નવી દિલ્હી. દેશભરની CBSE સંલગ્ન શાળાઓમાં ભણતા બાળકો માટે એક મોટો ફેરફાર આવવાનો છે. સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) એ તમામ સંલગ્ન શાળાઓને શૈક્ષણિક સત્ર 2025-26 થી પ્રાથમિક શિક્ષણ (પૂર્વ-પ્રાથમિક થી પાંચમા ધોરણ સુધી) માં માતૃભાષા અથવા ઘર ભાષાને શિક્ષણનું પ્રાથમિક માધ્યમ બનાવવા માટે સૂચનાઓ જારી કરી છે.

રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 હેઠળ અમલમાં મુકાયેલા રાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમ માળખા (NCF-2023) ની ભલામણો અનુસાર આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.સીબીએસઈ અનુસાર, નાના બાળકો માટે સૌથી આરામદાયક ભાષા એ છે જે તેઓ ઘરે સાંભળે છે અને બોલે છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને, બોર્ડે નિર્દેશ આપ્યો છે કે મૂળભૂત તબક્કા (પૂર્વ-પ્રાથમિક થી દ્વિતીય, ત્રણ થી આઠ વર્ષ સુધી) માં શિક્ષણ માતૃભાષામાં હોવું જોઈએ.

આ તબક્કામાં બાળકો તેમની માતૃભાષાને પ્રથમ ભાષા (R1) તરીકે વાંચતા, સમજતા અને લખતા શીખશે. જ્યારે, બીજી ભાષા (R2) બાળકોને ફક્ત મૌખિક રીતે શીખવવામાં આવશે.બોર્ડે કહ્યું કે આ પગલું બાળકોની બૌદ્ધિક અને ભાષાકીય ક્ષમતાઓના વધુ સારા વિકાસમાં મદદ કરશે. બોર્ડે એ પણ સ્પષ્ટતા કરી છે કે જ્યાં માતૃભાષાનો ઉપયોગ શક્ય નથી (જેમ કે જ્યાં ભાષાની કોઈ લેખિત પરંપરા નથી અથવા વર્ગખંડમાં ભાષાકીય વિવિધતા છે), ત્યાં રાજ્યની સત્તાવાર ભાષા, R1, અપનાવી શકાય છે.

પ્રારંભિક તબક્કામાં (ધોરણ 3 થી 5, 8-11 વર્ષની ઉંમર) એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે R1 અન્ય વિષયો શીખવવાનું માધ્યમ હશે. જો વિદ્યાર્થીઓ R2 માં પૂરતી નિપુણતા પ્રાપ્ત કરે, તો ફેરફારની મંજૂરી મળી શકે છે. આ તબક્કામાં, વિદ્યાર્થીઓને જટિલ વાક્ય રચનાઓ, કવિતાઓ, પોસ્ટરો, સંવાદો અને ફકરા લખવાનો અભ્યાસ આપવામાં આવશે.શિક્ષણ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા નિષ્ણાતોના મતે, આ પગલું બાળકોને તેમના મૂળ સાથે જોડશે. માતૃભાષામાં શિક્ષણ બાળકોના વિચાર, આત્મવિશ્વાસ અને સર્જનાત્મકતાનો વધુ સારી રીતે વિકાસ કરે છે. આનાથી ફક્ત શીખવાનું સરળ બનશે જ નહીં પરંતુ ભાષાકીય સમાવેશ અને સાંસ્કૃતિક ઓળખને પણ મજબૂત બનાવશે.

CBSE શાળાઓને આપવામાં આવેલી મહત્વપૂર્ણ સૂચનાઓ

• શાળાઓ માટે 31 મે, 2025 સુધીમાં NCF અમલીકરણ સમિતિની રચના કરવી ફરજિયાત છે.
• ઉનાળાના વેકેશન દરમિયાન ભાષા મેપિંગ, અભ્યાસક્રમ ગોઠવણ અને શિક્ષક તાલીમ
• ૫ જુલાઈ, ૨૦૨૫ થી પોર્ટલ પર માસિક પ્રગતિ અહેવાલ અપલોડ કરવો ફરજિયાત છે.

NCERT ના મુખ્ય મુદ્દાઓ

R1 (પ્રથમ ભાષા): આદર્શ રીતે માતૃભાષા અથવા પ્રાદેશિક ભાષા. પ્રારંભિક સાક્ષરતા આ ભાષામાં શીખવવામાં આવશે.

R2 (બીજી ભાષા): બાળકોને તેનો મૌખિક પરિચય કરાવવામાં આવશે. R1 માં વાંચન અને લેખન અપેક્ષિત છે.

નોંધ: જો વર્ગમાં વિવિધ ભાષાઓ હોય અથવા કોઈ ભાષામાં લેખિત પરંપરા ન હોય, તો રાજ્ય ભાષાનો ઉપયોગ R1 તરીકે થઈ શકે છે.

બોર્ડની ભલામણો

• ધોરણ 1 અને 2 માટે NCERT પુસ્તકો હિન્દી, ઉર્દૂ અને અંગ્રેજીમાં
• બાલવાટિકામાં જાદુઈ પિટારા અને ઈ-જાદુઈ પિટારા જેવા રમત આધારિત સંસાધનોનો ઉપયોગ (પૂર્વ પ્રાથમિક)
• અન્ય ભારતીય ભાષાઓમાં ડિજિટલ સંસાધનો NCERT વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ છે.