબક્કો પ્રગતિમાં હોવા છતાં, GPCLના ચેરમેન શ્રી એસ.જે. હૈદર અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર શ્રી અરુણ મહેશ બાબુના નેતૃત્વ હેઠળ બીજા તબક્કામાં વધુ 500 મેગાવોટ ઉમેરવામાં આવશે. આમાં પણ બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે, જે સૌર ઊર્જાની ઉપલબ્ધતાની અનિયમિતતાને દૂર કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. GPCL એ ફોરેસ્ટ, BSF અને મહેસૂલ જેવા મુખ્ય વિભાગો સાથે કાગળની કાર્યવાહી પૂર્ણ કરી લીધી છે. કેટલાક પ્રારંભિક ગ્રાઉન્ડ સ્ટડીઝ ચાલી રહ્યા છે અને રસ્તાઓ તથા અન્ય મૂળભૂત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ ટૂંક સમયમાં શરૂ થવાની સંભાવના છે.
 * ધોલેરા સોલર પાર્ક: આ પ્રોજેક્ટને તાજેતરમાં સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી મળી છે અને તે હજુ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે. પૂર્ણ થતાં તે 1,000 મેગાવોટ વીજળી ઉત્પન્ન કરશે તેવી અપેક્ષા છે. અમદાવાદ જિલ્લામાં લગભગ 9,8000 હેક્ટર બિનઉપયોગી જમીન પર આ પ્રોજેક્ટ આકાર લેશે, જેમાં વધુ વિસ્તરણની ઘણી સંભાવનાઓ છે.
 * મોઢેરા સોલર એનર્જી પ્રોજેક્ટ: આ પ્રોજેક્ટ સૌર ઊર્જાનો દૈનિક જીવનમાં શું અર્થ થઈ શકે છે તે દર્શાવવા માટે વધુ છે. મોઢેરાને ભારતનું પ્રથમ સૌર ઊર્જા સંચાલિત ગામ બનાવવાનો વિચાર છે. આમાં ઘરો પર રૂફટોપ પેનલ્સ, સ્થાનિકો માટે સ્વચ્છ ઊર્જાનો વિશ્વસનીય પુરવઠો અને ભવિષ્યમાં અન્ય ગામો અનુસરી શકે તેવો એક બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
ગ્રીન એનર્જી ડેટા સેન્ટર્સને વીજ પુરવઠો:
જેમ જેમ બેંકિંગ, કાર્ય અને સ્ટ્રીમિંગ જેવી વધુને વધુ વસ્તુઓ ઑનલાઇન થઈ રહી છે, તેમ તેમ ટેક કંપનીઓને આ બધા ડેટા સ્ટોર કરવા માટે મોટા સ્થળોની જરૂર પડે છે. પરંતુ હવે, તેઓ કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ ઘટાડવા અને ગ્રીન લેબલ કમાવવાનો પણ પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ માટે, કંપનીઓ ગ્રીન એનર્જી આધારિત ડેટા સેન્ટર્સને પસંદ કરે છે. પીક ડિમાન્ડ અવર્સ દરમિયાન બિન-પરંપરાગત વીજળી પૂરી પાડવા માટે શહેરી વિસ્તારો નજીક ડેટા સ્ટોરેજ સેન્ટર સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે. તે માંગ ઊંચી હોય ત્યારે પણ સ્વચ્છ ઊર્જા પૂરી પાડવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે.
ગુજરાતનું ઊર્જા ભવિષ્ય ઉજ્જવળ:
ખાવડા અને ધોલેરા જેવા સ્થળોએ, સૌર પેનલ્સ અને પવનચક્કીઓ ઝડપથી ઊભી થઈ રહી છે. ઊર્જા સંગ્રહ પર પણ કામ ચાલી રહ્યું છે, જોકે તે હજી પ્રારંભિક તબક્કામાં છે. ગુજરાત ચોક્કસપણે ભવિષ્યને શક્તિ આપવા માટે સ્વચ્છ ઊર્જા પર દાવ લગાવી રહ્યું છે. અન્યો અનુસરશે કે નહીં તે જોવું રહ્યું. (ધસેક્રેટેરિયટ.ઈન માંથી સાભાર)