નવી દિલ્હી, શનિવાર, 31 મે, 2025: ભારતના પ્રખ્યાત વન્યજીવ સંરક્ષક અને 'ટાઈગર મેન' તરીકે જાણીતા વાલ્મીક થાપરનું આજે શનિવારે નવી દિલ્હીમાં 73 વર્ષની વયે નિધન થયું છે. તેઓ દિલ્હીમાં તેમના કૌટિલ્ય માર્ગ સ્થિત નિવાસસ્થાને અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા. વાલ્મીક થાપર લાંબા સમયથી કેન્સરથી પીડાઈ રહ્યા હતા. તેમના નિધનથી ભારતીય વન્યજીવ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે એક મોટો ખાલીપો સર્જાયો છે.
કોંગ્રેસના નેતાઓ દ્વારા શોક વ્યક્ત:
થાપરના નિધન પર પ્રતિક્રિયા આપતા, કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશે તેમના મૃત્યુને એક મોટી ખોટ ગણાવી હતી. જયરામ રમેશે X પર પોસ્ટ કરતા જણાવ્યું કે, "આજનું રણથંભોર, ખાસ કરીને, તેમની ઊંડી પ્રતિબદ્ધતા અને અદમ્ય ઉત્સાહની સાક્ષી છે. તેઓ જૈવવિવિધતા સંબંધિત વિવિધ મુદ્દાઓ પર અસામાન્ય રીતે જાણકાર હતા, અને મારા મંત્રીપદના કાર્યકાળ દરમિયાન એક પણ દિવસ એવો નહોતો પસાર થયો જ્યારે અમે એકબીજા સાથે વાત ન કરી હોય, જેમાં હું લગભગ હંમેશા સામે છેડેથી સાંભળતો હતો." રમેશે એમ પણ કહ્યું કે, સ્ટેન્ડિંગ કમિટીના અધ્યક્ષ તરીકેના તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન, થાપર મૂલ્યવાન સૂચનો અને સલાહનો સતત સ્ત્રોત હતા.
કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ પણ થાપરના નિધન પર શોક વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું, "નોંધપાત્ર સંરક્ષક, લેખક અને પ્રકૃતિવાદી, વાલ્મીક થાપરના નિધન વિશે જાણીને ખૂબ દુઃખ થયું. વાઘ સંરક્ષણ પર એક અગ્રણી સત્તાધારી, તેઓ ભારતના સૌથી આદરણીય વન્યજીવ નિષ્ણાતોમાંના એક હતા અને 2005 ના ટાઈગર ટાસ્ક ફોર્સના સભ્ય તરીકે નિયુક્ત થયા હતા. તેમના પરિવાર, મિત્રો, વન્યજીવ ઉત્સાહીઓ અને સંરક્ષણ સમુદાય પ્રત્યે મારી ઊંડી સંવેદના."
કોણ હતા વાલ્મીક થાપર?
નવી દિલ્હીમાં 1952 માં જન્મેલા વાલ્મીક થાપરે પોતાનું જીવન વન્યજીવોના અભ્યાસ અને સંરક્ષણ, ખાસ કરીને રાજસ્થાનના રણથંભોર નેશનલ પાર્કમાં વાઘના સંરક્ષણ માટે સમર્પિત કર્યું હતું.
તેમણે 1988 માં રણથંભોર ફાઉન્ડેશનની સહ-સ્થાપના કરી હતી, જે સમુદાય-આધારિત સંરક્ષણ પ્રયાસો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી બિન-સરકારી સંસ્થા છે. થાપરના પિતા, રમેશ થાપર, એક જાણીતા પત્રકાર હતા. તેમની કાકી ઇતિહાસકાર રોમિલા થાપર છે, અને પ્રખ્યાત પત્રકાર કરણ થાપર તેમના પિતરાઈ ભાઈ છે.
તેમણે ધ દૂન સ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો અને બાદમાં દિલ્હી યુનિવર્સિટીની સેન્ટ સ્ટીફન્સ કોલેજમાંથી સમાજશાસ્ત્રમાં સુવર્ણચંદ્રક સાથે સ્નાતક થયા. થાપરે અભિનેતા શશી કપૂરની પુત્રી, થિયેટર કલાકાર સંજના કપૂર સાથે લગ્ન કર્યા હતા અને તેમને એક પુત્ર છે.
ભારતીય સંરક્ષણમાં એક સુપ્રસિદ્ધ વ્યક્તિ અને મૂળ પ્રોજેક્ટ ટાઈગર ટીમનો મુખ્ય સભ્ય ફતેહ સિંહ રાઠોડે થાપરને માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. તેમણે તેમની પાંચ દાયકા લાંબી કારકિર્દી દરમિયાન કડક શિકાર વિરોધી નિયમો અને વાઘના રહેઠાણોને બચાવવાના પ્રયાસો માટે સખત લોબિંગ કર્યું હતું.
2005 માં, થાપરને ટાઈગર ટાસ્ક ફોર્સના સભ્ય તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, જે યુપીએ સરકાર દ્વારા સરિસ્કા ટાઈગર રિઝર્વમાંથી વાઘના ગાયબ થયા બાદ વાઘ અભયારણ્યોના સંચાલનની સમીક્ષા કરવા માટે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું.
તેઓ એક લેખક પણ હતા. થાપરે વન્યજીવન પર 30 થી વધુ પુસ્તકો લખ્યા અથવા સંપાદિત કર્યા, જેમાં Land of the Tiger: A Natural History of the Indian Subcontinent (1997), અને Tiger Fire: 500 Years of the Tiger in India નો સમાવેશ થાય છે.
2024 માં, તેઓ "My Tiger Family" દસ્તાવેજી ફિલ્મમાં દેખાયા હતા, જેમાં રણથંભોર નેશનલ પાર્કમાં જંગલી વાઘનું 50 વર્ષનું તેમનું અવલોકન દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.