શિમલા, ૩૦ મે, ૨૦૨૫: હિમાચલ પ્રદેશના રાજકારણમાં ફરી એકવાર 'પદ અને પ્રતિષ્ઠા'નો મુદ્દો હાઈકોર્ટના દરવાજે પહોંચ્યો છે. હિમાચલ પ્રદેશ હાઈકોર્ટે નાયબ મુખ્ય દંડક કેવલ સિંહ પઠાણિયાને નોટિસ પાઠવી છે, જેમાં તેમના પદની બંધારણીય માન્યતાને સીધો પડકારવામાં આવ્યો છે. આ ઘટનાક્રમ રાજ્યમાં રાજકીય નિમણૂકો અને તેનાથી કરદાતાઓ પર પડતા બોજ અંગેની ગંભીર ચર્ચાઓને ફરી વેગ આપી રહ્યો છે.
રાજકીય સમાધાન કે બંધારણીય ઉલ્લંઘન?
વર્ષ ૨૦૧૯માં એડવોકેટ રજનીશ માણિકતલા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં એવી દલીલ કરવામાં આવી છે કે, મુખ્ય દંડક અને નાયબ મુખ્ય દંડકના પદ ફક્ત રાજકીય કાર્યકર્તાઓને 'એડજસ્ટ' કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. આ કૃત્ય બંધારણીય સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને રાજ્યના ખજાના પર વધારાનો ગેરવાજબી બોજ નાખે છે. અરજદાર વતી હાજર રહીને માણિકતલાએ દલીલ કરી હતી કે, આ પદો બનાવવા માટે ૨૦૧૮માં લાવવામાં આવેલો કાયદો બંધારણની જોગવાઈઓથી વિપરીત છે.
અરજીમાં સ્પષ્ટપણે પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે કે, ૨૦૧૮માં આ કાયદો ઘડવામાં આવ્યો ત્યારથી રાજ્યના દેવામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. તેમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે, આવા પદો શાસક પક્ષને ધ્યાનમાં લીધા વિના, રાજકીય સંતુલન જાળવવા અને કરદાતાઓના ખર્ચે વફાદારોને પુરસ્કૃત કરવા માટે બનાવવામાં આવે છે. આ એક ગંભીર આરોપ છે જે રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચા જગાવશે.
ભાજપથી કોંગ્રેસ સુધી ચાલુ રહેલી પ્રથા: કેબિનેટ કક્ષાના વિશેષાધિકારો સામે સવાલ
આશ્ચર્યજનક રીતે, જય રામ ઠાકુરની આગેવાની હેઠળની ભાજપ સરકારે ૨૦૧૮માં આ પદોને કેબિનેટ-કક્ષાના વિશેષાધિકારો પૂરા પાડતો કાયદો રજૂ કર્યો હતો. જોકે, તરત જ તેને કોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો હતો. તેમ છતાં, વર્તમાન કોંગ્રેસ સરકાર હેઠળ પણ આ પ્રથા ચાલુ રહી, જેમાં કેવલ સિંહ પઠાણિયાને નાયબ મુખ્ય દંડક તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. આ સ્થિતિ સૂચવે છે કે આવા પદોનો ઉપયોગ રાજકીય અનુકૂળતા માટે પક્ષો દ્વારા કરવામાં આવે છે.
અગાઉના ચુકાદાનો પડઘો: છ સંસદીય સચિવોની નિમણૂક પણ ગેરબંધારણીય ઠરી હતી
આ ઘટનાક્રમ ગયા વર્ષે આવેલા એક સંબંધિત ચુકાદાને અનુસરે છે, જેમાં હિમાચલ પ્રદેશ હાઈકોર્ટે છ મુખ્ય સંસદીય સચિવોની નિમણૂકને ગેરબંધારણીય જાહેર કરી હતી. પઠાણિયાને વર્તમાન નોટિસ ફરીથી એ ચર્ચાને વેગ આપે છે કે આ રાજકીય નિમણૂકો, જે કેબિનેટ મંત્રીનો દરજ્જો અને લાભો ભોગવે છે, તે ખરેખર બંધારણીય ધોરણો સાથે સુસંગત છે કે ફક્ત રાજકીય વફાદારી માટેનું એક સાધન છે.
આગામી અઠવાડિયામાં વધુ સુનાવણી સાથે, અદાલત રાજ્ય સરકાર અને પ્રતિવાદી પાસેથી આ મામલે ઔપચારિક જવાબ માંગી રહી છે. આ કેસનો ચુકાદો હિમાચલ પ્રદેશમાં ભવિષ્યની રાજકીય નિમણૂકો અને રાજ્યના ખજાના પરના બોજ પર નોંધપાત્ર અસર કરી શકે છે.