નવી દિલ્હી : યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) એ ભારતની ડિજિટલ ચુકવણી પ્રણાલીમાં તેનું વર્ચસ્વ મજબૂત કર્યું છે. કુલ વ્યવહાર વોલ્યુમમાં તેનો હિસ્સો પાછલા નાણાકીય વર્ષમાં 79.7 ટકાથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2025માં 83.7 ટકા થયો છે. RBI વાર્ષિક અહેવાલ દર્શાવે છે કે UPI એ નાણાકીય વર્ષ 2025 દરમિયાન 185.8 અબજ વ્યવહારો કર્યા, જે વાર્ષિક ધોરણે 41 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે.

મૂલ્યની દ્રષ્ટિએ, UPI વ્યવહારો નાણાકીય વર્ષ 2024 માં 200 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધીને 261 લાખ કરોડ રૂપિયા થયા. RBI એ જણાવ્યું હતું કે, "UPI ની સફળતાએ ભારતને વૈશ્વિક રીઅલ ટાઇમ પેમેન્ટ્સમાં 48.5 ટકાના હિસ્સા સાથે અગ્રેસર બનાવ્યું છે.

દેશમાં કુલ ડિજિટલ પેમેન્ટ, જેમાં પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સ, કાર્ડ નેટવર્ક્સ અને પ્રીપેડ પેમેન્ટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ (PPIs) દ્વારા વ્યવહારોનો સમાવેશ થાય છે, નાણાકીય વર્ષ 25 માં 35 ટકા વધીને રૂ. 221.9 અબજ થયા છે જે નાણાકીય વર્ષ 24 માં રૂ. 164.4 અબજ હતા.

મૂલ્યની દ્રષ્ટિએ, કુલ ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ 17.97 ટકા વધીને રૂ. 2,862 લાખ કરોડ થયા છે. ક્રેડિટ કાર્ડ વ્યવહારો નાણાકીય વર્ષ 24 માં 3.5 અબજથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 25 માં 4.7 અબજ થયા છે, જ્યારે ડેબિટ કાર્ડનો ઉપયોગ 29.5 ટકા ઘટીને 1.6 અબજ વ્યવહારો થયો છે. બિન-રોકડ રિટેલ ચુકવણીઓના કુલ જથ્થામાં ડિજિટલ વ્યવહારોનો હિસ્સો નાણાકીય વર્ષ 24 માં 164.4 અબજથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 25 માં 99.9 ટકા રહ્યો. 99.8 ટકા હતો.

RBI એ એમ પણ કહ્યું કે કેન્દ્રીય બેંક પ્રતિબદ્ધ છે કે 2028-29 સુધીમાં UPIનો વિસ્તાર 20 દેશોમાં થશે. ભૂટાન, ફ્રાન્સ, મોરેશિયસ, નેપાળ, સિંગાપોર, શ્રીલંકા અને UAEમાં QR કોડ દ્વારા ભારતીય UPI એપ્લિકેશન્સની સ્વીકૃતિ પહેલાથી જ સક્ષમ કરવામાં આવી છે, જેનાથી ભારતીય પ્રવાસીઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને વ્યવસાયિક પ્રવાસીઓ તેમની સ્થાનિક UPI એપ્લિકેશનોનો ઉપયોગ કરીને ચુકવણી કરી શકે છે.

RBI એ એમ પણ કહ્યું કે છેતરપિંડીના કુલ કેસોમાં ઘટાડો થયો છે, પરંતુ છેતરપિંડીની રકમ ત્રણ ગણી વધીને રૂ. 36,014 કરોડ થઈ ગઈ છે, જેનું મુખ્ય કારણ છેતરપિંડીની નવી પદ્ધતિઓ છે. તેનાથી વિપરીત, કાર્ડ અને ઇન્ટરનેટ છેતરપિંડીઓનું પ્રમાણ નાણાકીય વર્ષ 2024 માં 29,802 થી ઘટીને નાણાકીય વર્ષ 2025 માં 13,516 થયું.