બીજિંગ:  ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે પાણીના વિતરણને લઈને સર્જાયેલી તંગ પરિસ્થિતિ વચ્ચે ચીન તરફથી એક મોટું અને ધમકીભર્યું નિવેદન આવ્યું છે, જે ભારત માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. બીજિંગ સ્થિત સેન્ટર ફોર ચાઈના એન્ડ ગ્લોબલાઈઝેશનના ઉપાધ્યક્ષ વિક્ટર ઝિકાઈ ગાઓએ સ્પષ્ટ સંકેતો આપ્યા છે કે ચીન બ્રહ્મપુત્ર નદીમાં ભારતમાં આવતું પાણી રોકી શકે છે!
સિંધુ જળ સંધિ પર નારાજગી અને 'સદાબહાર મિત્ર'નું સમર્થન:
ગાઓએ પાકિસ્તાન સાથેની સિંધુ જળ સંધિ (IWT) પર ભારતના વલણ પર નારાજગી વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું, "તમે બીજાઓ સાથે એવો વ્યવહાર ન કરો, જે તમે તમારી સાથે નથી ઈચ્છતા." તેમણે સ્પષ્ટ ઈશારો કર્યો કે જો તેના 'સદાબહાર મિત્ર' પાકિસ્તાનનું પાણી બંધ થયું તો પછી ચીન પણ ભારતનું પાણી રોકી શકે છે.
વિક્ટર ગાઓએ એક ઇન્ટરવ્યુમાં બ્રહ્મપુત્ર નદી પર ચીનની વ્યૂહાત્મક પકડ પર ભાર મૂક્યો હતો, જે ભારતની જળ સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા પછી ભારતે પાકિસ્તાન સાથે સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ અંગે ગાઓએ કહ્યું કે જેમ ભારતમાંથી નદીઓ પાકિસ્તાન તરફ વહે છે, તેવી જ રીતે તેના ક્ષેત્રમાંથી નદીઓ ભારત તરફ આવે છે. આ નિવેદન ભારતને સીધી ચેતવણી સમાન છે કે જો ભારત પાકિસ્તાનને જળ સંધિના ભંગ બદલ પાણી રોકવાની કાર્યવાહી કરશે, તો ચીન પણ બ્રહ્મપુત્રના પાણીને 'હથિયાર' બનાવી શકે છે.
બ્રહ્મપુત્ર પર ચીનની પકડ અને ભારત માટે પડકારો:
ગાઓએ સંકેત આપ્યો છે કે ચીન તેના 'સદાબહાર મિત્ર' પાકિસ્તાનના સમર્થનમાં બ્રહ્મપુત્રના પાણીને હથિયાર બનાવી શકે છે. તેમણે ભારતને એક મધ્યવર્તી રાષ્ટ્ર તરીકે રેખાંકિત કરતા કહ્યું કે જો દિલ્હી વિરુદ્ધ પણ તેવા જ વળતા પગલાં લેવામાં આવે તો તેને અનેક પ્રકારની મોટી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
વિક્ટર ગાઓનું આ નિવેદન ભારત માટે ગંભીર ચિંતા પેદા કરી શકે છે. ચીને બ્રહ્મપુત્ર જેવી નદીઓ પર જળ વિજ્ઞાન સંબંધિત ડેટા ભારત સાથે શેર કરવાનું બંધ કરી દીધું છે અને અનેક મહત્વના ડેમ બનાવીને પાણી રોકવાની ક્ષમતા મેળવી લીધી છે. બ્રહ્મપુત્ર પર ચીનની પકડથી ભારતને પૂર્વોત્તરમાં વધતા આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક જોખમોનો સામનો કરવો પડે છે, કારણ કે આ નદી ભારતના મોટા વિસ્તારમાં સિંચાઈ અને અન્ય કાર્યો માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
ચીનની બ્રહ્મપુત્ર પરની યોજનાઓ:
ચીને આ જ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં ભારતીય સરહદ નજીક બ્રહ્મપુત્ર પર વિશ્વનો સૌથી મોટો જળવિદ્યુત ડેમ બનાવવાની યોજનાનો ખુલાસો કર્યો છે. ચીનનો દાવો છે કે આ પરિયોજનાથી નીચેના પ્રવાહના દેશોને નુકસાન નહીં થાય, પરંતુ ભારતના પૂર્વોત્તરમાં તેનાથી ભૂ-રાજકીય ચિંતાઓ વધી છે. વ્યૂહાત્મક રીતે આ ડેમ ચીન માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તેનાથી તેને ભારતના પ્રાદેશિક પ્રભાવને ઘટાડવાની તક મળશે.
બ્રહ્મપુત્ર નદીને તિબેટમાં યાર્લુંગ ત્સાંગપોના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. તે કૈલાશ પર્વત પાસેથી શરૂ થયા બાદ ચીન, ભારત અને બાંગ્લાદેશમાંથી પસાર થઈને બંગાળની ખાડીમાં પડે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ચીન તરફથી આપવામાં આવી રહેલી ધમકીઓને ભારત હળવાશથી લઈને અવગણી શકે નહીં, અને આ મુદ્દે ગંભીર કૂટનીતિની જરૂર પડશે.